του Πρώτου Επώνυμου Νεκρού του 21 στο Ολοκαύτωμα της Μονής του Σέκου (στη Μολδοβλαχία)

ΠΡΟΣΩΠΑ:

  1. Νικολέτα, μητέρα του Γιωργάκη
  2. Αγνή, γιαγιά του Γιωργάκη
  3. Αφηγητής

Μέρος Α - 1772 - 1780

(Αρχοντικό του Ταρταγκέ και της Νικολέτας Λάζου /  γονέων του Γιωργάκη στο Λιβάδι. Ένα πρωινό η γιαγιά προς τη μάνα):

ΑΓΝΗ: Άσε μανούλα το παιδί χρυσόνειρο να κάνει, / άσε να φτάσει τα ζωή γιατί τώρα τη φθάνει. /Δε βλέπεις πώς χαμογελά μες στα ονείρατά του / κι η τύχη πώς χαροποιεί το νου και την καρδιά του;

ΜΑΝΑ: Ύπνε που παίρνεις τα παιδιά πάρε και τούτο /  μικρό – μικρό σου το ΄δωσα, μεγάλο δώσε μου το. / Τι η τουρκιά μας πλάκωσε τρακόσια πενήντα χρόνια, /  δε θα κρατήσει το κακό παντοτινά κι αιώνια.

Η φάρα των Λαζαίων μας, ο έξαρχος ο Λάζος, /  σεμνοπρεπώς «τα βρήκανε» με το γενάρχη Ζήτρο / τα΄αρματολίκι χώρισαν με έδρα το Λιβάδι, /  και στη Μηλιά τον Πύργο τους έστησαν οι Λαζαίοι, /  να εποπτεύ’ ο Ζήτρος μας μέχρι την Ελασσόνα /  κι απ’ τη Μηλιά ο Λάζος μας μέχρι τον Πλαταμώνα.

ΑΓΝΗ: Αρμάτορας φαντάζεται στον ύπνο ο Γιωργάκης /  καπετανάτου αρχηγός κι ας είν’ μικρό παιδάκι / μικρός – μικρός μοναχογιός, καμάρι των γονιών του /  ξέχωρος στο παράστημα και στο μνημονικό του.

1780 – 1788

ΜΕΡΟΣ ΙΙ

ΑΦΗΓΗΤΗΣ:

Με φωτισμένους δάσκαλους Πέζαρο και Σπαρμιώτη / και με βιβλία σχολικά του Άνθιμου Ολυμπτώτη / (σοφού παπά και δάσκαλου σε Άθω και Ευρώπη)  /  αρμάτωσε τη νιότη του με κλασική παιδεία / με Άλγεβρα και φυσική και με γεωμετρία, / με γαλλικά, λατινικά και με θεολογία, / με έξοχη ρητορική και με αστρονομία.

Ξύπνησ’ ο Γιώργος, ντύθηκε, πήγε για το Σχολείο,/ μα μέσα του λαμπάδιαζε ένα λαμπρό θηρίο,/ ήταν ο Μεγαλέξανδρος, γόνος των Μακεδόνων,/ ο πιο γενναίος βασιλιάς στη μνήμη των αιώνων,/που γάζωσε συθέμελα Πέρσες, Ινδούς και Πάρθους / συντρίβοντας τ’ ασκέρια τους και δήθεν «αθανάτους»./ Οι Πέρσες ήτανε παλιά μόνιμοι διαιρέτες / και μας ανάγκαζαν συχνά να γίνουμε επαίτες. /«διαίρει και βασίλευε» ήταν η τακτική τους / και  μας ανάγκαζαν συχνά να πάμε στην αυλή τους . Το «μάστορα» τον βρήκανε στον Μεγαλέξανδρό μας /  που μια για πάντα τσάκισε το δόλιο εχθρό μας. / Έτσι απαλλαχτήκαμε από τους βασιλιάδες,/ μα χρόνια τώρα έχουμε Σουλτάνους και πασάδες.

Αχ, και να ήταν μπορετό την ίδια τύχη να ‘χουν / οι μυσαροί κατακτητές «κακό τους χρόνο να ‘χουν».

Γεμάτος με αρματωσιά Πίστης και Ιστορίας  / ανάμεικτη με αίσθηση βαθιάς φιλοσοφίας / απ’ Τα δεκάξι ο Γιώργος μας τελειώνει το Σχολείο /  και ορφανός κατέφυγε στους θείους του στον Πύργο, / όπου εδώ το μάθημα είναι σκληρό κι ωραίο/ με δάσκαλο αρμάτορα το Γιάννη το Λαζαίο./

1788 – 1800

ΜΕΡΟΣ ΙΙΙ

Κείνα τα χρόνια ο Αληπασάς, στο Γιάνενα σατράπης,/ επιδιώκει να γενεί μέγας αυτός δυνάστης,/ όμως το δρόμο του ‘φραξαν οι Τούρκοι και οι Γάλλοι,/ μ’ αυτός πολύ επέμενε όλους εμάς να πάρει / και με τα βιλαέτια του κρατίδιο να κάνει. /Του Ολύμπου οι αρματολοί δυνάστες δε διαλέγουν / και οι συγκρούσεις προχωρούν και τον Αλή παλεύουν. /Στην πρώτη τότε τη γραμμή ξεχώρισε ο Γιωργάκης, / ήρωας ακατάβλητος, για τους εχθρούς φαρμάκι. /

Ο Αλή πασάς, ο πονηρός , μ’ αρματολούς «τα βρίσκει» / μαζί να πολεμήσουνε ενάντια στους Τούρκους, / στο πίσω μέρος του μυαλού έχοντας κάτι άλλο / που θα ΄φερνε στους Έλληνες κακό πολύ μεγάλο:/ να αποφύγει τον κλειό που τώρα τον πιέζει / και να χτυπήσει εξ αρχής πάλι τους καπετάνιους.

