Η ευλογιά αιγοπροβάτων στην Ελλάδα συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με παράνομες μεταφορές ζώων, αλλαγές ενωτίων και ελλιπή μέτρα βιοασφάλειας. Ειδικοί επισημαίνουν ότι τέτοιες πρακτικές διευκολύνουν την εξάπλωση ζωονόσων, επηρεάζοντας σοβαρά το κτηνοτροφικό κεφάλαιο και τη λειτουργία των εκτροφών.
Παράνομες μετακινήσεις και παραβίαση μέτρων βιοασφάλειας
Παράνομες μεταφορές παραγωγικών ζώων, αντικατάσταση ενωτίων σήμανσης και ανεπαρκής εφαρμογή των μέτρων βιοασφάλειας αποτελούν βασικούς παράγοντες που συμβάλλουν στη διάδοση της μετάδοσης ζωονόσων στα αιγοπρόβατα.
Ο καθηγητής Μικροβιολογίας και Λοιμωδών Νοσημάτων των ζώων στο Τμήμα Κτηνιατρικής της Σχολής Επιστημών Υγείας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Σπύρος Κρήτας, επισημαίνει ότι οι μετακινήσεις αυτές είναι παράνομες και συχνά συνδέονται είτε με αμέλεια στην τήρηση των μέτρων είτε ακόμη και με πιθανή επιδίωξη αποζημιώσεων για μολυσμένα ζώα.
Ο ίδιος εξηγεί ότι η μετάδοση μπορεί να γίνει και χωρίς να γίνεται αντιληπτή, καθώς ο ιός μεταφέρεται μέσω ρούχων, παπουτσιών ή αντικειμένων που χρησιμοποιούν οι κτηνοτρόφοι, ακόμη και μέσω ενός κινητού τηλεφώνου.
Πώς μεταφέρεται η νόσος από περιοχή σε περιοχή
Ο πρόεδρος του Παραρτήματος Ηπείρου του Πανελλήνιου Κτηνιατρικού Συλλόγου, Ιωάννης Καρακούσης, σημειώνει ότι οι παράνομες μεταφορές ζώων αποτελούν συχνό φαινόμενο.
Όπως αναφέρει, με αυτόν τον τρόπο μεταφέρθηκε η νόσος της ευλογιάς από περιοχή σε περιοχή, μέσω ζώων που δεν ήταν δηλωμένα και δεν διέθεταν άδεια μετακίνησης, γεγονός που συνέβαλε στη μεγάλη έξαρση των κρουσμάτων.
Στο ίδιο πλαίσιο, η αντιπρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Γεωτεχνικών Δημοσίων Υπαλλήλων, Μήνα Μπόρη, τονίζει ότι οι παράνομες μετακινήσεις αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους λόγους εμφάνισης επιδημιών, όχι μόνο για την ευλογιά αλλά και για άλλες ασθένειες όπως η πανώλη.
Η πρακτική της αφαίρεσης ενωτίων
Ένα από τα συχνότερα προβλήματα αφορά την αφαίρεση των ενωτίων, δηλαδή των ειδικών «σκουλαρικιών» που χρησιμοποιούνται για τη σήμανση παραγωγικών ζώων.
Σε αυτά αναγράφονται στοιχεία όπως ο αριθμός του ζώου και η εκτροφή στην οποία ανήκει. Όταν αφαιρεθούν, δεν είναι πλέον δυνατό να εντοπιστεί η πορεία του ζώου.
Τα ενώτια μπορούν να αφαιρεθούν εύκολα με μαγνητικό μηχανισμό και να τοποθετηθούν σε άλλα ζώα. Έτσι, μπορεί να αφαιρεθεί η σήμανση από ένα ζώο και να χρησιμοποιηθεί σε άλλο που διακινείται παράνομα. Σε άλλες περιπτώσεις, κτηνοτρόφοι αφαιρούν τα ενώτια από ζώα που οδηγούνται για σφαγή και τα χρησιμοποιούν για να σημάνουν άλλα ζώα που αποκτήθηκαν παράνομα.
Οι πιο ευάλωτες περιοχές στα σύνορα
Σύμφωνα με την κ. Μπόρη, οι περιοχές που παρουσιάζουν μεγαλύτερο κίνδυνο για παράνομη εισαγωγή ζώων από το εξωτερικό είναι τα σύνορα με την Τουρκία, γεγονός που καθιστά αναγκαία την ενίσχυση των κτηνιατρικών υπηρεσιών στον Έβρο.
Παράλληλα επισημαίνεται η ανάγκη επαναλειτουργίας του Κέντρου Εξωτικών Νοσημάτων που λειτουργούσε παλαιότερα στον Έβρο και ήταν αρμόδιο για νοσήματα όπως η ευλογιά, η πανώλη και ο αφθώδης πυρετός στα ζώα.
Από την άλλη πλευρά, ο κ. Καρακούσης σημειώνει ότι όσο βελτιώνεται το βιοτικό επίπεδο σε γειτονικές χώρες όπως η Αλβανία, η Βόρεια Μακεδονία, η Βουλγαρία και η Ρουμανία, αυξάνονται οι τιμές των ζώων και μειώνονται αντίστοιχα οι παράνομες μετακινήσεις προς την Ελλάδα.
