Η ενεργειακή αναβάθμιση των ακινήτων στην Ελλάδα εισέρχεται σε μια νέα εποχή με την εφαρμογή του μοντέλου on-bill financing. Το σύστημα αυτό επιτρέπει στους ιδιοκτήτες και ενοικιαστές να πραγματοποιούν εργασίες μόνωσης, αντικατάστασης κουφωμάτων ή εγκατάστασης αντλιών θερμότητας χωρίς αρχικό κεφάλαιο. Η εξόφληση των έργων πραγματοποιείται μέσω μηνιαίων δόσεων ενσωματωμένων στον λογαριασμό ηλεκτρικής ενέργειας, μετατρέποντας τους παρόχους σε χρηματοδότες και διευκολύνοντας τη μετάβαση σε πιο πράσινες και οικονομικές κατοικίες.
Το νέο πλαίσιο για την ενεργειακή αναβάθμιση με αποπληρωμή μέσω ρεύματος
Μέχρι πρόσφατα, η επιλογή για την ενεργειακή βελτίωση μιας κατοικίας αποτελούσε για πολλούς ένα δυσεπίλυτο πρόβλημα. Από τη μία πλευρά υπήρχε η επιτακτική ανάγκη για μειωμένα έξοδα θέρμανσης και ψύξης και αναβαθμισμένες συνθήκες διαβίωσης, ενώ από την άλλη το υψηλό κεφάλαιο έναρξης λειτουργούσε ως τροχοπέδη. Σήμερα, ωστόσο, αυτή η ισορροπία μεταβάλλεται ριζικά. Ένα καινοτόμο σχήμα χρηματοδότησης, το αποκαλούμενο on-bill financing, κάνει την εμφάνισή του στην ελληνική αγορά, δίνοντας τη δυνατότητα στους πολίτες να προχωρήσουν σε παρεμβάσεις αναβάθμισης χωρίς να καταβάλουν ούτε ένα ευρώ προκαταβολικά. Η εξόφληση γίνεται τμηματικά, μέσα από τον μηνιαίο λογαριασμό ρεύματος. Πρόκειται για μια θεμελιώδη μεταρρύθμιση, καθώς για πρώτη φορά οι εταιρείες παροχής ενέργειας αναλαμβάνουν ρόλο χρηματοδότη και, σε έναν βαθμό, παρόχου ολοκληρωμένων υπηρεσιών ανακαίνισης.
Η στασιμότητα των προγραμμάτων «Εξοικονομώ»
Η προσπάθεια ενεργειακής θωράκισης των κτιρίων στη χώρα βρίσκεται πλέον σε μια κρίσιμη καμπή. Η έντονη συμφόρηση που παρατηρείται στα προγράμματα «Εξοικονομώ» και οι εκτεταμένες καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση των διαδικασιών δεν αποτελούν μια παροδική δυσλειτουργία. Αντιθέτως, είναι το αποτέλεσμα βαθύτερων δομικών εμποδίων της αγοράς, τα οποία καθιστούν αναγκαία την υιοθέτηση νέων χρηματοδοτικών εργαλείων. Σύμφωνα με τα στοιχεία, περισσότερες από 32.000 κατοικίες από τις συνολικά 101.820 που εντάχθηκαν στις δράσεις την περίοδο 2021-2025 παραμένουν σε εκκρεμότητα, προκαλώντας ασφυξία στο σύστημα.
Αυτά τα προγράμματα συμπίπτουν χρονικά, δημιουργώντας μια πρωτοφανή πίεση στον κατασκευαστικό κλάδο. Τεχνικά συνεργεία, υλικά δόμησης και ενεργειακοί επιθεωρητές καλούνται να διαχειριστούν ταυτόχρονα χιλιάδες περιπτώσεις, σε ένα περιβάλλον όπου η διαθεσιμότητα είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Η κατάσταση επιδεινώνεται περαιτέρω από τη ραγδαία αύξηση του κόστους των υλικών και των υπηρεσιών, κάνοντας την ανάγκη για εναλλακτικές λύσεις πιο επιτακτική από ποτέ.
Πώς λειτουργεί το σύστημα χρηματοδότησης on-bill
Σε αυτό το σύνθετο τοπίο, η στροφή προς εναλλακτικά μοντέλα που εφαρμόζονται ευρέως στο εξωτερικό φαντάζει αναπόφευκτη. Το on-bill financing έρχεται να αναπληρώσει το κενό που αφήνει η γραφειοκρατία των επιδοτούμενων κρατικών προγραμμάτων, επιτρέποντας την άμεση εκκίνηση των εργασιών χωρίς την αναμονή για ένταξη σε κάποιο σχήμα. Ενώ το κλασικό «Εξοικονομώ» θα συνεχίσει να υφίσταται για τα ευάλωτα νοικοκυριά με επιδοτήσεις έως 80% μέσω του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου, το νέο πλαίσιο της ΡΑΑΕΥ δίνει λύση σε όσους επιλέγουν να επενδύσουν με ιδίους πόρους.