1800-1815

Πολλοί μας κλέφτες στην αρχή έπεσαν στην παγίδα / και συμμαχήσανε μαζί μ’ Αλή, Μουχτάρ και σία,/ μα ο Γιωργάκης έπιασε το δόλο των πασάδων / και με τα παλικάρια του φεύγει προς τη Σερβία / με Καραγιώργη, Πέτροβιτς κι άλλους επαναστάτες,/ ενάντια στους τύραννους, βάρβαρους Ασιάτες. / Στο Στούβικ και την Όστροβα κατάλαβαν οι Τούρκοι /οθωμανοί αιμοχαρείς και στο στρατό μπουλούκι / το τι θα πει παλικαριά με ορκισμένους Σέρβους / και Έλληνες Ολύμπιους για χρόνια πληγωμένους με στέρηση της λευτεριάς, αυτού του οξυγόνου/ παντοτινού συστατικού στη μοίρα μας γραμμένου.

Το ‘μαθε κι ο Αλέξανδρος, το τσάρος της Ρωσίας, / που το Σουλτάνο πίεζε να μείνει στην Ασία,/ να μην πιέζει τους λαούς στη γη των Βαλκανίων,/ να πάψει να τους φέρεται σαν άγριο θηρίο./ Πολύ τον ενθουσίασαν τα τρόπαια του Γιωργάκη/ και στην ανδρεία του έδωσε βαθμό Συνταγματάρχη /το όνομα του Ολύμπιου να το ακούν οι Τούρκοι/ και σε φυγή να τρέπονται οι άγριοι γιουρούκοι.

Πάμπολλα ήταν στο εξής τα κατορθώματά του /πρώτος παντού στο χαλασμό χωρίς φόβο θανάτου /στο Βελιγράδι το λαμπρό, στο ξακουστό Βιδίνι/ στο Βουκουρέστι, σε Μονές, Γαλάτσι και Πλοέστι,/ άπιαστος στις καταδρομές, άφαντος όταν φεύγανε,/ παντού τον κάνει τον εχθρό πτώματα να μαζεύει./ « καταραμένε Έλληνα» γαυγίζουν οι Τούρκοι ασύλληπτο σαν βλέπουνε το Γιώργο οι Μαμελούκοι.

1815-1817

Η φήμη του απλώθηκε μες στις Ηγεμονίες/ κι ο Τσάρος τον επέλεξε να ‘ναι σε Συνεδρίες/ να συμμετάσχει και αυτός στη σύναξη της Βιέννης, /εκεί όπου κρινόταν η τύχη της Ευρώπης.

Εκεί ξανααντάμωσε και τη γλυκιά τη Στάνα,/ χήρα του Βέλκο Πέτροβιτς, του αδελφοποιητού του,/ που πλάι του πολέμαγε, μα βόλι των εχθρών τους / βαριά τον ετραυμάτισε κι ύστερα «εκοιμήθη».

Πρόλαβαν και τον έφεραν μέσα στο σπιτικό του/κι οι δυο τους ήταν μόνιμα πάν’ στο προσκέφαλό του./ Σε μια στιγμή ο Πέτροβιτς στο ρόγχο του θανάτου/ πιάνει τα χέρια και των δυο, της Στάνας και Γιωργάκη /και τους παντρεύει ο δύσμοιρος ζητώντας το για χάρη./Κι όμως παρά το γεγονός μιας σύννομης ιδέας/ ότι οι δυό τους ήτανε απ’ το θεό πλασμένοι,/ να ζουν αντάμα στο εξής βαθιά ερωτευμένοι,/ γιατί η Στάνα ήτανε μια άλλη Αφροδίτη/ και ο Γιωργάκης όμορφος όπως ο Πολυποίτης,/ στου έρωτα το βάσανο άντεξαν ένα χρόνο/ κι ύστερα επραγμάτωσαν τη βούληση του Βέλκο.

Πάμπλουτ’ η Στάνα Πέτροβιτς πέντε χιλιάδες λίρες /προσέφερε στον άνδρα της να θρέψει το στρατό του,/ μα η πιο μεγάλη δωρεά στ’ Ολύμπου το λιοντάρι/ ήταν τα δυο αγόρια τους με ομροφιά και χάρη./ Δεν ήταν πρόθεση «νονού» έτσι ν’ αποφασίσει/ Μιλάνο και Αλέξανδρο τους γιους του να βαπτίσει/ κατ’ είχε απ’ το όνειρο του Μέγα Μακεδόνα/ που έμειν’ ανεκπλήρωτο εκείνο τον αιώνα…

Ε ρε, Γιωργάκη Ολύμπιε, μεγάλε ονειροπόλε/ που είχες την πατρίδα σου ψηλότερα απ’ όλα / θα φανταζόσουν τα παιδιά σ’ ανατολή και δύση/ ελληνισμό και λευτεριά παντού να ‘χουν σκορπίσει… /Θ’ ονειρευόσουν τα παιδιά να φράζουν στους Γιουρούκους,/ στους βάρβαρους κατακτητές, τους άξεστους τους Τούρκους/ το δρόμο που τότε έφραξε ο Μεγαλέξανδρος μας,/ στους Πέρσες εις τον Γρανικό, Γαβγάμηλα και Νίσσα./ Σημαδιακά ονόματα δυό γιων ανδρειωμένου/ που είθε έτσι και αυτοί να δουν το πεπρωμένο./ Ο Αντισθένης έλεγε πως κέντρο της σοφίας/ βρίσκεται στα ονόματα, εκεί ‘ναι η ουσία.

ΓΑΡ

Συνεχίζεται..

Οι ήρωες του 1821 «ζωντανεύουν» μέσα από τρισδιάστατες απεικονίσεις σε εμβληματικά κτίρια της χώρας. Το έχουμε ξαναδεί, όμως, αυτή τη φορά το θέαμα λαμβάνει πανελλαδική διάσταση: Αθήνα, Αλεξανδρούπολη, Ηράκλειο, Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα, Καλαμάτα, Κέρκυρα, Λαμία, Λάρισα, Μεσολόγγι, Νάουσα, Ναύπλιο, Πειραιάς, Ρόδος, Σύρος, Τρίπολη, Χανιά και Χίος είναι οι πόλεις που θα προβληθεί η οπτικοποιημένη αφήγηση της Επανάστασης. Πρόκειται για δράση της Επιτροπής «Ελλάδα 2021».