Ελλείψεις προσωπικού και έλεγχοι
Σοβαρό πρόβλημα αποτελεί και η έλλειψη προσωπικού στις κτηνιατρικές υπηρεσίες.
Όπως εξηγεί ο κ. Καρακούσης, κατά την περίοδο της έξαρσης της ευλογιάς υπήρχε σύσταση για απολυμάνσεις και ψεκασμούς οχημάτων. Ωστόσο σε ορισμένες περιοχές κοντά στα σύνορα οι έλεγχοι πραγματοποιούνταν μόνο σε ωράριο δημοσίων υπηρεσιών, από τις 8 το πρωί έως τις 2 το μεσημέρι. Μετά το πέρας του ωραρίου δεν υπήρχε προσωπικό για ελέγχους, με αποτέλεσμα τα οχήματα να περνούν χωρίς απολύμανση.
Τα «βαπτισμένα» ζώα και το οικονομικό κίνητρο
Ο κ. Καρακούσης θυμάται περιστατικά από τη δεκαετία του 1990, όταν πριν από το Πάσχα αυξανόταν η ζήτηση για αρνιά και κάποιοι παραγωγοί μετέφεραν ζώα από την Αλβανία.
Τα ζώα μεταφέρονταν κρυφά, ακόμη και πεζή, περνούσαν τα σύνορα και παρέμεναν για λίγες ημέρες σε στάβλους στην Ελλάδα πριν οδηγηθούν στη σφαγή, έχοντας προηγουμένως «βαπτιστεί» ως ελληνικά.
Σε άλλες περιπτώσεις, παραγωγοί δήλωναν μεγαλύτερο αριθμό ζώων από αυτόν που πραγματικά διέθεταν, αναφέροντας ότι τα ζώα τους είχαν γεννήσει περισσότερα αρνιά από όσα υπήρχαν στην πραγματικότητα.
Η απειλή του αφθώδους πυρετού
Η κ. Μπόρη προειδοποιεί ότι η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο δύσκολη λόγω της παρουσίας πολλών εστιών αφθώδους πυρετού στην Τουρκία, μιας ιδιαίτερα μεταδοτικής νόσου.
Η ασθένεια έχει εμφανιστεί και στην Κύπρο, προκαλώντας σοβαρές συνέπειες στην κτηνοτροφική οικονομία. Ο κ. Κρήτας επισημαίνει ότι ο αφθώδης πυρετός είναι πολύ πιο μεταδοτικός, καθώς προσβάλλει όχι μόνο τα μικρά μηρυκαστικά αλλά και τα βοοειδή και τους χοίρους.
Η σημασία της ηλεκτρονικής σήμανσης
Σύμφωνα με την κ. Μπόρη, η εφαρμογή ηλεκτρονικής ταυτοποίησης ζώων αποτελεί βασικό εργαλείο για τον περιορισμό των παράνομων μετακινήσεων και των παράνομων επιδοτήσεων.
Η ταυτοποίηση επιτρέπει την πλήρη καταγραφή της ζωής ενός ζώου, από τη γέννηση και τη φαρμακευτική αγωγή μέχρι την πώληση ή τη σφαγή.
Ο κ. Καρακούσης εξηγεί ότι κάθε παραγωγική μονάδα τηρεί βιβλίο ζώων όπου καταγράφονται όλα τα στοιχεία, λειτουργώντας ουσιαστικά ως «διαβατήριο» για κάθε ζώο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα στα βοοειδή ή σε αιγοπρόβατα υψηλής παραγωγής που εισάγονται από το εξωτερικό, υπάρχουν και επίσημα διαβατήρια.
Οι σφαγές ενόψει Πάσχα
Καθώς πλησιάζει το Πάσχα, αυξάνεται ο κίνδυνος παράνομων σφαγών αλλά και η ανάγκη για επαρκείς εργαστηριακούς ελέγχους.
Η αρμόδια επιτροπή της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει αποφασίσει ότι για να οδηγηθούν ζώα σε άμεση σφαγή πρέπει να προηγηθούν εξετάσεις σάλιου με rapid PCR για την ανίχνευση του ιού της ευλογιάς.
Ωστόσο, σύμφωνα με την κ. Μπόρη, από τα εργαστήρια που είχαν ανακοινωθεί για την υποστήριξη των ελέγχων, μόνο το εργαστήριο της Λάρισας λειτουργεί. Τα υπόλοιπα, στο πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, στο πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, στον ΕΛΓΟ και στο ΕΚΕΤΑ, δεν έχουν ακόμη ενεργοποιηθεί για διάφορους λόγους, όπως έλλειψη αντιδραστηρίων ή εκκρεμότητες πιστοποίησης.
Η ίδια υπογραμμίζει ότι τα προϊόντα που προέρχονται από παράνομες σφαγές δεν έχουν υποστεί υγειονομικό έλεγχο για ασθένειες όπως η ευλογιά, η πανώλη ή ο αφθώδης πυρετός. Παρ’ όλα αυτά, επισημαίνει ότι οι συγκεκριμένες ζωονόσοι δεν επηρεάζουν την ανθρώπινη υγεία.
