Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό The Lancet, οι ψυχικές διαταραχές έχουν διπλασιαστεί παγκοσμίως, επηρεάζοντας αρνητικά και την Ελλάδα. Οι ερευνητές του IHME καταγράφουν ανησυχητική άνοδο, ενώ η καθηγήτρια Αλίζε Φεράρι εξήγησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι η χώρα μας παρουσιάζει πλέον υψηλότερο ψυχικό φορτίο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Παγκόσμια έκρηξη των ψυχικών παθήσεων
Τα περιστατικά ψυχικών παθήσεων σε παγκόσμιο επίπεδο έχουν καταγράψει σχεδόν διπλάσια συχνότητα εμφάνισης από το 1990 έως σήμερα, με αποτέλεσμα να ταλαιπωρούν πλέον 1,2 δισεκατομμύρια άτομα. Αυτό προκύπτει από μια εκτενή μελέτη που εκπονήθηκε από το Ινστιτούτο Μετρήσεων και Αξιολόγησης Υγείας του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον σε σύμπραξη με το Πανεπιστήμιο του Κουίνσλαντ, τα αποτελέσματα της οποίας φιλοξενήθηκαν στο έγκριτο επιστημονικό έντυπο The Lancet. Παράλληλα, τα ευρήματα της συγκεκριμένης εργασίας αποκαλύπτουν μια ιδιαίτερα ανησυχητική ανοδική πορεία των δεικτών και στην ελληνική επικράτεια.
Η συγκεκριμένη επιστημονική προσέγγιση συνιστά την πιο ενδελεχή και ευρείας κλίμακας έρευνα που έχει πραγματοποιηθεί ποτέ για το συγκεκριμένο θέμα, καθώς ανέλυσε την κατανομή και τη βαρύτητα της νόσου με βάση το φύλο, σε 25 διαφορετικές ηλικιακές κατηγορίες, 21 ευρείες γεωγραφικές ζώνες και συνολικά σε 204 κράτη και αυτόνομες περιοχές, καλύπτοντας το χρονικό διάστημα από το 1990 έως το 2023.
Οι πληθυσμιακές ομάδες και οι περιοχές με το μεγαλύτερο βάρος
Τα υψηλότερα επίπεδα επιβάρυνσης εντοπίζονται στους νέους ηλικίας 15 έως 19 ετών, καθώς και στον γυναικείο πληθυσμό ανεξαρτήτως ηλικιακής ομάδας. Επιπλέον, παρατηρούνται έντονες γεωγραφικές αποκλίσεις, καθώς τα μεγαλύτερα ποσοστά καταγράφονται σε αναπτυγμένες περιοχές με υψηλά εισοδήματα, όπως η Αυστραλασία και η δυτική Ευρώπη, με επίκεντρο χώρες όπως οι Κάτω Χώρες, η Πορτογαλία και η Αυστραλία. Παράλληλα, έντονα αυξητική τάση διαπιστώθηκε στη δυτική Υποσαχάρια Αφρική, αλλά και σε αρκετά τμήματα της νότιας Ασίας.
Η κυριαρχία του άγχους και της κατάθλιψης
Η επιστημονική ομάδα εξέτασε δώδεκα διαφορετικές κατηγορίες ψυχικών παθήσεων και διαπίστωσε ότι καμία από αυτές δεν παρουσίασε κάμψη κατά την περίοδο 1990-2023. Αντιθέτως, όλες κατέγραψαν αυξημένη συχνότητα. Μάλιστα, το έντονο άγχος και η σοβαρή κατάθλιψη κατατάσσονται στην 11η και 15η θέση αντίστοιχα στη λίστα με τις βασικότερες αιτίες που υποβαθμίζουν την υγεία των ανθρώπων παγκοσμίως, σε σύγκριση με ένα σύνολο 304 παθήσεων και σωματικών βλαβών.
Αυτές οι δύο συγκεκριμένες ασθένειες ευθύνονται σε μέγιστο βαθμό για την πρόσφατη κατακόρυφη άνοδο των περιστατικών. Ενδεικτικά, από το 2019 η κλινική κατάθλιψη παρουσίασε αύξηση περίπου 24%, ενώ οι παθήσεις που σχετίζονται με το άγχος εκτινάχθηκαν κατά περισσότερο από 47%, με τις δύο αυτές τάσεις να φτάνουν στο ζενίθ τους κατά την περίοδο που ακολούθησε την υγειονομική κρίση της πανδημίας.
