Χαμηλότεροι μισθοί στην έρευνα και την καινοτομία για την Ελλάδα στον ΟΟΣΑ
Νέα διεθνής έρευνα αποκαλύπτει ότι οι Έλληνες εργαζόμενοι στον τομέα της έρευνας και καινοτομίας λαμβάνουν τις χαμηλότερες αμοιβές μεταξύ όλων των κρατών μελών του ΟΟΣΑ.
Έρευνα και Καινοτομία
Οι Έλληνες επαγγελματίες που δραστηριοποιούνται στον κλάδο της έρευνας και καινοτομίας καταγράφουν τους χαμηλότερους μισθούς συγκριτικά με τα υπόλοιπα κράτη μέλη του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης. Η απασχόληση στον συγκεκριμένο τομέα στην Ελλάδα παραμένει αισθητά μειωμένη σε σχέση με τον μέσο όρο των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΟΟΣΑ, σύμφωνα με την πρόσφατη έκθεση του Παρατηρητηρίου ReICO.
Το Παρατηρητήριο ReICO αποτελεί μια κοινή πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΟΟΣΑ, η οποία στοχεύει στην καταγραφή της εξέλιξης, της παρουσίας στην αγορά εργασίας και της κινητικότητας του εργατικού δυναμικού στον χώρο της έρευνας και της καινοτομίας σε περισσότερες από 50 χώρες παγκοσμίως.
Το Παρατηρητήριο Σταδιοδρομίας στην Έρευνα και Καινοτομία ξεκίνησε τη λειτουργία του πιλοτικά το 2025 και πρόσφατα έδωσε στη δημοσιότητα τα πρώτα ολοκληρωμένα στατιστικά δεδομένα. Η πρωτοβουλία φιλοδοξεί να αποτελέσει μια αξιόπιστη βάση δεδομένων για τη διαμόρφωση πολιτικών, παρέχοντας παράλληλα χρήσιμες πληροφορίες στους ίδιους τους επιστήμονες και ερευνητές.
Η έκθεση υπογραμμίζει τη σημασία του ανθρώπινου δυναμικού, αναφέροντας ότι καθώς η τεχνητή νοημοσύνη κυριαρχεί στον δημόσιο διάλογο, είναι κρίσιμο να εξεταστεί αν οι κοινωνίες διαθέτουν το απαραίτητο έμψυχο δυναμικό για την αντιμετώπιση των σύγχρονων προκλήσεων. Μεταξύ άλλων, η έρευνα αξιολογεί τον τρόπο με τον οποίο κάθε χώρα καλλιεργεί και αναδεικνύει το ταλέντο στην επιστήμη.
Τα ερωτήματα που θέτει η έκθεση αφορούν τη δυνατότητα παραγωγής επαρκούς αριθμού διδακτόρων για τις μελλοντικές βιομηχανίες, το κατά πόσο οι συνθήκες εργασίας αποτρέπουν την ερευνητική σταδιοδρομία και αν τα εμπόδια στην κινητικότητα περιορίζουν τη διεθνή συνεργασία, αναζητώντας απαντήσεις μέσα από πραγματικά δεδομένα.
Υπερέχουμε σε επιστήμονες, υστερούμε σε μισθούς
Τα στοιχεία του Παρατηρητηρίου για την Ελλάδα προκαλούν προβληματισμό, καθώς αναδεικνύουν μια αντιφατική πραγματικότητα όπου η χώρα παράγει αξιόλογους ερευνητές, αλλά αποτυγχάνει στην ουσιαστική τους αξιοποίηση. Ειδικότερα στο σκέλος των αμοιβών, η Ελλάδα διαθέτει το πιο κακοπληρωμένο ερευνητικό προσωπικό ανάμεσα στις χώρες του ΟΟΣΑ.
Ακόμα και η Βουλγαρία, η οποία δεν αποτελεί πλήρες μέλος του ΟΟΣΑ, εμφανίζει υψηλότερο μισθολογικό κόστος για τους εργαζόμενους στον τομέα Έρευνας και Ανάπτυξης, βάσει των Ισοτιμιών Αγοραστικής Δύναμης. Η μοναδική χώρα με χαμηλότερες αποδοχές είναι η Κίνα, η οποία επίσης δεν ανήκει στον οργανισμό. Το μισθολογικό κόστος για τους Έλληνες εργαζόμενους σε αυτόν τον τομέα ανέρχεται σε 50.100 δολάρια ετησίως, ποσό σχεδόν στο μισό του μέσου όρου του ΟΟΣΑ που φτάνει τα 96.400 δολάρια.
Η περίπτωση του προγράμματος του υπουργείου Παιδείας με τίτλο Trust Your Stars θεωρείται χαρακτηριστική για τον τρόπο αντιμετώπισης των νέων επιστημόνων. Μετά από καταγγελίες για αδιαφάνεια και προχειρότητα, τοα πρόγραμμα ύψους 80 εκατομμυρίων ευρώ απεντάχθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης, αφήνοντας εκτεθειμένους εκατοντάδες ερευνητές και πανεπιστημιακά κέντρα.
