Η είσοδος της γαλλικής Meridiam στο μετοχικό σχήμα του Great Sea Interconnector σηματοδοτεί μια νέα εποχή για την ηλεκτρική διασύνδεση της Ανατολικής Μεσογείου. Παρά τη στρατηγική σημασία του έργου, παραμένουν κρίσιμες εκκρεμότητες, όπως η επανέναρξη των ερευνών, η ρυθμιστική στάση της Κύπρου και η τελική αξιολόγηση από την ΕΤΕπ για τη χρηματοδότηση.
GSI: Το road map μετά την είσοδο των Γάλλων της Meridiam – Οι εκκρεμότητες σε Κύπρο και Ισραήλ
Η είσοδος της γαλλικής Meridiam με ποσοστό 66% στον Great Sea Interconnector αλλάζει τις ισορροπίες γύρω από τη μεγάλη ηλεκτρική διασύνδεση της Ανατολικής Μεσογείου, χωρίς όμως να εξαφανίζει τις εκκρεμότητες που εξακολουθούν να χωρίζουν το έργο από την πλήρη επανεκκίνησή του. Με τη συμφωνία ΑΔΜΗΕ–Meridiam να έχει διαμορφώσει ένα νέο μετοχικό, χρηματοδοτικό και γεωπολιτικό περιβάλλον, ο GSI εισέρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία θα πρέπει να προχωρήσουν παράλληλα δύο διαφορετικά αλλά αλληλένδετα μέτωπα: Αφενός να ξεμπλοκάρει το σκέλος Κρήτης–Κύπρου και αφετέρου να ωριμάσει ρυθμιστικά και χρηματοδοτικά η επέκταση από την Κύπρο προς το Ισραήλ.
Το πρώτο μεγάλο τεστ θα δοθεί στη θάλασσα. Η επανέναρξη των ερευνών για την πόντιση του καλωδίου Κρήτης–Κύπρου στα διεθνή ύδατα νοτίως της Κάσου και νοτιοανατολικά της Κρήτης, η οποία σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές τοποθετείται από το φθινόπωρο, θα δείξει στην πράξη πόσο έχει αλλάξει το περιβάλλον μετά την είσοδο του γαλλικού ομίλου και κατά πόσο το πρόσθετο πολιτικό και επενδυτικό βάρος που αποκτά το project μπορεί να λειτουργήσει απέναντι στις τουρκικές αμφισβητήσεις.
Η επανάληψη των ερευνών αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα μετά τα γεγονότα του καλοκαιριού του 2024 στην Κάσο, όταν η κινητοποίηση τουρκικών πολεμικών πλοίων για εργασίες του ιταλικού ερευνητικού Ievoli Relume ανέδειξε στην πράξη το γεωπολιτικό ρίσκο του έργου. Οι εργασίες τότε διεκόπηκαν με την κρίση να αποκλιμακώνεται έπειτα από διπλωματικές επαφές μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας. Η παρουσία της Meridiam δεν εξαφανίζει αυτόν τον κίνδυνο. Προσθέτει όμως στο έργο μια σαφή γαλλική διάσταση, σε μια περίοδο κατά την οποία το Παρίσι επιδιώκει ισχυρότερη παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο. Το κατά πόσο αυτό το νέο κεφάλαιο που γράφεται στην ταραχώδη ιστορία του GSI, θα λειτουργήσει αποτρεπτικά απέναντι σε ενδεχόμενες νέες παρεμβάσεις της Τουρκίας μένει να αποδειχθεί στο πεδίο.
Η Κύπρος και οι ανοικτοί λογαριασμοί
Παράλληλα όμως με το γεωπολιτικό μέτωπο, ανοικτό παραμένει και το κυπριακό κεφάλαιο. Η Λευκωσία καλείται να κλείσει τις οικονομικές και ρυθμιστικές εκκρεμότητες που εξακολουθούν να συνοδεύουν το πρώτο σκέλος του GSI. Η κυπριακή πλευρά είχε το προηγούμενο διάστημα διατυπώσει σοβαρές επιφυλάξεις γύρω από την οικονομική βιωσιμότητα του έργου, δημιουργώντας μία από τις βασικές εστίες αβεβαιότητας για την πορεία του. Η είσοδος της Meridiam αλλάζει σε σημαντικό βαθμό την εξίσωση, καθώς η ίδια η Λευκωσία χαρακτήρισε τη συμφωνία «ψήφο εμπιστοσύνης» προς το έργο και εξέλιξη που του προσδίδει νέα δυναμική.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι έχουν κλείσει οι εκκρεμότητες που απορρέουν από τη διακρατική συμφωνία Ελλάδας–Κύπρου του Σεπτεμβρίου του 2024.