«Είναι μια τεράστια ενορχήστρωση αυτό το έργο» λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Μαριάνθη Λιάπη, η οποία είναι συντονίστρια του έργου και συνεργάτιδα του Πολυτεχνείου Κρήτης. «Όσο περνάει ο καιρός, έχω όλο και μεγαλύτερη λαχτάρα να το δω να υλοποιείται. Έχεις κάτι το οποίο έγινε 200 χρόνια πριν. Οπτικοποιήθηκε πολλά χρόνια πριν, αποτυπώθηκε δηλαδή από τους καλλιτέχνες στον καμβά. Αλλά, είμαστε στο σήμερα, οπότε θέλαμε να έχει και τη σύγχρονη ματιά της τεχνολογίας. Επιλέξαμε μια μεθοδολογία η οποία μέσω του animation "ζωντανεύει" τους πίνακες που είχαμε στα χέρια μας», συμπληρώνει η υπεύθυνη διαχείρισης ερευνητικών προγραμμάτων στο Εργαστήριο Μεταβαλλόμενων Ευφυών Περιβαλλόντων, του Πολυτεχνείου Κρήτης.

Το χρονολόγιο έφτασε στα χέρια των επιστημόνων έπειτα από μελέτη και προεργασία των ιστορικών της Επιτροπής. Στόχος ήταν τα γεγονότα της Επανάστασης να γίνουν ένα σύγχρονο εικαστικό αφήγημα.

Οι αναπαραστάσεις στις 18 πόλεις διαφοροποιούνται ανάλογα με την ιστορία της περιοχής. Κάθε προβολή θα έχει ένα μέρος κοινό για όλες τις πόλεις το οποίο είναι αφιερωμένο στην Eπανάσταση του 1821 και ένα μικρό μέρος, το οποίο θα αφορά στην ταυτότητα κάθε πόλης, πάντα σε σχέση με την επανάσταση. Το υλικό προέρχεται από πίνακες ζωγραφικής, αλλά και άλλα τεκμήρια όπως βιβλία, επίσημα κείμενα κλπ. Η αφετηρία της οπτικοποιημένης αφήγησης είναι τα προεπαναστατικά χρόνια και ο επίλογος ολοκληρώνεται με την άφιξη του Όθωνα.

Το κτίριο της Βουλής των Ελλήνων αποτελεί «κορωνίδα» της δράσης. Οι προβολές θα πραγματοποιηθούν στις 12 και 13 Ιουνίου.

«Πρόκειται για μια σύνθεση της ιστορίας με την τέχνη. Και πρόκειται για μια νέα μορφή τέχνης. Νομίζω ότι γι'αυτό και μόνο έχει ενδιαφέρον να το παρακολουθήσει κανείς» επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο σκηνοθέτης του ψηφιακού έργου Θεώδορος Εσπίριτου. «Είναι διαφορετικό πράγμα να σκηνοθετεί κανείς στο θέατρο από το να αναλάβει κάτι τέτοιο. Εδώ πρόκειται για μια συνεργασία μεταξύ επιστημόνων. Οι άνθρωποι κυρίως είναι αρχιτέκτονες» προσθέτει ο Θ. Εσπίριτου.

 

Οι προβολές με την αφήγηση της Επανάστασης του 1821 αποτελούν το μεγαλύτερο εγχείρημα του λεγόμενου «projection mapping» που έχει γίνει ποτέ στην Ελλάδα. Η παραγωγή του υλικού και η προσαρμογή του πάνω στα κτίρια έγινε μετά από συνεργασία τουλάχιστον 40 ατόμων. Οι γνώσεις των επιστημόνων από το Εργαστήριο Μεταβαλλόμενων Ευφυών Περιβαλλόντων (TUC TIE Lab) της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Πολυτεχνείου Κρήτης, επέτρεψαν το έργο να ολοκληρωθεί χωρίς να χρειαστούν πολλές μετακινήσεις αφού με τη μέθοδο της φωτογραμμετρίας δημιούργησαν μακέτες των όψεων των κτιρίων, πάνω στις οποίες έκαναν τις πρόβες.

«Έπρεπε να συντονιστούμε πάρα πολλά άτομα από την Αθήνα και τα Χανιά», λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η αρχιτέκτονας και συνεργάτιδα του Πολυτεχνείου Κρήτης, Αναστασία Κυριακοπούλου. «Κάνουμε τις πρόβες σε προπλάσματα που κατασκευάσαμε στο εργαστήριο. Φτιάξαμε όψεις των κτιρίων σε υποκλίμακα. Ο συντονισμός ήταν σύνθετος, αλλά με τη βοήθεια της Επιτροπής τα καταφέραμε. Έπρεπε να συντονιστούμε για το ποια κτίρια έχουν σημασία για την εκάστοτε πόλη», συμπληρώνει η Α. Κυριακοπούλου.

Εκτός από την ιστορία της απελευθέρωσης, οι προβολές συνδέονται και με στοιχεία της νεότερης ιστορίας κάθε πόλης. Η αφήγηση της Επανάστασης του '21 μέσω προβολών έρχεται ετεροχρονισμένα, λόγω των δυσκολιών που έχει επιφέρει η πανδημία Covid 19. Αρχικά η δράση είχε προγραμματιστεί για τη γιορτή της 25ης Μαρτίου. Έπειτα από δυο αναβολές αναμένεται να πραγματοποιηθεί το ερχόμενο Σαββατοκύριακο.

Οι προβολές θα έχουν διάρκεια περίπου 17 λεπτών και θα επαναλαμβάνονται κάτω από τα μέτρα προστασίας για την αποφυγή διασποράς κορονοϊού. Ώρα έναρξης είναι 21:15 προκειμένου να έχει βραδιάσει επαρκώς και ώρα λήξης το αργότερο 23:30.

 

Έκθεση στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη

 Το άγαλμα «Η Ελληνίδα σκλάβα» του Αμερικανού γλύπτη Χίραμ Πάουερς ξεχωρίζει στην έκθεση της Γενναδείου Βιβλιοθήκης, με θέμα τον Αμερικανικό Φιλελληνισμό και την κατανόηση των διαπολιτισμικών σχέσεων Ελλάδας και Αμερικής τον 19ο αιώνα, αιώνα επαναστάσεων. 

