Ο Γκίκας Μαγιορκίνης, καθηγητής του ΕΚΠΑ, προειδοποιεί ότι η κλιματική κρίση ευνοεί την εξάπλωση νοσημάτων που μεταδίδονται από κουνούπια, όπως ο ιός του Δυτικού Νείλου. Σε συνέντευξη στο Πρακτορείο FM, τονίζει ότι οι αλλαγές στο περιβάλλον αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης νέων πανδημιών, καθιστώντας απαραίτητη την εντατική επιδημιολογική επιτήρηση για την προστασία της δημόσιας υγείας.
Η αναδιαμόρφωση του χάρτη των λοιμωδών νοσημάτων
Ποιες λοιμώξεις αναδιαμορφώνουν τον υγειονομικό χάρτη λόγω της πλανητικής θέρμανσης; Γιατί ο ιός του Δυτικού Νείλου παραμένει μόνιμο ζήτημα στην Ελλάδα και πόσο πιθανό είναι να ενσκήψει ξανά δάγκειος πυρετός; Πότε θα ξεσπάσει η επόμενη πανδημία και ποιος παθογόνος παράγοντας θα την πυροδοτήσει; Απαντήσεις δίνει ο αναπληρωτής καθηγητής υγιεινής και επιδημιολογίας του ΕΚΠΑ Γκίκας Μαγιορκίνης, σε συνέντευξη που παραχώρησε, στο Πρακτορείο FM και στην Τάνια Μαντουβάλου, με αφορμή πρόσφατη ομιλία του για τις επιδημίες υπό το πρίσμα της κλιματικής κρίσης. Η κλιματική μεταβολή δεν συνιστά πλέον θεωρητικό σενάριο. Η αύξηση της θερμοκρασίας τροποποιεί ήδη τον χάρτη των λοιμωδών νοσημάτων, επηρεάζοντας τους πληθυσμούς των κουνουπιών, τις μεταναστευτικές διαδρομές των πτηνών, καθώς και τις επαφές ανθρώπων και πανίδας που λειτουργούν ως δεξαμενές ιών. Δεν μπορώ να προβλέψω με βεβαιότητα την επόμενη πανδημία, αλλά υψηλό κίνδυνο παρουσιάζει μια γρίπη, ενδεχομένως από πτηνά, ή ένα ανασυνδυασμένο στέλεχος γρίπης πτηνών και χοίρων. Αυτό έχει συμβεί στο παρελθόν ανά τακτά διαστήματα. Εφόσον έχουμε να δούμε πανδημία γρίπης από το 2009, αναμένεται εντός της επόμενης δεκαετίας. Για τον κορονοϊό δεν αποκλείεται νέα έξαρση, αλλά χρονικά φαίνεται πιο απομακρυσμένη, πιθανώς εντός πεντηκονταετίας.
Σύμφωνα με τον κ. Μαγιορκίνη, η κλιματική αλλαγή έχει ήδη επιδράσει σε διάφορες κατηγορίες νοσημάτων. Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν όσα μεταδίδονται μέσω κουνουπιών, αλλά και εκείνα που συνδέονται με το περιβάλλον και την αλληλεπίδραση ανθρώπων και ζώων, όπως η χολέρα. Από τη δεκαετία του 1960 βρίσκεται σε εξέλιξη η μακροβιότερη πανδημία χολέρας παγκοσμίως. Σε κράτη με ασφαλείς υποδομές ύδρευσης το πρόβλημα δεν εντοπίζεται με την ίδια ένταση, όμως σε περιοχές δίχως πρόσβαση σε καθαρό νερό η μετάδοση παραμένει υπαρκτή. Η θερμοκρασιακή άνοδος συνέβαλε στην επέκταση των περιοχών επιβίωσης του μικροβίου. Για την Ελλάδα, το ζήτημα που προέχει αφορά κυρίως τα νοσήματα από κουνούπια. Ο ιός του Δυτικού Νείλου αποτελεί πλέον μόνιμο καλοκαιρινό πρόβλημα, ενώ ο δάγκειος πυρετός και ο ιός chikungunya εμφανίζουν ενδημική μετάδοση σε ευρωπαϊκές ζώνες που παλαιότερα θεωρούνταν ασφαλείς.