Σε αυτές περιλαμβάνονται:
- Η έναρξη των προβλεπόμενων καταβολών.
- Η αντιμετώπιση της διαφοράς ως προς το ύψος των ανακτήσιμων δαπανών.
Από τα συνολικά 251 εκατ. ευρώ που έχει δηλώσει ότι έχει δαπανήσει ο ΑΔΜΗΕ, η ΡΑΕΚ έχει μέχρι σήμερα αξιολογήσει ως ανακτήσιμα μόνο ένα ποσοστό 32%. Στην αγορά εκτιμούν ότι η είσοδος ενός μεγάλου ξένου επενδυτή καθιστά δυσκολότερη τη διατήρηση μιας παρατεταμένης ρυθμιστικής αβεβαιότητας και αυξάνει την πίεση ώστε να αποσαφηνιστεί στην πράξη εάν και με ποιους όρους η κυπριακή πλευρά θα στηρίξει οικονομικά το έργο.
Το κρίσιμο τεστ της ΕΤΕπ
Στο χρηματοδοτικό μέτωπο, ένα από τα επόμενα καθοριστικά ορόσημα είναι η αξιολόγηση του έργου από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Η σημασία της δεν περιορίζεται στην εξέταση των τεχνικών και οικονομικών δεδομένων του GSI, αλλά συνδέεται κυρίως με το κατά πόσο η ΕΤΕπ θα υποστηρίξει τη ζητούμενη χρηματοδότηση, ύψους περίπου 1 δισ. ευρώ. Μια θετική εξέλιξη θα μπορούσε να λειτουργήσει ως καταλύτης για τη συνολική χρηματοδοτική αρχιτεκτονική του έργου και να διευκολύνει την προσέλκυση πρόσθετων διεθνών κεφαλαίων. Σε αυτή την κατεύθυνση, η είσοδος της Meridiam έχει ήδη ενισχύσει την εμπορική αξιοπιστία του GSI, προσθέτοντας στο project έναν μεγάλο διεθνή επενδυτή υποδομών.
Με τα νέα δεδομένα αποκτούν εκ νέου ενδιαφέρον και παλαιότερες διεργασίες για τη διεύρυνση του επενδυτικού σχήματος.
Κατά το προηγούμενο διάστημα είχαν βρεθεί στο κάδρο οι εξής φορείς:
- Η TAQA από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
- Η Masdar από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
- Η αμερικανική DFC.
Χωρίς οι σχετικές συζητήσεις να έχουν καταλήξει σε δεσμευτικές συμφωνίες, μια θετική αξιολόγηση από την ΕΤΕπ, σε συνδυασμό με την παρουσία της Meridiam, θα μπορούσε να δημιουργήσει ευνοϊκότερες συνθήκες το επόμενο διάστημα ανάλογα και με τις εξελίξεις του έργου.
Από την Κύπρο προς το Ισραήλ
Την ίδια ώρα, το δεύτερο σκέλος του GSI αρχίζει να αποκτά τον δικό του διακριτό οδικό χάρτη. Ο ΑΔΜΗΕ, υπό την ιδιότητά του ως Project Promoter του συνολικού έργου, κατέθεσε στις Ρυθμιστικές Αρχές Κύπρου και Ισραήλ το αίτημα επένδυσης για τη διασύνδεση των δύο χωρών. Πρόκειται για το επόμενο βήμα που προβλέπει το ευρωπαϊκό πλαίσιο και έρχεται μετά την ολοκλήρωση των απαιτούμενων μελετών κόστους–οφέλους και της πρότασης για τον διασυνοριακό επιμερισμό του κόστους. Η κατάθεση του investment request μεταφέρει πλέον το βάρος στους Ρυθμιστές. Οι αρμόδιες Αρχές Κύπρου και Ισραήλ καλούνται να αξιολογήσουν το αίτημα και να καταλήξουν σε κοινή απόφαση για την κατανομή μεταξύ των δύο χωρών του κόστους που θα ανακτηθεί μέσω των ρυθμιζόμενων εσόδων του έργου.
Σύμφωνα με τις μελέτες που έχουν προηγηθεί, ο ΑΔΜΗΕ εκτιμά ότι η διασύνδεση Κύπρου–Ισραήλ είναι οικονομικά βιώσιμη σε όλα τα σενάρια που εξετάστηκαν. Στην αξιολόγηση έχουν συνυπολογιστεί η εξέλιξη της ζήτησης, η ανάπτυξη των ΑΠΕ και οι ανάγκες των ηλεκτρικών συστημάτων των δύο χωρών, ενώ στα οφέλη του έργου καταγράφονται η ενίσχυση της ασφάλειας εφοδιασμού και η περαιτέρω ενοποίηση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας της Ανατολικής Μεσογείου με το ευρωπαϊκό σύστημα.