Ο πανεπιστημιακός Αριστείδης Χατζής σχολίασε το ναυάγιο του προγράμματος με ανάρτηση που προκάλεσε αίσθηση, παροτρύνοντας τους νέους επιστήμονες να αναζητήσουν εργασία στο εξωτερικό. Ωστόσο, η φυγή δεν αποτελεί επιλογή για το σύνολο των ερευνητών, οι οποίοι επιλέγουν να παραμείνουν στη χώρα παρά τις δυσκολίες.
- Στην Ελλάδα το ποσοστό αποφοίτων STEM (Επιστήμη-Τεχνολογία-Μηχανική-Μαθηματικά) είναι το 30,9% των πτυχιούχων, έναντι 25,8% στον ΟΟΣΑ.
Οι ερευνητές που παραμένουν στην Ελλάδα είναι πολυάριθμοι και πολύτιμοι, αναδεικνύοντας τις ελλείψεις του κρατικού μηχανισμού και του οικονομικού μοντέλου. Η ελληνική οικονομία βασίζεται υπέρμετρα σε υπηρεσίες χαμηλής παραγωγικότητας, όπως το λιανεμπόριο και ο τουρισμός, υστερώντας σε επενδύσεις για την καινοτομία και την τεχνολογική αναβάθμιση.
Μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ χωρών
Οι επαγγελματίες των Επιστημών, της Μηχανικής και των Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών αντιπροσωπεύουν περίπου το 7% της συνολικής απασχόλησης στις οικονομίες του ΟΟΣΑ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αν και δεν εμπλέκονται όλοι άμεσα στην Έρευνα και Ανάπτυξη, συμβάλλουν καθοριστικά στην ικανότητα των οικονομιών να υιοθετούν και να διαδίδουν νέες καινοτομίες.
Οι διαφορές μεταξύ των κρατών είναι σημαντικές. Το μερίδιο των εν λόγω επαγγελματιών ξεπερνά το 10% σε χώρες όπως η Φινλανδία, το Ισραήλ, το Λουξεμβούργο, η Ολλανδία και η Σουηδία. Αντίθετα, το ποσοστό υπολείπεται του 3% στην Κολομβία, το Μεξικό και την Τουρκία. Η Ελλάδα, με ποσοστό 5,2%, καταλαμβάνει την 9η θέση από το τέλος μεταξύ των 38 χωρών μελών του ΟΟΣΑ.
Πού βρίσκεται η Ελλάδα
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ReICO, οι επαγγελματίες των Επιστημών και της Μηχανικής στην Ελλάδα αποτελούν το 3,9% της συνολικής απασχόλησης, ποσοστό υψηλότερο από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αντίθετα, οι επαγγελματίες των Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών αντιπροσωπεύουν μόλις το 1,3% της απασχόλησης, τη στιγμή που ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ ανέρχεται στο 3,1% και της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο 3,2%.
Υπάρχει μια έντονη δυσαναλογία στο μείγμα της απασχόλησης σε κλάδους STEM εις βάρος των Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών. Παρά την κατάταξή της στις τελευταίες θέσεις του ΟΟΣΑ, η Ελλάδα βρίσκεται σε ελαφρώς καλύτερη θέση από άλλες μεσογειακές χώρες, όπως η Ιταλία και η Ισπανία.
Η εικόνα μεταβάλλεται κατά την εξέταση του τομέα της Έρευνας και Ανάπτυξης. Στις χώρες του ΟΟΣΑ αντιστοιχούν κατά μέσο όρο 14,9 θέσεις εργασίας ανά 1000 εργαζόμενους, ενώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση ο αριθμός ανέρχεται στις 15,3 θέσεις. Στην Ελλάδα η αντιστοιχία είναι 13,4 θέσεις ανά 1000 εργαζόμενους, αριθμός υψηλότερος από την Ιταλία αλλά χαμηλότερος από την Ισπανία.
Η πλειοψηφία των απασχολούμενων στον τομέα αυτό στην Ελλάδα, δηλαδή 9,4 άτομα ανά 1000, αποτελεί ερευνητικό προσωπικό που εργάζεται κυρίως σε πανεπιστήμια και όχι σε επιχειρήσεις. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνει ότι η χώρα υστερεί στην ενίσχυση της έρευνας στον ιδιωτικό τομέα, κάτι που συνδέεται άμεσα με τη δομή της εθνικής οικονομίας.
Η υστέρηση του παραγωγικού μοντέλου επιβεβαιώνεται από έρευνα του ΙΝΕ-ΓΣΕΕ, βασισμένη σε στοιχεία της Eurostat. Η απασχόληση σε τομείς υψηλής και μεσαίας τεχνολογίας στη μεταποίηση ανέρχεται μόλις στο 1,4% στην Ελλάδα, έναντι 5,9% στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Παρά την οριακή βελτίωση, τα επίπεδα προ της πανδημίας παραμένουν ανεκπλήρωτα, ενώ ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός δείκτης διατηρείται σταθερός.