   Πρόκειται για πορσελάνινο αντίγραφο του γυναικείου γλυπτού, το πρώτο γυμνό Αμερικανού γλύπτη, το 1843, που εκτέθηκε δημόσια προκαλώντας τις αντιδράσεις των Αμερικανών πουριτανών. Αναπαριστά μια νεαρή Ελληνίδα, απογυμνωμένη και αλυσοδεμένη σ' ένα σκλαβοπάζαρο της Ανατολής. Έγινε διάσημο στην Αμερική, γιατί συνδέθηκε με τη μακρόχρονη διαμάχη για το ζήτημα της δουλείας στις ΗΠΑ.

  Η έκθεση, με τίτλο «Γενναίοι και Ελεύθεροι. Αμερικανοί Φιλέλληνες και ο ένδοξος Αγώνας των Ελλήνων» μέσα από σπάνια αρχεία, πίνακες ζωγραφικής, χαρακτικά και φιλελληνικά αντικείμενα τέχνης, διαπερνά και εξερευνά τις σχέσεις και διασυνδέσεις των δύο χωρών για περισσότερο από 200 χρόνια.

   Ζωντανεύει τη μορφωμένη ελίτ της Βοστώνης και τη μελέτη της νέας ελληνικής γλώσσας από Αμερικανούς ακαδημαϊκούς που θα οδηγήσει κάποιους να έρθουν να πολεμήσουν για την Ανεξαρτησία της Ελλάδας. Αναφέρεται στην απήχηση της ανθρωπιστικής βοήθειας στον άμαχο ελληνικό πληθυσμό που δημιούργησε το φαινόμενο, το οποίο οι Αμερικανοί ονόμασαν «ελληνικός πυρετός».

   Το φιλελληνικό κίνημα ξεκίνησε στις ΗΠΑ με την προώθηση από τον σπουδαίο ελληνιστή, ακαδημαϊκό και πολιτικό Εντουαρντ Έβερετ, της έκκλησης που έστειλε τον Μάρτιο 1821 ο Μαυρομιχάλης και η Μεσσηνιακή Σύγκλητος προς τον Αμερικανικό λαό. Ο Έβερετ ήταν ο πρώτος κάτοχος της έδρας Ελληνικών στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ.

    «Συγκινημένοι από την εξέγερση των Ελλήνων ενάντια στην οθωμανική κυριαρχία, οι Αμερικανοί φιλέλληνες πυροδότησαν το δημόσιο αίσθημα και τη συμπάθεια υπέρ της Ελλάδας, συγκέντρωσαν χρήματα και προμήθειες για να βοηθήσουν τον Αγώνα και πίεσαν τους πολιτικούς τους εκπροσώπους να αναγνωρίσουν την ελληνική ανεξαρτησία. Εξαιτίας όμως της κυβερνητικής πολιτικής ουδετερότητας που καθιερώθηκε από το δόγμα Μονρόε, η βοήθεια προς την Ελλάδα δεν ήρθε από το κράτος αλλά από ιδιώτες που στήριξαν την Ελληνική Επανάσταση ιδρύοντας φιλελληνικά κομιτάτα σε όλες τις Ηνωμένες Πολιτείες, τα οποία διοργάνωναν εσπερίδες, συγκέντρωναν χρήματα, ρουχισμό, τρόφιμα για τον άμαχο ελληνικό πληθυσμό», εξήγησε στη διάρκεια ξενάγησης η Μαρία Γεωργοπούλου, διευθύντρια της Γενναδείου Βιβλιοθήκης και επιμελήτρια της έκθεσης, 

   Στην έκθεση παρακολουθούμε την ιστορία αστών Αμερικανών εθελοντών που ταξίδεψαν από τη μακρινή Αμερική για να πολεμήσουν στο πλευρό των Ελλήνων, όπως ο νεαρός Τζορζ Τζάρβις από τη Νέα Υόρκη που ήρθε στην Ελλάδα, φόρεσε φουστανέλα και εντάχθηκε σε σώμα Ελλήνων πολεμιστών που του έδωσαν το όνομα «Καπετάν Ζέρβης». 

   Ο πιο γνωστός Αμερικανός φιλέλληνας, ο Σάμιουελ Χάου, γιατρός από τη Βοστώνη και πολέμιος της δουλείας ήταν θαυμαστής του Λόρδου Βύρωνα και του ελληνικού πολιτισμού. Εντάχθηκε στις ελληνικές δυνάμεις και από το 1826 υπηρέτησε ως γιατρός στη ναυαρχίδα του ελληνικού στόλου, Καρτερία. Με έντονη ανθρωπιστική δράση ο Χάου παρείχε απασχόληση σε Έλληνες στην κατασκευή του λιμανιού της Αίγινας και στη συνέχεια οραματίστηκε έναν πρότυπο οικισμό για 200 προσφυγικές οικογένειες από το Αϊβαλί, τη Χίο, την Αθήνα, ο οποίος όμως δεν κτίστηκε ποτέ. Επέστρεψε στη Βοστώνη το 1831, έγινε διευθυντής σε Σχολή Τυφλών και επανήλθε με την οικογένειά του, όταν ξέσπασε η εξέγερση στην Κρήτη το 1866 , για να προσφέρει βοήθεια στους Κρήτες πρόσφυγες.

    Στην έκθεση, επίσης, γίνεται αναφορά στον λόρδο Βύρωνα, αγαπημένο ήρωα του Γεννάδιου, όπως, επίσης, στην αλληλογραφία του Αδαμάντιου Κοραή με τον Τόμας Τζέφερσον, επίσης από τη συλλογή του Ιωάννη Γεννάδιου, η οποία ανήκει στην Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα.

   Η έκθεση «Γενναίοι και Ελεύθεροι. Αμερικανοί Φιλέλληνες και ο ένδοξος Αγώνας των Ελλήνων» στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη (Σουηδίας 54 αίθουσα Ιωάννης Μακρυγιάννης) θα διαρκέσει έως τις 19 Δεκεμβρίου.

