Οι τελευταίες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, όπου μαίνεται πόλεμος στο Ιράν, φέρνουν στο προσκήνιο τον κρίσιμο παράγοντα του γεωπολιτικού κινδύνου για τις διεθνείς αγορές ενέργειας και δημιουργούν εύλογη ανησυχία για τις τιμές των καυσίμων στην Ελλάδα. Η ένταση και οι πιθανές αναταράξεις στα Στενά του Ορμούζ, ένα κομβικό πέρασμα για την παγκόσμια διακίνηση πετρελαίου, επηρεάζουν άμεσα το κόστος του αργού πετρελαίου και, κατ’ επέκταση, των διυλισμένων προϊόντων που φτάνουν στη χώρα μας.
Αρχικές αυξήσεις και διεθνές πλαίσιο
Όπως αναφέρει ο πρόεδρος του Σωματείου Πετρελαιούχων, κ. Παπαγεωργίου, οι αγορές είχαν αρχίσει να στέλνουν σήματα αυξήσεων πριν από την κλιμάκωση της κρίσης. Από τις αρχές Ιανουαρίου οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου είχαν σημειώσει άνοδο περίπου 10%, με το βαρέλι να κινείται από τα 62 δολάρια προς τα 68–69 δολάρια. Αυτή η αρχική αύξηση είχε αρχίσει να αποτυπώνεται σταδιακά στην ελληνική αγορά, με μικρές αυξήσεις της τάξης των τριών έως τεσσάρων λεπτών ανά λίτρο σε βενζίνη και πετρέλαιο κίνησης.
Νέα κύματα ανατιμήσεων
Τις τελευταίες ημέρες, παρατηρείται νέο κύμα αυξήσεων στις διεθνείς αγορές, επίσης κοντά στο 10%. Η ανησυχία για πιθανή διακοπή στη διέλευση φορτίων από τον Περσικό Κόλπο και τα Στενά του Ορμούζ πιέζει τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης, καθώς περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου περνά από το συγκεκριμένο σημείο. Παράλληλα, η αστάθεια επηρεάζει και τις τιμές του υγροποιημένου φυσικού αερίου, το οποίο επίσης διακινείται σημαντικά από την περιοχή.
Στην πράξη, η νέα αυτή αύξηση αναμένεται να φανεί στις αντλίες μετά από χρονική υστέρηση τριών έως τεσσάρων ημερών. Οι αυξήσεις δεν πραγματοποιούνται από τη μία μέρα στην άλλη, καθώς μεσολαβεί ο κύκλος παραγγελιών, διύλισης και διανομής. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των επαγγελματιών, η πρόσφατη άνοδος μπορεί να οδηγήσει σε επιπλέον 4–5 λεπτά το λίτρο από τα τέλη της εβδομάδας.
Αντίδραση της ελληνικής αγοράς
Από τις αρχές του έτους, τα ελληνικά διυλιστήρια έχουν αυξήσει τις τιμές διάθεσης κατά περίπου δέκα λεπτά το λίτρο σε σύγκριση με τα χαμηλά επίπεδα του φθινοπώρου. Ωστόσο, η λιανική είχε συγκρατήσει εν μέρει τις αυξήσεις ώστε να απορροφηθεί μέρος των ανατιμήσεων και να αποφευχθεί απότομη επιβάρυνση των καταναλωτών. Αυτή η συγκράτηση δεν μπορεί να συνεχιστεί αδιάκοπα αν οι διεθνείς τιμές διατηρηθούν σε ανοδική πορεία.
Παρά το γεγονός ότι η Ελλάδα δεν προμηθεύεται όλο το πετρέλαιό της από τη Μέση Ανατολή, η χώρα επηρεάζεται πλήρως από τις διεθνείς τιμές, καθώς το πετρέλαιο αποτελεί παγκοσμιοποιημένο εμπόρευμα. Ακόμα και αν οι φυσικές ροές δεν διακοπούν, η αύξηση του λεγόμενου risk premium αρκεί για να αυξήσει το κόστος στην εσωτερική αγορά.
Συγκρίσεις με το παρελθόν
Ανάλογο φαινόμενο είχε παρατηρηθεί με πολύ μεγαλύτερη ένταση μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, όταν οι τιμές είχαν εκτοξευθεί σε επίπεδα πάνω από 120 δολάρια το βαρέλι, προκαλώντας διψήφιες αυξήσεις ανά λίτρο σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Σήμερα, η εικόνα είναι πιο ελεγχόμενη, αλλά η νευρικότητα των αγορών παραμένει εμφανής.
Φυσικό αέριο και LPG
Οι τιμές του υγραερίου κίνησης ακολουθούν σε μεγάλο βαθμό τις διεθνείς διακυμάνσεις των τιμών LPG, οι οποίες επίσης επηρεάζονται από παραγωγή και εξαγωγές χωρών της Μέσης Ανατολής. Αντίστοιχα, το φυσικό αέριο παραμένει ευάλωτο σε γεωπολιτικούς κραδασμούς, αν και η Ευρώπη έχει διαφοροποιήσει σημαντικά τις πηγές προμήθειας μετά το 2022, αυξάνοντας τις εισαγωγές LNG από τις ΗΠΑ και άλλες χώρες.
Προοπτικές για τις τιμές στην Ελλάδα
Το βασικό ερώτημα παραμένει η διάρκεια της κρίσης. Αν η ένταση στο Ιράν αποκλιμακωθεί σύντομα και δεν υπάρξει ουσιαστική διαταραχή στη ροή πετρελαίου, οι τιμές μπορούν να σταθεροποιηθούν. Αν όμως η αβεβαιότητα παραταθεί ή υπάρξει εμπλοκή σε κομβικά σημεία μεταφοράς, τότε το κόστος των καυσίμων στην Ελλάδα θα συνεχίσει να αυξάνεται.
Για τους καταναλωτές, οι επόμενες δύο εβδομάδες θα δείξουν αν πρόκειται για μια συγκυριακή αύξηση λίγων λεπτών ανά λίτρο ή αν ξεκινά μια νέα περίοδος υψηλών τιμών. Οι αγορές συχνά προεξοφλούν τις εξελίξεις πριν αποτυπωθούν στην πραγματική οικονομία, και ακριβώς αυτό παρακολουθούμε στις ελληνικές αντλίες τις τελευταίες ημέρες.