Από τους Ρυθμιστές στο FID
Εφόσον Κύπρος και Ισραήλ καταλήξουν σε συμφωνία για το ρυθμιστικό και οικονομικό μοντέλο της διασύνδεσης, το επόμενο μεγάλο βήμα είναι η λήψη της τελικής επενδυτικής απόφασης (FID). Από εκεί και μετά ανοίγει η διαδικασία για τη χρηματοδότηση του έργου και την προσέλκυση πρόσθετων επενδυτών. Στο παρελθόν είχαν υπάρξει πληροφορίες για ενδιαφέρον ισραηλινού fund να συμμετάσχει στο project, χωρίς όμως αυτό να αποκτήσει συγκεκριμένη μορφή. Η πολύμηνη γεωπολιτική εμπλοκή γύρω από το GSI, σε συνδυασμό με τις πολεμικές αναταράξεις στην περιοχή, δεν επέτρεψαν μέχρι σήμερα να ωριμάσει μια τέτοια επενδυτική κίνηση. Η επανεκκίνηση της διαδικασίας για το Κύπρος–Ισραήλ και η είσοδος της Meridiam στο συνολικό σχήμα δημιουργούν πλέον διαφορετικές προϋποθέσεις. Ωστόσο, πριν το δεύτερο σκέλος φτάσει στην αναζήτηση επενδυτών, πρέπει να απαντηθούν κρίσιμα ερωτήματα: Ποιο μέρος του κόστους θα αναλάβει κάθε χώρα, πώς θα διαμορφωθούν τα ρυθμιζόμενα έσοδα και ποια θα είναι τελικά η χρηματοδοτική δομή του έργου.
Η αλλαγή σκυτάλης στον promoter
Στο συνολικό παζλ υπάρχει ακόμη θεσμική εκκρεμότητα: Η μεταφορά του ρόλου του Project Promoter από τον ΑΔΜΗΕ στον Great Sea Interconnector, στο πλαίσιο της νέας μετοχικής σύνθεσης. Σήμερα ο ΑΔΜΗΕ εξακολουθεί να έχει τον ρόλο του Project Promoter του συνολικού έργου και με αυτή την ιδιότητα υπέβαλε το investment request για το Κύπρος–Ισραήλ. Η ολοκλήρωση της συμφωνίας με τη Meridiam δημιουργεί επομένως ένα ακόμη θεσμικό βήμα: τη μεταβίβαση του συγκεκριμένου ρόλου στον GSI και την απαιτούμενη αναγνώριση της αλλαγής στο ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο. Η εξέλιξη δεν έχει μόνο τυπικό χαρακτήρα. Θα καθορίσει ποιος φορέας θα εκπροσωπεί το έργο απέναντι στις κυβερνήσεις, τις Ρυθμιστικές Αρχές, τους χρηματοδότες και τους αναδόχους κατά την επόμενη φάση ανάπτυξής του.
Δύο σκέλη, διαφορετικές εκκρεμότητες
Μετά τη Meridiam, επομένως, ο GSI βρίσκεται μπροστά σε δύο παράλληλες διαδρομές. Στο Κρήτη–Κύπρος το βάρος πέφτει στην επανέναρξη των θαλάσσιων ερευνών, στη διαχείριση του τουρκικού παράγοντα, στην αξιολόγηση και πιθανή χρηματοδότηση από την ΕΤΕπ και στο κλείσιμο των οικονομικών και ρυθμιστικών εκκρεμοτήτων με τη Λευκωσία. Στο Κύπρος–Ισραήλ η αλληλουχία είναι διαφορετική: Προηγείται η κοινή ρυθμιστική απόφαση για τον επιμερισμό του κόστους, ακολουθεί η τελική επενδυτική απόφαση και στη συνέχεια η χρηματοδότηση και η διαμόρφωση του επενδυτικού σχήματος.
Το τεχνικό αποτύπωμα του δεύτερου σκέλους είναι ήδη προσδιορισμένο.
Τα κύρια τεχνικά χαρακτηριστικά περιλαμβάνουν:
- Μεταφορική ικανότητα 1.000 MW.
- Τεχνολογία HVDC 500 kV.
- Υποθαλάσσιο μήκος περίπου 324 χιλιομέτρων.
- Πόντιση σε βάθη από 2.200 έως 2.400 μέτρα.
- Σύνδεση στην Κύπρο με τον Σταθμό Μετατροπής στην Κοφίνου.
- Σύνδεση στο Ισραήλ με τον αντίστοιχο σταθμό στην περιοχή της Hadera.
- Δυνατότητα αμφίδρομης μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