Συγκεκριμένα, η διαδικασία προβλέπει:
- Ο ενεργειακός πάροχος καλύπτει το πλήρες ποσό της επένδυσης, είτε πρόκειται για θερμοπροσόψεις και κουφώματα, είτε για αντλίες θερμότητας και συσκευές. Ο ιδιώτης δεν πληρώνει τίποτα στην αρχή, αλλά εξοφλεί το ποσό σε προσυμφωνημένες δόσεις μέσω του λογαριασμού του.
- Προβλέπεται πλήρης διαφάνεια με ξεκάθαρο διαχωρισμό των χρεώσεων στον λογαριασμό, ώστε ο καταναλωτής να γνωρίζει ακριβώς τι αφορά την κατανάλωση ενέργειας και τι την αποπληρωμή του έργου.
- Το μοντέλο είναι ευέλικτο και για τους ενοικιαστές. Αν ένας μισθωτής αποχωρήσει από το ακίνητο, η υποχρέωση της δόσης μεταφέρεται στον επόμενο ένοικο ή στον νέο ιδιοκτήτη σε περίπτωση πώλησης, καθώς η χρηματοδότηση συνδέεται με το ακίνητο.
- Υπάρχει ρητή προστασία από τη διακοπή ρεύματος. Η μη καταβολή της δόσης για την ανακαίνιση δεν συνεπάγεται παύση της ηλεκτροδότησης, καθώς η οφειλή αυτή διαχωρίζεται από την τρέχουσα κατανάλωση.
- Διασφαλίζεται η ελευθερία επιλογής παρόχου. Ο καταναλωτής μπορεί να αλλάξει εταιρεία ρεύματος χωρίς να σταματήσει η αποπληρωμή, η οποία συνεχίζεται κανονικά μέσω του νέου προμηθευτή.
- Η ιεραρχία εξόφλησης δίνει προτεραιότητα στις βασικές ανάγκες. Αν ένας λογαριασμός πληρωθεί μερικώς, καλύπτονται πρώτα τα κόστη ενέργειας, οι φόροι και τα τέλη, και τελευταίες οι δόσεις για τις εργασίες εξοικονόμησης.
Προβληματισμοί και προκλήσεις της αγοράς
Παρά τα πλεονεκτήματα, η αγορά εκφράζει ορισμένες επιφυλάξεις που αφορούν τη φύση αυτής της χρηματοδότησης. Αν και παρουσιάζεται ως μια ευέλικτη παροχή, ουσιαστικά αποτελεί μια μορφή δανεισμού. Οι ειδικοί τονίζουν ότι οι καταναλωτές πρέπει να αξιολογούν το συνολικό κόστος σε βάθος χρόνου και όχι μόνο την απουσία προκαταβολής. Επιπλέον, η δέσμευση παραμένει ισχυρή, καθώς η υποχρέωση αποπληρωμής ακολουθεί τον χρήστη ή το ακίνητο ανεξάρτητα από τις αλλαγές στο καθεστώς προμήθειας.
Ένα μείζον ζήτημα είναι ο πιστωτικός κίνδυνος για τις εταιρείες ενέργειας. Η επέκτασή τους σε χρηματοδοτικές υπηρεσίες αυξάνει την έκθεσή τους σε μια αγορά με ήδη υψηλά επίπεδα ληξιπρόθεσμων οφειλών. Ο φόβος του «ενεργειακού τουρισμού», όπου καταναλωτές μετακινούνται αφήνοντας χρέη, παραμένει έντονος. Για τον λόγο αυτό, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας εξετάζει αυστηρότερα μέτρα, όπως τη δυνατότητα των παρόχων να εκδίδουν εντολές αποκοπής για παλαιούς πελάτες με ανεξόφλητα χρέη, προκειμένου να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα του νέου αυτού μοντέλου.
Η επιτυχία του on-bill financing θα εξαρτηθεί από την ισορροπία μεταξύ της ευκολίας που προσφέρει στον πολίτη και της ασφάλειας που παρέχει στους χρηματοδότες παρόχους. Αν οι ασφαλιστικές δικλίδες λειτουργήσουν, το μοντέλο αυτό μπορεί να αποτελέσει τον καταλύτη για τη μαζική ενεργειακή θωράκιση του γερασμένου κτιριακού αποθέματος της χώρας, προσφέροντας μια διέξοδο από το γραφειοκρατικό τέλμα των επιδοτήσεων.