   Νατάσσα Δoμνάκη

 

   Σημαία, Θυσία, Πατρίδα, Ήρωες, Φιλελληνισμός, Πολιτική Δύναμη, Ελευθερία.

Μέσα απ' αυτές τις θεματικές «ξεδιπλώνεται» η έκθεση σύγχρονης τέχνης «WAAG. We Are All Greeks! Είμαστε όλοι Έλληνες!» του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού, αφιερωμένη στα διακόσια χρόνια του Αγώνα για την Ελληνική Ανεξαρτησία.

   Το πρότζεκτ, που διοργανώθηκε από την ελληνική κοινότητα Σικελίας «Τρινακρία» στο Παλέρμο, εμπνεύστηκε και σχεδιάστηκε από τον Francesco Piazza και τον Βασίλη Καραμπάτσα, έναν Ιταλό και έναν Έλληνα και θέτει σε εφαρμογή τις «συναισθηματικές» διασυνδέσεις των δύο λαών, ενώ ο τίτλος είναι εμπνευσμένος από τους στίχους του ποιήματος του Percy Bysshe Shelley, «Hellas».

   Για πρώτη φορά παρουσιάζονται στο κοινό (ευγενική χορηγία ιδιωτικής συλλογής Αγγελιδάκη) δύο έργα, που αποδίδονται στον ζωγράφο Θεόφιλο Χατζημιχαήλ (1870-1934), καλλιτέχνης ο οποίος έχει διηγηθεί μέσα από τα έργα του επεισόδια και χαρακτήρες της ελληνικής επανάστασης. Στο πλαίσιο αυτό παρουσιάζεται μια πρωτότυπη μουσική σύνθεση του Χρήστου Κτιστάκη, με τίτλο «Ελλάς 1821», εμπνευσμένη από το ποίημα «Hellas», από τη γυναικεία χορωδία inDONNAtión του Δημοτικού Ωδείου Λάρισας, υπό τη διεύθυνση του μαέστρου Δημήτρη Κτιστάκη, επίκουρου καθηγητή Τ.Μ.Σ. Ιονίου Πανεπιστήμιου και συνοδεία πιάνου της Φρόσως Αστ. Κτιστάκη.

   Η έκθεση διοργανώνεται με τη συνεργασία του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης και του Μουσείου Μοντέρνας και Σύγχρονης Τέχνης Παλάτσο Ρίζο, Παλέρμο και τελεί υπό την αιγίδα του Υπουργείου Εξωτερικών Ελλάδας- Γενική Γραμματεία Απόδημου Ελληνισμού και Δημόσιας Διπλωματίας, της Πρεσβείας της Ελλάδας στη Ρώμη, του Tempo Forte, του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου Αθηνών, της Επιτροπής «Ελλάδα 2021», της Περιφέρειας Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Σικελικής Ταυτότητας της Σικελίας, του Δήμου Θεσσαλονίκης, καθώς και της Ομοσπονδίας Ελληνικών Κοινοτήτων και Αδελφοτήτων της Ιταλίας.

   Το πρότζεκτ εμπλουτίζεται από την ιστορική συμβολή του Νίκου Τόμπρου, επίκουρου καθηγητή Πολιτικής Ιστορίας στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων και συνοδεύεται από έναν τρίγλωσσο (ελληνικά, ιταλικά και αγγλικά) κατάλογο, ο οποίος εκδόθηκε από τον εκδοτικό οίκο Serradifalco Edizioni στο Παλέρμο.

   Πρώτη ξεναγήθηκε στην έκθεση, σε ιδιωτική της επίσκεψη στις 14 Μαΐου, η πρόεδρος της επιτροπής «Ελλάδα 2021» Γιάννα Αγγελοπούλου-Δασκαλάκη, η οποία δήλωσε εντυπωσιασμένη, τόσο από την έκθεση όσο και από τη δράση της ελληνικής κοινότητας της Σικελίας.

   «Το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού δεν θα μπορούσε να μείνει αμέτοχο σε μία τόσο σημαντική επέτειο ιστορικής μνήμης, αναστοχασμού και προβληματισμού. Με μεγάλη χαρά αποδεχτήκαμε την πρόταση του προέδρου της "Τρινακρία" να συνδιοργανώσουμε την περιοδική έκθεση, με τον συμβολικό τίτλο "WAAG. We Are All Greeks!/Είμαστε Όλοι Έλληνες!", που αποκρυσταλλώνει σε μια φράση έναν από τους βασικότερους παράγοντες επιτυχούς έκβασης της Ελληνικής Επανάστασης και επίλυσης του "Ελληνικού Ζητήματος", τον Φιλελληνισμό», σημειώνει η Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, διευθύντρια του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού.

   Ο πρόεδρος της «Τρινακρία», Χαράλαμπος Τσολάκης, εξηγεί ότι το «πρότζεκτ WAAG στοχεύει για άλλη μια φορά να εδραιώσει την παρουσία της ελληνικής κοινότητας Σικελίας "Τρινακρία" στον κοινωνικό ιστό της νήσου, ως αναπόσπαστο και ενεργό τμήμα της πρωτεύουσας, προτείνοντας ευρείες πολιτιστικές εκδηλώσεις στο Παλέρμο καθώς και στην υπόλοιπη Σικελία. Σε αυτήν την έκθεση, αφιερωμένη στα διακόσια χρόνια του Ελληνικού Αγώνα της Ανεξαρτησίας, θέλουμε να επισημάνουμε αυτόν τον ισχυρό δεσμό. Η ιδέα του WAAG θέλει να ενισχύσει και να κάνει τη σχέση μεταξύ Ελλάδας και Σικελίας ολοένα και πιο ζωτική, ενωμένες με ανεξίτηλους δεσμούς κατά τη διάρκεια των αιώνων».