Αν και οι ψυχικές παθήσεις αφορούν όλο τον κύκλο της ανθρώπινης ζωής, η εκδήλωσή τους διαφοροποιείται ανάλογα με την ηλικία του ατόμου. Στα πρώτα παιδικά χρόνια παρατηρούνται συχνότερα ο αυτισμός, η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας, οι διαταραχές στη συμπεριφορά και η αναπτυξιακή νοητική καθυστέρηση. Αντίθετα, με την είσοδο στην εφηβεία, το άγχος και η κατάθλιψη αναδεικνύονται στις κυριότερες πηγές ψυχικής ταλαιπωρίας.
Η κύρια αιτία αναπηρίας στον πλανήτη
Η αλματώδης αυτή αύξηση έχει μετατρέψει τις ψυχικές παθήσεις στον υπ’ αριθμόν ένα παράγοντα πρόκλησης αναπηρίας παγκοσμίως, ξεπερνώντας σοβαρά προβλήματα υγείας όπως οι καρδιακές παθήσεις, οι νεοπλασίες και τα μυοσκελετικά προβλήματα. Κατά το έτος 2023, οι ψυχικές ασθένειες κόστισαν 171 εκατομμύρια έτη υγιούς ζωής που χάθηκαν εξαιτίας της αναπηρίας ή του πρόωρου θανάτου, τοποθετώντας τις στην πέμπτη θέση των αιτιών που επιβαρύνουν συνολικά τη δημόσια υγεία σε παγκόσμια κλίμακα.
Το χάσμα στη θεραπευτική αντιμετώπιση
Ένα εξαιρετικά ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι μόλις το 9% των ασθενών με κλινική κατάθλιψη λαμβάνει την ελάχιστη αναγκαία ιατρική βοήθεια, ενώ σε ενενήντα κράτη το ποσοστό αυτό πέφτει κάτω από το 5%. Από το σύνολο των περιοχών που μελετήθηκαν, ελάχιστες εύπορες χώρες, όπως η Αυστραλία, ο Καναδάς και οι Κάτω Χώρες, εξασφαλίζουν θεραπευτική κάλυψη που ξεπερνά το 30% των αναγκών, γεγονός που αναδεικνύει το τεράστια έλλειμμα υποδομών και φροντίδας διεθνώς.
Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι η διεύρυνση της πρόσβασης σε δομές ψυχικής υγείας, ειδικά στα λιγότερο ευνοημένα οικονομικά κράτη, αποτελεί τον μοναδικό δρόμο για τη βελτίωση της κατάστασης. Αυτό προϋποθέτει οργανωμένη διεθνή κινητοποίηση και συστηματική χρηματοδότηση των εθνικών συστημάτων περίθαλψης.
Τα δεδομένα για την ελληνική πραγματικότητα
Οι ψυχικές παθήσεις κατατάχθηκαν το 2023 μεταξύ των κυριότερων παραγόντων που επιβάρυναν τη δημόσια υγεία στη χώρα μας, όπως εξήγησε η καθηγήτρια Alize Ferrari, στέλεχος του ερευνητικού κέντρου του Κουίνσλαντ και συνεργάτιδα του Ινστιτούτου Μετρήσεων Υγείας, μιλώντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων.
Με βάση τα στοιχεία της έρευνας, η συχνότητα των ψυχικών παθήσεων στον ελληνικό πληθυσμό, με τις απαραίτητες προσαρμογές για τις ηλικιακές μεταβολές, αυξήθηκε από 14.156,51 περιστατικά ανά 100.000 πολίτες το 1990 σε 19.551,86 το 2023. Επιπλέον, το 2023 οι παθήσεις αυτές ευθύνονταν για 325.000 χαμένα έτη υγιούς ζωής στην Ελλάδα, σημειώνοντας μια δραματική αύξηση της τάξης του 135,5% σε σχέση με τις τιμές του 1990. Συνολικά, οι ψυχικές διαταραχές αντιπροσώπευαν το 8,5% του συνολικού φορτίου νοσηρότητας στη χώρα μας, αποτελώντας την πέμπτη σοβαρότερη αιτία απώλειας υγιούς ζωής για το 2023, με το άγχος και την κατάθλιψη να κατέχουν τη μερίδα του λέοντος σε αυτή τη στατιστική.
Η κ. Ferrari επεσήμανε επίσης ότι ο δείκτης απώλειας υγιών ετών στην Ελλάδα (3.005,1 ανά 100.000 κατοίκους) ξεπέρασε τόσο τον αντίστοιχο μέσο όρο της δυτικής Ευρώπης (2.744,5 ανά 100.000 κατοίκους) όσο και τον γενικό παγκόσμιο μέσο όρο (2.070,5 ανά 100.000 πληθυσμού).
Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση: https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(26)00519-2/fulltext
Μαρία Κουζινοπούλου
