Σύμφωνα με έρευνα του Ινστιτούτου Μετρήσεων και Αξιολόγησης Υγείας, το παγκόσμιο προσδόκιμο ζωής αυξήθηκε, όμως το χάσμα νοσηρότητας διευρύνθηκε σημαντικά. Στην Ελλάδα, οι πολίτες περνούν πλέον το 14,7% της ζωής τους με κακή υγεία, λόγω χρόνιων παθήσεων όπως οι μυοσκελετικές διαταραχές και η κατάθλιψη, καθιστώντας επιτακτική την ανάγκη για ενισχυμένη πρόληψη και καλύτερη διαχείριση των παραγόντων κινδύνου.
Αύξηση του προσδόκιμου ζωής και προβλήματα υγείας στην Ελλάδα
Οι άνθρωποι σε παγκόσμιο επίπεδο, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, ζουν πλέον περισσότερα χρόνια, ωστόσο ένα σημαντικό μέρος αυτής της επιπλέον διάρκειας ζωής συνοδεύεται από προβλήματα υγείας. Σύμφωνα με νέα έρευνα του Ινστιτούτου Μετρήσεων και Αξιολόγησης Υγείας του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό The Lancet Public Health, το χάσμα νοσηρότητας διευρύνεται σταθερά.
Η μελέτη αναλύει δεδομένα από το 1990 έως το 2023, διαπιστώνοντας ότι το χάσμα νοσηρότητας, δηλαδή ο αριθμός των ετών που οι άνθρωποι βιώνουν με κακή υγεία, αυξήθηκε σχεδόν σε όλες τις περιοχές του κόσμου. Παρά την πρόοδο στην επιβίωση, η αύξηση των ετών με καλή υγεία δεν ακολουθεί τους ίδιους ρυθμούς, οδηγώντας σε μεγαλύτερη παραμονή σε καταστάσεις χρόνιων παθήσεων και αναπηριών.
Μεταξύ 1990 και 2023, το παγκόσμιο προσδόκιμο ζωής κατά τη γέννηση σημείωσε άνοδο από τα 64,6 στα 73,8 έτη. Αντίστοιχα, το προσδόκιμο υγιούς ζωής αυξήθηκε από τα 55,9 στα 63,1 έτη. Παρά την προσωρινή υποχώρηση των δεικτών λόγω της πανδημίας COVID-19, η μακροπρόθεσμη τάση διεύρυνσης του χάσματος νοσηρότητας παρέμεινε αμετάβλητη.
Το παγκόσμιο χάσμα νοσηρότητας αυξήθηκε κατά 21,9%, φτάνοντας τα 10,7 έτη το 2023 από 8,8 έτη το 1990. Κατά μέσο όρο, οι άνθρωποι διεθνώς πέρασαν το 14,5% της ζωής τους με κακή υγεία το 2023, σε σύγκριση με το 13,6% το 1990. Η επιβάρυνση αυτή καταγράφεται σε όλη τη διάρκεια της ενήλικης ζωής, υποδεικνύοντας μια συνεχή αύξηση των ετών που οι άνθρωποι ζουν με χρόνια νοσήματα.
Διαφοροποιήσεις και χάσμα νοσηρότητας ανά χώρα
Το βάρος της κακής υγείας παρουσιάζει σημαντικές διακυμάνσεις μεταξύ των εθνών, με τις χώρες που εμφανίζουν το υψηλότερο προσδόκιμο ζωής να καταγράφουν συχνά και τις μεγαλύτερες περιόδους με προβλήματα υγείας.
Το 2023, οι χώρες με το μεγαλύτερο χάσμα νοσηρότητας παγκοσμίως ήταν οι εξής:
- Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής: 14 έτη.
- Αυστραλία: 13,9 έτη.
- Καναδάς: 13,7 έτη.