   Ο Luigi Biondo, διευθυντής Μουσείου Μοντέρνας και Σύγχρονης Τέχνης του Palazzo Riso, στο Παλέρμο, επισημαίνει ότι «χάρη στις απαντήσεις που αποκτήθηκαν μετά από τις πολυάριθμες μελέτες που πραγματοποιήθηκαν από τη δεκαετία του 1950 και μετά, σχετικά με τις αποικίες της Magna Grecia, καταφέραμε να ανακατασκευάσουμε ένα ιστορικό μονοπάτι ιδιαίτερης σημασίας, όχι μόνο για τη Σικελία, αλλά για ολόκληρο τον δυτικό κόσμο που έχει τραφεί από τον ελληνικό πολιτισμό. Η έκθεση WAAG δύναται να αποτελέσει ένα πολύτιμο εργαλείο για να απομακρύνει τα απομεινάρια μιας λανθασμένης διαδρομής αλλά και ένας ερεθισμός για νέους και πλούσιους συλλογισμούς». Η Anna Mondavio διευθύντρια του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου Αθηνών, στο δικό της σημείωμα στον κατάλογο σημειώνει ότι αφενός η έκθεση είναι αφιερωμένη στην επανάσταση και τον εορτασμό της, αλλά «πάνω απ' όλα σε όλες εκείνες τις αξίες που πηγάζουν απ' αυτήν και βοηθούν στην οικοδόμηση ενός επικού οράματός στη συλλογική μνήμη ενός ολόκληρου λαού. Το πρότζεκτ αυτόν παρέχει τη βάση για τον διάλογο μεταξύ των δύο πολιτισμών, στο εσωτερικό μιας αφήγησης μεταξύ παρελθόντος και παρόντος».

   Για να τονιστούν οι πολιτιστικοί δεσμοί και οι σχέσεις μεταξύ Σικελίας και Ελλάδας, μετά το πρώτο στάδιο στη Θεσσαλονίκη, η έκθεση θα μεταφερθεί στο Παλέρμο, χάρη στη συνεργασία μεταξύ διπλωματικών, πολιτιστικών ιδρυμάτων και τουριστικής προώθησης των δύο κρατών στο Μουσείο Ρίζο.

   Η έκθεση θα διαρκέσει έως τις 29 Αυγούστου 2021 (ωράριο: 8:00-20:00 καθημερινά), με ελεύθερη είσοδο.

 

Δύο Γερμανοί ζωγράφοι, ο ένας αυτοδίδακτος και ο άλλος εξειδικευμένος στην απεικόνιση πολεμικών σκηνών, υπήρξαν κεντρικά πρόσωπα της αφήγησης του Αγώνα των Ελλήνων για την Ανεξαρτησία.

Ο Καρλ φον Κράτσαϊζεν και o Πέτερ φον Ες γνώρισαν τους πρωταγωνιστές του 1821, έζησαν από κοντά τις ιστορικές μάχες και τα γεγονότα και με σχεδιαστική δεξιοτεχνία τα οπτικοποίησαν για τις επόμενες γενιές. Μάλιστα, όταν προσωπογραφούσαν τους αγωνιστές, τους ζητούσαν να υπογράψουν οι ίδιοι τη μορφή τους, ως ένα είδος αυθεντικότητας της αναπαράστασης και της μορφής και του έργου.

   Μέσα στα έργα τους, οι σκηνές μεγάλων ιστορικών μαχών «συναντούν» καλλιτεχνικά στοιχεία πρώιμου ρομαντισμού και της Αναγέννησης. Ο Αναγνωσταράς νικά τους Τούρκους στο Βαλτέτσι, ο Ρήγας περιστοιχισμένος από Έλληνες παίζει ταμπουρά και τραγουδά τον Θούριο, ο Κανάρης πυρπολεί την τουρκική ναυαρχίδα στη Χίο, ο Υψηλάντης υπερασπίζεται το Άργος κι ο Πλαπούτας τα Δερβενάκια, οι Έλληνες πολιορκούν τη Μονεμβασιά, η Ναυμαχία του Ναβαρίνου παρουσιάζεται σε εκδοχή ημέρας και νύχτας. Η Μπουμπουλίνα, ο Μιαούλης, ο Κανάρης, ο Μακρυγιάννης, ο Αλ. Μαυροκορδάτος, ο Γ. Μαυρομιχάλης, ο Κοραής, ο Λόρδος Βύρων, ο Παπαφλέσσας, αποκτούν μορφή, αυτή που μέσα από τα σχολικά βιβλία έγινε εθνικό αφήγημα, εξελίχθηκε σε συλλογική μνήμη.

   «Πολεμικοί ...φωτορεπόρτερ με μολύβι και πινέλο»

  Μία μεγάλη συλλογή από πρωτότυπες ελαιογραφίες, σχέδια, χαρακτικά και άλλα αντικείμενα που αναφέρονται στον αγώνα του 1821 διαθέτει η Βιβλιοθήκη Κέντρο Πληροφόρησης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΒΚΠ-ΑΠΘ) στην «Κιβωτό της μνήμης του Ελληνισμού», την «Τρικόγλειο Βιβλιοθήκη», όπως ο ίδιος ο δωρητής της, ο Αιγυπτιώτης έμπορος και μανιώδης συλλέκτης Ιωάννης Τρικόγλου, την ονόμασε, όταν το 1963 δώρισε στο πανεπιστήμιο 2000 έργα τέχνης και 14.000 τίτλους βιβλίων.

   Η Επιτροπή ΑΠΘ για το 1821 επέλεξε από τη μοναδική συλλογή 56 αντιπροσωπευτικά έργα -λιθογραφίες, επιζωγραφισμένες λιθογραφίες και χαρακτικά, τα περισσότερα των Ες και Κράτσαϊζεν- και σε συνεργασία με την ΒΚΠ-ΑΠΘ και το Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών τα παρουσιάζει στον δεύτερο όροφο του Τελλογλείου, σε μία έκθεση υπό τον τίτλο «Σύμβολα της Επανάστασης του 1821», την οποία θα εγκαινιάσει απόψε ο πρύτανης του Ιδρύματος, καθ. Νίκος Παπαϊωάννου.