Κορακοειδή και η παρουσία τους στην Αθήνα
Ο καθηγητής εκτιμά ότι ο ιός του Δυτικού Νείλου αποτελεί πλέον πρόβλημα δημόσιας υγείας με το οποίο οφείλουμε να συμβιώσουμε, καθώς η παρουσία του στη χώρα μας είναι επαναλαμβανόμενη και προβλέψιμη. Θεωρείται ουσιαστικά ενδημικός, καθώς εκδηλώνεται ετησίως τους θερινούς μήνες. Η περίοδος κυκλοφορίας του εκτείνεται από τα μέσα Ιουνίου έως τα τέλη Σεπτεμβρίου, ενώ υπάρχουν ενδείξεις ότι σε ορισμένα νησιά ο ιός διαχειμάζει. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σύνδεση των ακραίων καιρικών φαινομένων με τη φετινή εικόνα. Ο κ. Μαγιορκίνης θεωρεί πιθανό ο κυκλώνας Daniel του 2023 να επηρέασε τις μεταναστευτικές διαδρομές των πτηνών, ωθώντας πληθυσμούς προς τη Θεσσαλία. Αναφέρεται σε κορακοειδή, όπως κοράκια και καρακάξες, τα οποία ενισχύουν την επιδημία και έχουν εντοπιστεί σε κεντρικούς δρόμους της Αθήνας. Η έγκαιρη πρόβλεψη περιοχών κινδύνου απαιτεί επιδημιολογική επιτήρηση, ενώ η εντομολογική παρακολούθηση μπορεί να προειδοποιήσει για αυξημένη πιθανότητα μετάδοσης περίπου 15-20 ημέρες νωρίτερα.
Πιθανή επανεμφάνιση του δάγκειου πυρετού
Ο δάγκειος πυρετός δεν αποτελεί σήμερα ενδημική νόσο στην Ελλάδα. Η τελευταία μεγάλη παρουσία του χρονολογείται από τη δεκαετία του 1920, όταν είχε νοσήσει ο Ελευθέριος Βενιζέλος. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι εξαλείφθηκε οριστικά από τον ευρωπαϊκό χάρτη. Ο φορέας του δάγκειου υπάρχει πλέον στη χώρα μας, ενώ σε κράτη όπως η Ιταλία και η Γαλλία έχουν καταγραφεί περιστατικά εγχώριας μετάδοσης δάγκειου και chikungunya. Για αυτόν τον λόγο είναι πιθανό να δούμε στο μέλλον εγχώρια μετάδοση και στην Ελλάδα. Η κλιματική αλλαγή, σε συνδυασμό με την παρουσία των κατάλληλων κουνουπιών, δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε νοσήματα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν τροπικά να επεκτείνονται σε βορειότερες γεωγραφικές περιοχές.
Κλιματική κρίση και πανδημία COVID-19
Το ερώτημα αν η κλιματική κρίση συνδέεται με την εμφάνιση της COVID-19 παραμένει σύνθετο. Ο κ. Μαγιορκίνης επισημαίνει ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί η συμβολή της, καθώς η άνοδος της θερμοκρασίας και οι περιβαλλοντικές μεταβολές έχουν οδηγήσει σε συχνότερες επαφές ανθρώπων με ζώα, ειδικότερα με νυχτερίδες. Οι νυχτερίδες αποτελούν φυσικούς ξενιστές πολλών παθογόνων, μεταξύ άλλων κορονοϊών, που έχουν προκαλέσει σοβαρές επιδημίες. Η μεταβολή των οικοσυστημάτων μπορεί να φέρει ανθρώπους και ζώα σε μεγαλύτερη εγγύτητα, αυξάνοντας τις ευκαιρίες μετάδοσης ενός παθογόνου από το ζώο στον άνθρωπο. Ο καθηγητής υπογραμμίζει, πάντως, ότι η σχέση αυτή δεν σημαίνει πως έχει αποδειχθεί ότι η κλιματική κρίση προκάλεσε την πανδημία COVID-19. Η ουσία είναι ότι η κλιματική αλλαγή δεν δημιουργεί από μόνη της έναν ιό, αλλά μεταβάλλει τις συνθήκες μέσα στις οποίες άνθρωποι, ζώα, έντομα και παθογόνα αλληλεπιδρούν, επηρεάζοντας το πού και το πότε θα εμφανιστούν οι επόμενες επιδημίες.