Οι χώρες με υψηλότερο Κοινωνικοδημογραφικό Δείκτη (SDI) εμφανίζουν μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής αλλά και περισσότερα χρόνια με κακή υγεία. Αντίθετα, το μικρότερο χάσμα νοσηρότητας το 2023 καταγράφηκε στην υποσαχάρια Αφρική, όπου ανήλθε στα 9 έτη, αναδεικνύοντας ότι η μακροζωία δεν μεταφράζεται πάντα σε αντίστοιχη βελτίωση της συνολικής υγείας.
Η κατάσταση στην Ελλάδα και την Ευρώπη
Στην Ευρώπη, το χάσμα νοσηρότητας διευρύνθηκε σχεδόν καθολικά, όπως επισημαίνει ο Σάιμον Χέι, καθηγητής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον και διευθυντής Στρατηγικής Έρευνας στο IHME. Στην Ελλάδα, το χάσμα αυξήθηκε από τα 10 έτη το 1990 στα 11,9 έτη το 2023, σημειώνοντας άνοδο της τάξης του 18%.
Οι Έλληνες εκτιμάται ότι περνούν το 14,7% της ζωής τους με κακή υγεία, έναντι 13% το 1990. Η Ελλάδα κατατάσσεται στο μέσο της δυτικής Ευρώπης, με τα δεδομένα των γειτονικών κρατών να διαμορφώνονται ως εξής:
- Γερμανία: 11,9 χρόνια (14,7% της ζωής με κακή υγεία).
- Γαλλία: 12,5 χρόνια (15,2% της ζωής με κακή υγεία).
- Ηνωμένο Βασίλειο: 12,7 χρόνια (15,7% της ζωής με κακή υγεία).
- Ολλανδία: 12,9 χρόνια (15,7% της ζωής με κακή υγεία).
- Ιταλία: 11,8 χρόνια (14,2% της ζωής με κακή υγεία).
- Ισπανία: 12,1 χρόνια (14,5% της ζωής με κακή υγεία).
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το χάσμα οφείλεται κυρίως σε μη θανατηφόρες χρόνιες παθήσεις. Οι βασικές αιτίες περιλαμβάνουν μυοσκελετικές παθήσεις όπως η οσφυαλγία, ψυχικές διαταραχές όπως η κατάθλιψη και το άγχος, η ηλικιακή απώλεια ακοής και οι πτώσεις, καθώς και παράγοντες κινδύνου όπως το κάπνισμα, ο υψηλός δείκτης μάζας σώματος και τα αυξημένα επίπεδα σακχάρου στο αίμα.
Διαφορές μεταξύ φύλων και προοπτικές πρόληψης
Οι γυναίκες σε όλες τις περιοχές του κόσμου ζουν περισσότερο από τους άνδρες, αλλά παράλληλα περνούν περισσότερα χρόνια αντιμετωπίζοντας προβλήματα υγείας. Το 2023, το μέσο χάσμα νοσηρότητας για τις γυναίκες ανήλθε στα 12,1 χρόνια, ενώ για τους άνδρες περιορίστηκε στα 9,3 χρόνια, ένα μοτίβο σταθερό σε όλες τις κοινωνικοοικονομικές κατηγορίες.
Πολλά από τα χρόνια που βιώνονται με κακή υγεία συνδέονται με παράγοντες κινδύνου που είναι δυνατόν να προληφθούν ή να αντιμετωπιστούν.
Σε παγκόσμια κλίμακα, οι κυριότεροι παράγοντες είναι οι εξής:
- Υψηλά επίπεδα γλυκόζης στο αίμα.
- Αυξημένος δείκτης μάζας σώματος.
- Παιδικός και μητρικός υποσιτισμός.
- Κάπνισμα.
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι η γήρανση του πληθυσμού επιβάλλει την ανάγκη για ενισχυμένη εστίαση στην πρόληψη των χρόνιων νοσημάτων. Είναι απαραίτητο να δοθεί προτεραιότητα στην καθυστέρηση της αναπηρίας, καθώς και στη διασφάλιση της πρόσβασης σε υπηρεσίες μακροχρόνιας φροντίδας, ψυχικής υγείας και αποκατάστασης για όλους τους πολίτες.
Μαρία Κουζινοπούλου