   «Ο αγώνας των Ελλήνων για την ανεξαρτησία δημιούργησε ενδιαφέρον στους καλλιτεχνικούς κύκλους της Ευρώπης, ήδη από το ξεκίνημά του. Βρισκόμαστε στην πρώτη φάση του ρομαντισμού και ο τύπος του επαναστάτη και μάλιστα από μια ξένη περιοχή έχει ιδιαίτερη γοητεία. Έτσι από πολύ νωρίς οι Ευρωπαίοι δημιουργοί ασχολήθηκαν με την Ελλάδα και τον ξεσηκωμό, τόσο μέσα από τη ζωγραφική όσο και μέσα από άλλες τέχνες όπως η ποίηση --χαρακτηριστικό το παράδειγμα του Λόρδου Μπάιρον», δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η προϊσταμένη διεύθυνσης της ΒΚΠ-ΑΠΘ, Κατερίνα Νάστα για τα έργα που παρουσιάζονται στο Τελλόγλειο.

   Κολακευτικές ή μη, με διάθεση εξιδανίκευσης ή χωρίς, είναι αυτές οι αποτυπώσεις και αναπαραστάσεις των ηρωικών στιγμών της Παλιγγενεσίας, που καθιερώθηκαν ως ιστορικά τεκμήρια, καθώς την εποχή εκείνη φωτογραφικός φακός δεν υπήρχε να απαθανατίσει στιγμές και πρωταγωνιστές.

   «Η Ελληνική Επανάσταση προηγήθηκε της εφεύρεσης του φωτογραφικού φακού. Όμως έχει αποτυπωθεί βαθιά στη συλλογική μνήμη μέσα από λιθογραφίες και ελαιογραφίες, ασχέτως της πιστότητας της απεικόνισης», δήλωσε ο πρόεδρος της Επιτροπής ΑΠΘ για το 1821, καθηγητής Ιστορίας Βασίλης Γούναρης, παρατηρώντας ότι «προσωπογραφίες ηρώων, αναπαραστάσεις μαχών και ναυμαχιών καθιερώθηκαν ως σύμβολα του Αγώνα, χάρη στη δύναμη της τυπογραφίας» και «εξοικειωθήκαμε μαζί τους μέσα από τα σχολικά βιβλία και τις αφίσες στους τοίχους των αιθουσών διδασκαλίας, των δημοσίων υπηρεσιών και των στρατώνων» και έτσι «από φανταστικές και εξιδανικευμένες καλλιτεχνικές συλλήψεις μεταγενέστερων δεκαετιών μετατράπηκαν σε αποδεκτά ιστορικά τεκμήρια».

   Οι προσωπογραφίες των σύγχρονων με τα γεγονότα καλλιτεχνών, όπως ο Πέτερ φον Ες και ο Καρλ φον Κράτσαϊζεν, αξιοποιήθηκαν στη συνέχεια από τους ελαιογράφους του β΄ μισού του 19ου αιώνα, οι οποίοι τυποποίησαν τις ηρωικές στιγμές της Παλιγγενεσίας. «Επρόκειτο για επιλεκτική διαδικασία», σύμφωνα με τον κ. Γούναρη, καθώς «οι περισσότερο κολακευτικές αναπαραστάσεις αλλά και όσες επιβεβαίωναν το εθνικό αφήγημα επιβίωσαν ευκολότερα από τις πιστότερες, ενώ οι επιχρωματισμένες έγιναν δημοφιλέστερες από τις ασπρόμαυρες πρωτότυπες».

   «Ποιοι ήταν οι ζωγράφοι του 1821»

   Ο Πέτερ φον Ες (1792-1871) ήταν Γερμανός χαράκτης και ζωγράφος, ειδικευμένος στην απεικόνιση πολεμικών σκηνών. Κατ' ανάθεση του βασιλιά Λουδοβίκου Α΄ της Βαυαρίας ήρθε στην Ελλάδα, μαζί με τη συνοδεία του Βασιλιά Όθωνα της Ελλάδος, για να φιλοτεχνήσει ήρωες και σκηνές της Ελληνικής Επανάστασης. Παρήγαγε συνολικά 39 σχέδια, τα οποία εν συνεχεία αναπαρήχθησαν σε επιχρωματισμένες λιθογραφίες. Ρωμαλέα σύζευξη ρομαντικής προδιάθεσης και ρεαλιστικής αναπαράστασης, 31 από τις λιθογραφίες παρουσιάζονται στην Έκθεση.

   Ο Καρλ φον Κράτσαϊζεν(1794-1878) ήταν Γερμανός στρατιωτικός, αυτοδίδακτος ζωγράφος και φιλέλληνας. Υπηρέτησε στον στρατό του βασιλείου της Βαυαρίας και έλαβε μέρος ως εθελοντής στον πόλεμο της Ελληνικής Ανεξαρτησίας υπό τις διαταγές του (επίσης ζωγράφου) βαρώνου von Heideck (1826-27). Στο διάστημα της παραμονής του στην Ελλάδα συνάντησε πολλούς αγωνιστές και φιλέλληνες. Φιλοτέχνησε συνολικά 21 πορτρέτα αγωνιστών της Επανάστασης, φροντίζοντας μάλιστα να τα υπογράψουν, όπου ήταν δυνατό, οι ίδιοι. Στην Έκθεση παρουσιάζονται 7 λιθογραφίες από τα έργα αυτά. Η πρωτότυπη συλλογή τους, κτήμα του Ελληνικού Δημοσίου από το 1926, βρίσκεται στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο στην Αθήνα.

   «Οι τρεις ενότητες της έκθεσης»

   Στην έκθεση, που αποτελείται από τρεις ενότητες, παρουσιάζονται χαρακτικά των Πέτερ φον Ες και ο Καρλ φον Κράτσαϊζεν και κάποια μεμονωμένα έργα σημαντικών καλλιτεχνών όπως ο Ονορέ Ντωμιέ (Honore Daumier), o Άνταμ Φρίντελ (Adam Friedel), o Ντισοσλσουά (Dusaulchoy) και o Χάνφσταενγκλ (Hanfstaengl).

   Η πρώτη ενότητα περιλαμβάνει 32 έργα του Πέτερ φον Ες. Περιγράφεται η «Αναγέννηση της Ελλάδας» από τον Ρήγα Φεραίο μέχρι την άφιξη του Όθωνα. Στην απεικόνιση των σκηνών των μαχών συνδυάζει στοιχεία του πρώιμου ρομαντισμού αλλά και της Αναγέννησης.

