Η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά οριστικά στην απαγόρευση εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου έως τα τέλη Σεπτεμβρίου 2027, αλλά η επόμενη ημέρα παραμένει αβέβαιη. Παρά τη γεωπολιτική απόφαση, η αγορά εμφανίζεται διστακτική απέναντι στον Κάθετο Διάδρομο, την κύρια εναλλακτική οδό εφοδιασμού για τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη.
Η απόφαση που αλλάζει τον ενεργειακό χάρτη της ΕΕ
Με κανονισμό που ενέκρινε το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 26 Ιανουαρίου, η Ευρώπη βάζει τέλος στις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου μέσα σε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Η επιλογή αυτή παρουσιάζεται ως στρατηγική επιτυχία, σηματοδοτώντας την οριστική ρήξη με τη Μόσχα στον τομέα της ενέργειας.
Μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η ενεργειακή εξάρτηση έπαψε να θεωρείται απλώς οικονομικό ζήτημα και μετατράπηκε σε πολιτικό βάρος. Η απεξάρτηση αποτελεί πλέον κεντρικό στόχο της ευρωπαϊκής πολιτικής. Ωστόσο, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο πώς κλείνει η πόρτα στο ρωσικό αέριο, αλλά με ποιον τρόπο θα εξασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη ενεργειακή ασφάλεια της ηπείρου.
Ο Κάθετος Διάδρομος στο περιθώριο
Σε αυτό το σημείο αναδεικνύεται η ευρωπαϊκή αντίφαση. Ενώ η Ρωσία τίθεται εκτός παιχνιδιού, ο Κάθετος Διάδρομος φυσικού αερίου, που θα μπορούσε να συνδέσει τον Νότο με την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, παραμένει χωρίς ουσιαστική ώθηση. Το πολιτικό ενδιαφέρον είναι περιορισμένο και η αγορά εμφανίζεται επιφυλακτική, παρά τον στρατηγικό ρόλο που του αποδίδεται σε επίπεδο δηλώσεων.
Η εικόνα που προκύπτει είναι ξεκάθαρη: υπάρχει συναίνεση για το τι πρέπει να εγκαταλειφθεί, αλλά αβεβαιότητα για το τι θα το αντικαταστήσει.
Δοκιμαστικό ενδιαφέρον και αδύναμη ζήτηση
Τα πρόσφατα αποτελέσματα των δημοπρασιών δυναμικότητας επιβεβαιώνουν το χάσμα ανάμεσα στη γεωπολιτική ρητορική και την πραγματικότητα της αγοράς. Παρότι ο Κάθετος Διάδρομος θεωρείται κρίσιμος για την ενεργειακή ασφάλεια της Ουκρανίας και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, το εμπορικό ενδιαφέρον παραμένει ελάχιστο.
Στην τελευταία δημοπρασία προσφέρθηκαν σχεδόν 72 γιγαβατώρες δυναμικότητας, όμως δεσμεύτηκαν μόλις 48 μεγαβατώρες. Η μοναδική συμμετοχή καταγράφηκε στη διαδρομή 1, σε καθαρά δοκιμαστικό επίπεδο, με τη Metlen και έναν ξένο trader να ελέγχουν τη λειτουργικότητα της αλυσίδας μεταφοράς. Στις διαδρομές 2 και 3 δεν κατατέθηκε καμία προσφορά, ενώ η ΔΕΠΑ Εμπορίας απείχε, καθώς δεν ενεργοποιήθηκε η συμφωνία με τη Naftogas λόγω έλλειψης πρόσθετης ζήτησης από την ουκρανική πλευρά.
Η εικόνα αυτή συνδέεται άμεσα με την κατάσταση στην Ουκρανία, όπου η εκτεταμένη καταστροφή ενεργειακών υποδομών έχει περιορίσει τη λειτουργία των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής και, κατ’ επέκταση, τη ζήτηση φυσικού αερίου. Παρά τις χαμηλές θερμοκρασίες, η χώρα καλύπτει τις ανάγκες της μέσω αποθεμάτων και υφιστάμενων, οικονομικότερων συμβάσεων.
Το κόστος και οι φθηνότερες εναλλακτικές
Καθοριστικός παράγοντας για τη χαμηλή απήχηση του Κάθετου Διαδρόμου είναι το κόστος. Οι διαδρομές της Κεντρικής Ευρώπης προς την Ουκρανία, μέσω Πολωνίας, Ουγγαρίας και Σλοβακίας, παραμένουν πιο ανταγωνιστικές. Η μικρότερη απόσταση μειώνει τα τέλη μεταφοράς, ενώ το ενεργειακό μείγμα των αγορών αυτών εξακολουθεί να περιλαμβάνει ρωσικό αέριο, άμεσα ή μέσω εμπορικών μιγμάτων, διατηρώντας τις τιμές χαμηλότερες.
Αντίθετα, ο Κάθετος Διάδρομος βασίζεται κυρίως σε LNG μέσω ελληνικών υποδομών, γεγονός που αυξάνει το κόστος. Παρότι έχει ενταχθεί στις στρατηγικές προτεραιότητες της ΕΕ, δεν έχουν ενεργοποιηθεί μηχανισμοί που να αντισταθμίζουν αυτή τη διαφορά, ενώ τα ανοιχτά ρυθμιστικά ζητήματα προσθέτουν επιπλέον αβεβαιότητα.
Η ανάγκη ευρωπαϊκής στήριξης
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η δημόσια τοποθέτηση του διευθύνοντος συμβούλου της Aktor, Αλέξανδρου Εξάρχου, από το Νταβός. Ο ίδιος έθεσε ευθέως το ζήτημα της επιδότησης του Κάθετου Διαδρόμου, τονίζοντας ότι αν η Ευρώπη επιδιώκει να καταστήσει το αμερικανικό LNG συγκρίσιμο με το ρωσικό φυσικό αέριο, οφείλει να χρηματοδοτήσει τις αναγκαίες υποδομές και όχι να αφήνει το βάρος αποκλειστικά στις αγορές.
Από ακριβή λύση σε κρίσιμο άξονα
Παρά τη σημερινή υστέρηση, η μακροπρόθεσμη προοπτική του Κάθετου Διαδρόμου εμφανίζεται διαφορετική. Μετά το 2027, όταν θα εκλείψουν οι ροές φθηνού ρωσικού αερίου, το ενεργειακό τοπίο θα αλλάξει ριζικά. Οι υφιστάμενες οδεύσεις προς την Ουκρανία δεν θα επαρκούν ούτε σε κόστος ούτε σε δυναμικότητα.
Σε αυτό το νέο περιβάλλον, ο Κάθετος Διάδρομος μπορεί να εξελιχθεί από μειονεκτική επιλογή σε βασικό πυλώνα εφοδιασμού. Οι συζητήσεις για μείωση τελών διέλευσης, στοχευμένες επιδοτήσεις και συμμετοχή ευρωπαϊκών και αμερικανικών χρηματοδοτικών φορέων δείχνουν ότι το ζήτημα περνά πλέον από τη θεωρία στην πράξη. Το τελικό αποτέλεσμα θα κριθεί από το κατά πόσο η Ευρώπη θα στηρίξει έμπρακτα τις στρατηγικές της αποφάσεις, γεφυρώνοντας το χάσμα ανάμεσα στη γεωπολιτική βούληση και την πραγματικότητα της αγοράς.
