Η πολεμική σύρραξη ΗΠΑ–Ισραήλ–Ιράν έχει επαναφέρει έναν από τους μεγαλύτερους φόβους της παγκόσμιας οικονομίας: ένα νέο σοκ στις τιμές του πετρελαίου. Οι αγορές ήδη αντιδρούν, τα hedge funds ποντάρουν στην ανοδική πορεία και αναλυτές δεν αποκλείουν τιμές πάνω από 100 δολάρια το βαρέλι σε ακραία σενάρια. Το κλειδί βρίσκεται σε μια στενή θαλάσσια δίοδο πλάτους μόλις 21 μιλίων, τα Στενά του Ορμούζ, που ελέγχει το ένα πέμπτο της παγκόσμιας ενεργειακής παραγωγής.
Τα hedge funds ποντάρουν — οι αγορές ήδη κινούνται
Το Brent διαπραγματεύεται πάνω από τα 71–72 δολάρια το βαρέλι και το αμερικανικό WTI κοντά στα 66–67 δολάρια, καταγράφοντας σημαντική άνοδο μέσα σε λίγες εβδομάδες. Πίσω από αυτή την κίνηση βρίσκονται τα μεγάλα hedge funds της παγκόσμιας αγοράς ενέργειας: σύμφωνα με στοιχεία του ICE Futures Europe, οι διαχειριστές κεφαλαίων αύξησαν τις καθαρές θέσεις αγοράς στο Brent κατά 57.766 συμβόλαια, ανεβάζοντας το συνολικό τους ποντάρισμα σε υψηλό 22 μηνών. Αντίστοιχα, οι ανοδικές θέσεις στο WTI έφτασαν σε υψηλό επτά μηνών σύμφωνα με τα στοιχεία της Commodity Futures Trading Commission. Το μήνυμα των αγορών είναι σαφές: ο γεωπολιτικός κίνδυνος έχει επιστρέψει δυναμικά στο ταμπλό.
Το Ιράν και η ισχύς του στην ενεργειακή παγκόσμια ισορροπία
Για να κατανοήσει κανείς γιατί η σύρραξη αυτή τρομάζει τις αγορές, αρκεί να δει τα αριθμητικά δεδομένα. Το Ιράν, ιδρυτικό μέλος του OPEC, παράγει περίπου 3,2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ποσοστό που αντιστοιχεί σε περίπου 4% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου, κατατάσσοντάς το στον έκτο μεγαλύτερο παραγωγό παγκοσμίως, παρά τις διεθνείς κυρώσεις. Ακόμη πιο κρίσιμη όμως είναι η γεωστρατηγική του θέση: ελέγχει τη βόρεια πλευρά των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται σχεδόν το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου — περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια αργού ημερησίως.
Τα Στενά του Ορμούζ: το πιο επικίνδυνο σημείο συμφόρησης στον κόσμο
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν τη μοναδική θαλάσσια οδό εξαγωγής πετρελαίου για τις χώρες του Περσικού Κόλπου. Το Ιράν προχώρησε ήδη σε μερικό κλείσιμό τους νωρίτερα για στρατιωτικές ασκήσεις, γεγονός που ώθησε αμέσως την τιμή του Brent περίπου 5 δολάρια υψηλότερα. Ο Ρόμπ Θάμελ, ανώτερος διαχειριστής χαρτοφυλακίου στην Tortoise Capital, δήλωσε στο CNN ότι «μια παρατεταμένη διακοπή στα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσε να στείλει το πετρέλαιο πάνω από τα 100 δολάρια», ενώ αναλυτές εκτιμούν ότι ακόμα και μια αμερικανική επίθεση χωρίς πλήρη αποκλεισμό μπορεί να ωθήσει τις τιμές κατά επιπλέον 10 δολάρια το βαρέλι.
Γιατί ο πλήρης αποκλεισμός παραμένει απίθανος — αλλά όχι αδύνατος
Παρά τους φόβους, ο πλήρης αποκλεισμός των Στενών θεωρείται χαμηλής πιθανότητας για τρεις βασικούς λόγους. Πρώτον, το Ιράν θα έπρεπε να διατηρήσει τον έλεγχό τους υπό συνθήκες ενεργού επίθεσης, τη στιγμή που οι ΗΠΑ διαθέτουν ισχυρή στρατιωτική παρουσία στην περιοχή. Δεύτερον, ένας τέτοιος αποκλεισμός θα στερούσε από την ίδια την Τεχεράνη κρίσιμα έσοδα, καθώς η κυβέρνηση αντλεί περίπου το ήμισυ των εσόδων της από τις εξαγωγές αργού. Τρίτον, η ιστορία έχει δείξει ότι η αγορά συχνά ανακάμπτει γρηγορότερα από ό,τι φοβούνται οι επενδυτές — χαρακτηριστικό παράδειγμα το 2019, όταν drones έπληξαν εγκαταστάσεις της Saudi Aramco αφαιρώντας το 5% της σαουδαραβικής παραγωγής, αλλά οι τιμές επέστρεψαν σε κανονικά επίπεδα μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Ο παράγοντας Τραμπ και οι ενδιάμεσες εκλογές
Υπάρχει και μια σημαντική εσωτερική αμερικανική διάσταση στη συζήτηση για το πετρέλαιο. Η κλιμάκωση της σύρραξης ΗΠΑ-Ιράν απειλεί να ανατρέψει την πτωτική πορεία που ακολουθούσαν επί έναν χρόνο οι τιμές της βενζίνης — μια εξέλιξη που ο Τραμπ προέβαλλε συστηματικά ως οικονομικό του επίτευγμα. Το χαμηλότερο κόστος καυσίμων είχε μετριάσει μέρος της πίεσης από τον πληθωρισμό, τους δασμούς και τη στασιμότητα στην αγορά κατοικίας. Ένα νέο ενεργειακό σοκ είναι το τελευταίο που θα επιθυμούσαν οι Ρεπουμπλικάνοι ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών, δεδομένου ότι οι ανησυχίες για το κόστος ζωής τους καθιστούν ήδη πολιτικά ευάλωτους.
Τα αντίβαρα που κρατούν — προς το παρόν — τις τιμές
Η αγορά δεν κινείται μόνο από τον φόβο. Τα αυξημένα αποθέματα στις ΗΠΑ και η δυνατότητα παρέμβασης από τον OPEC+ λειτουργούν ως αντίβαρο στις ανοδικές πιέσεις. Παράλληλα, το Ιράν χρησιμοποιεί έναν «σκιώδη στόλο» δεξαμενόπλοιων για να εξάγει πετρέλαιο παρακάμπτοντας τις κυρώσεις, γεγονός που σημαίνει ότι η παγκόσμια προσφορά δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις επίσημες ροές. Με τα hedge funds να έχουν υιοθετήσει την πιο επιθετική ανοδική στάση των τελευταίων σχεδόν δύο ετών, το πετρέλαιο μετατρέπεται ξανά σε βαρόμετρο γεωπολιτικού ρίσκου — και η επόμενη κίνησή του θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το πόσο γρήγορα — ή αργά — θα τελειώσει ο πόλεμος.
Πηγή: newmoney.gr
