Η κλιματική κρίση και το φαινόμενο El Niño προκαλούν σοβαρές ανατιμήσεις σε πέντε βασικά είδη διατροφής, όπως το ελαιόλαδο, το ψωμί και η σοκολάτα. Οι ερευνητές του Κέντρου Πολιτικής για τα Τρόφιμα προειδοποιούν ότι οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες και το αυξημένο κόστος ενέργειας πλήττουν την παραγωγή, επιβαρύνοντας άμεσα το οικογενειακό καλάθι των καταναλωτών.
Ανατιμήσεις σε βασικά αγαθά λόγω κλιματικών και οικονομικών πιέσεων
Οι συνθήκες στην παραγωγή τροφίμων πιέζουν το κόστος διαβίωσης και οι επιπτώσεις τους θα αποτυπωθούν στα καλάθια των αγορών μας κατά τη διάρκεια του επερχόμενου χειμώνα.
Οι αγρότες έρχονται αντιμέτωποι με ολοένα πιο ασταθή καιρικά φαινόμενα, που πυροδοτούνται από την κλιματική αλλαγή και την εμφάνιση του «El Niño», ενώ οι διεθνείς συγκρούσεις έχουν προκαλέσει ραγδαία άνοδο στις δαπάνες για καύσιμα, λιπάσματα και άλλες απαραίτητες πρώτες ύλες.
Οι προκλήσεις αυτές λειτουργούν αθροιστικά: οι απρόβλεπτες καιρικές συνθήκες περιορίζουν τις αποδόσεις των αγρών, την ίδια στιγμή που το αυξημένο κόστος της ενέργειας επιβαρύνει τη μεταποίηση των προϊόντων.
Η εξέλιξη αυτή δεν πλήττει μόνο το εισόδημα των καλλιεργητών και τους καταναλωτές, αλλά ενδέχεται να επηρεάσει τον όγκο, την ποιότητα και τη διατροφική αξία των ειδών στα ράφια, καθώς οι εταιρείες αναζητούν φθηνότερα υποκατάστατα για να συγκρατήσουν τις τελικές τιμές.
Παρακάτω αναλύονται πέντε βασικά τρόφιμα που καθρεφτίζουν την κατάσταση για τον χειμώνα, σύμφωνα με τις ερευνήτριες Σόφι Πέρι και Λέιλα Φάθι από το Κέντρο Πολιτικής για τα Τρόφιμα του Λονδίνου στο The Conversation.
1. Σοκολάτα
Η σοκολάτα δεν αποτελεί μόνο ένα δημοφιλές γλυκό, καθώς η παραγωγή της στηρίζει βιοποριστικά σχεδόν 6 εκατομμύρια μικροκαλλιεργητές παγκοσμίως, με επίκεντρο τη Δυτική Αφρική.
Η χειρωνακτική συγκομιδή του κακάο καθιστά τη βιομηχανική του καλλιέργεια εξαιρετικά δύσκολη.
Τα δέντρα αυτά είναι ευάλωτα στο περιβάλλον, με τις πρόσφατες μελέτες να δείχνουν ότι οι έντονες βροχοπτώσεις, πέρα από την ξηρασία, αποτελούν σοβαρό κίνδυνο.
Οι βροχές περιορίζουν τους επικονιαστές και ευνοούν μυκητιασικές ασθένειες που καταστρέφουν τη σοδειά.
Το φαινόμενο El Niño, που αναμένεται να διαρκέσει έως το 2027, θα προκαλέσει περαιτέρω αναταράξεις στις αλυσίδες εφοδιασμού λόγω ακανόνιστου καιρού.
Οι μειώσεις στην παραγωγή οδήγησαν σε εκτίναξη των τιμών το 2024, με το κόστος μιας πλάκας Dairy Milk να αυξάνεται πάνω από 60% σε σχέση με το 2021.
Παρά την πρόσφατη ελαφρά αποκλιμάκωση, οι τιμές παραμένουν υψηλές και αναμένεται νέα άνοδος λόγω της φετινής πενιχρής παραγωγής.