   «Γεννημένος στο Ντίσελντορφ, ο Ες ταξίδεψε το 1833 με τον Όθωνα στην Ελλάδα. Στόχος του ταξιδιού η δημιουργία 39 έργων με τίτλο "Εικόνες από την Ελληνική Επανάσταση". Τα έργα τοποθετήθηκαν στο Χοφγκάρντεν του Μονάχου αλλά δυστυχώς καταστράφηκαν κατά τον Β παγκόσμιο Πόλεμο. Το 1835 όμως ο Ες τύπωσε τα έργα σε λεύκωμα με λυτά χαρακτικά -ασπρόμαυρα- και λίγα χρόνια αργότερα το 1845 σε έγχρωμα, τα οποία είναι και αυτά που παρουσιάζονται στην έκθεση», δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Δρ. Ιστορίας της Τέχνης στο γραφείο ψηφιοποίησης της ΒΚΠ-ΑΠΘ, Αντώνης Σαραγιώτης.

   Η δεύτερη ενότητα περιλαμβάνει 7 προσωπογραφίες του Καρλ φον Κράτσαϊζεν. «Στρατιωτικός και αυτοδίδακτος ζωγράφος Κράτσαϊζεν ήρθε στην Ελλάδα, πολέμησε στο πλευρό των Ελλήνων, γνώρισε τις περισσότερες εμβληματικές μορφές του Αγώνα τις ζωγράφισε και μάλιστα ζήτησε από τους περισσότερους να υπογράφουν και τα σχέδια», προσθέτει ο κ. Σαραγιώτης. Τα 7 από τα 19 χαρακτικά πορτρέτα του Κράτσαϊζεν παρουσιάζονται στο Τελλόγλειο, στη δεύτερη έγχρωμη εκδοχή τους.

   Στην τρίτη ενότητα παρουσιάζονται έργα κυρίως Γάλλων καλλιτεχνών πιο στιλιζαρισμένα από αυτά των Γερμανών όπως οι δυο σκηνές του Cheyere, το πορτρέτο του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου από τον σημαντικότερο ίσως Γάλλο χαράκτη του 19ου αιώνα του Honore Daumier, το πορτρέτο της Μπουμπουλίνας από τον Ντισολσουά, μαθητή του Ναβιντ. «Έχουμε επίσης το κλασικό πορτρέτο του Παπαφλέσσα από το Δανό Adam Friedel αλλά και μια ζωγραφική μεταφορά του σχεδίου για τον Κανάρη του Φρίτελ από άγνωστο καλλιτέχνη του 19ου αιώνα. Σπανιότατο το έργο του Hanfstaengl για το θάνατο του Μπότσαρη βασισμένο στο ζωγραφικό έργο του Λιπαρίνι, με κείμενο στα Ουγγρικά. Θέλω να σταθώ επίσης στο μικρό χαρακτικό του Αρμένιου χαράκτη Αραμ Μπερμπεριαν-που έμενε στο Κάιρο, για τον Μπάιρον το οποίο μάλλον δημιουργήθηκε κατά παραγγελία του ίδιου του Τρικόγλου», αναφέρει ο κ. Σαραγιώτης.

   Η έκθεση ολοκληρώνεται με δύο σκηνές της Ναυμαχίας του Ναυαρίνου, μια που απεικονίζει το γεγονός κατά τη διάρκεια της μέρας και μια κατά τη διάρκεια της νύχτας. Η πρώτη είναι του Theofilus, ενώ η δεύτερη ανήκει σε άγνωστο καλλιτέχνη της εποχής.

   Η Βιβλιοθήκη και Κέντρο Πληροφόρησης του ΑΠΘ συμμετέχει σε πολλές εκδηλώσεις στην Ελλάδα με διάφορους φορείς, άμεσα συνυφασμένες με την επέτειο των 200 χρόνων από την Επανάσταση του 1821, με υλικό που προέρχεται από την περίφημη «Τρικόγλειο Βιβλιοθήκη»

   «Με τακτοποιημένο το ποικίλου περιεχομένου προσωπικό αρχείο του Ιωάννη Τρικόγλου, με ψηφιοποιημένο τον κατάλογο και πολλά αντικείμενα της συλλογής, η Τρικόγλειος Βιβλιοθήκη περιλαμβάνει 14.012 τόμους βιβλίων, που αντιστοιχούν σε 10.783 ελληνικούς και ξενόγλωσσους τίτλους για την ελληνική ιστορία, κυρίως την Ελληνική Επανάσταση του 1821 και τη Ναυμαχία του Ναβαρίνου, για την αρχαιολογία, λαογραφία, λογοτεχνία, τον περιηγητισμό, τον φιλελληνισμό και γενικότερα για τον ελληνισμό της Μεσογείου με πολλές σπάνιες εκδόσεις και λευκώματα, από το 1495 έως τα μέσα του 20ού αιώνα», επισήμανε η κ. Νάστα.

   Η έκθεση «Σύμβολα της Επανάστασης του 1821» θα διαρκέσει έως τις 31 Οκτωβρίου 2021. Το κοινό θα έχει την ευκαιρία να ξεναγηθεί δωρεάν στις εκθέσεις, με απαραίτητη τηλεφωνική κράτηση στο τηλ.: 2310 247111 (Τρίτη 11.00-14.00, Τετάρτη, Πέμπτη, Παρασκευή 19.00-22.00, Σάββατο 11.00-14.00 & 19.00-22.00, Κυριακή 11.00-14.00, Δευτέρα κλειστά).

 

ΤΑΓΑΡΑΣ

Στοιχεια επικοινωνιας

Μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας στα ακόλουθα στοιχεία

Εφημερίδα ΘΑΡΡΟΣ Δυτικής Μακεδονίας

  Τσόντζα 2 Κοζάνη

  +30 2461038611

  +30 2461034611

  tharos@otenet.gr

Πρωτοσελιδα Εφημεριδων

Εφημερευοντα Φαρμακεια

Εφημερεύοντα Φαρμακεία ΚΟΖΑΝΗΣ