Οι κατασκευαστές ενδέχεται να αντικαταστήσουν το ακριβό βούτυρο κακάο με φοινικέλαιο, αλλοιώνοντας την υφή και την ποιότητα του προϊόντος.
2. Πατάτες
Σε αντίθεση με τα είδη πολυτελείας, οι πατάτες αποτελούν βασικό πυλώνα της ευρωπαϊκής διατροφής και μια προσιτή πηγή αμύλου.
Οι καλλιέργειες δέχθηκαν τεράστιες πιέσεις από το φετινό εξαιρετικά ξηρό καλοκαίρι, καθώς τα φυτά έχουν μεγάλες ανάγκες σε νερό.
Η σταθερή ζήτηση για αυτό το βασικό είδος σε συνδυασμό με την πτώση της προσφοράς θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε ακριβότερα προϊόντα στα ράφια.
Η πίεση στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς ενδέχεται να ωθήσει τους καταναλωτές προς εναλλακτικές λύσεις, όπως η βρώμη, το κριθάρι, οι φακές ή τα φασόλια.
3. Φυλλώδη λαχανικά
Το σπανάκι και το μαρούλι είναι εξαιρετικά ευαίσθητα στο θερμικό στρες και την έλλειψη υγρασίας, λόγω των ρηχών ριζών τους.
Οι υψηλές θερμοκρασίες προκαλούν πρόωρη σπορά, ενώ η ξηρασία περιορίζει το νερό άρδευσης, μειώνοντας δραματικά τις αποδόσεις.
Οι ευαίσθητες αυτές καλλιέργειες γίνονται πιο εύκολα στόχος παρασίτων κάτω από τις δυσμενείς αυτές συνθήκες.
Οι λιανοπωλητές θα στραφούν πιθανώς σε εισαγωγές από την Ισπανία, όπου τα συστήματα είναι πιο ανθεκτικά, αναδεικνύοντας τα κενά στην αυτάρκεια του Ηνωμένου Βασιλείου.
4. Ψωμί
Παρά το γεγονός ότι οι καλλιέργειες σιτηρών δεν αρδεύονται, εξαρτώνται άμεσα από τη βροχόπτωση, η οποία όμως αποτελεί μόνο το 10% του κόστους ενός καρβελιού.
Οι αυξήσεις στο ψωμί οφείλονται κυρίως στο ενεργειακό κόστος που επηρεάζει τους μύλους και τους φούρνους κατά την παραγωγή και το ψήσιμο.
Μια κακή συγκομιδή σίτου προστίθεται ως επιπλέον επιβαρυντικός παράγοντας στις τιμές των επόμενων μηνών.
Ως βασικό είδος διατροφής, οποιαδήποτε μικρή αύξηση στο κόστος του ψωμιού γίνεται αμέσως αισθητή σε ολόκληρη τη χώρα.
5. Ελαιόλαδο
Αν και το κόστος του ελαιόλαδου έχει υποχωρήσει από την κορύφωση του 2024, αναμένεται ανοδική πορεία στους επόμενους μήνες.
Οι ελαιώνες, αν και ανθεκτικοί, απαιτούν νερό και ήπιες θερμοκρασίες, με το 70% της παραγωγής στην Ισπανία να βασίζεται αποκλειστικά στη βροχή.
Οι παρατεταμένες ξηρασίες και οι πυρκαγιές που έπληξαν την Ελλάδα, την Ιταλία και την Πορτογαλία φέτος έχουν επιφέρει πλήγματα στις αποδόσεις.
Η άνοδος των τιμών θέτει τους καταναλωτές προ ενός διλήμματος, καθώς το ελαιόλαδο είναι ζωτικής σημασίας για την υγεία της καρδιάς.
Όταν το κόστος καθίσταται απαγορευτικό, οι καταναλωτές αναγκάζονται να αναζητήσουν πιο προσιτές και λιγότερο θρεπτικές εναλλακτικές λύσεις για το τραπέζι τους.
