Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ εξετάζει ψήφισμα για την αντικατάσταση του παραδοσιακού χάρτη Μερκάτορ, ο οποίος παρουσιάζει παραμορφωμένη εικόνα του κόσμου. Η πρωτοβουλία, που υποστηρίζεται από το Τόγκο και την Αφρικανική Ένωση, στοχεύει στην υιοθέτηση του χάρτη Equal Earth, αποκαθιστώντας τις πραγματικές διαστάσεις της Αφρικής και προωθώντας την αποαποικιοποίηση της γεωγραφικής εκπαίδευσης διεθνώς.
Ψήφισμα στον ΟΗΕ για την αντικατάσταση του χάρτη Μερκάτορ
Η Γενική Συνέλευση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών εξετάζει σήμερα Παρασκευή ένα ψήφισμα που προτείνει την επίσημη κατάργηση του παραδοσιακού χάρτη Μερκάτορ, επιδιώκοντας την υιοθέτηση μιας απεικόνισης που αποδίδει με μεγαλύτερη ακρίβεια τις πραγματικές διαστάσεις των ηπείρων, με επίκεντρο το μέγεθος της Αφρικής. Η πρωτοβουλία αυτή, που υποστηρίζεται από το Τόγκο και τα κράτη μέλη της Αφρικανικής Ένωσης, στοχεύει στην αποκατάσταση της γεωγραφικής πραγματικότητας, αναδεικνύοντας τις σοβαρές αποκλίσεις που παρατηρούνται στη μέχρι σήμερα κυρίαρχη χαρτογραφική απεικόνιση.
Η ανάγκη για αναθεώρηση της παγκόσμιας χαρτογραφίας
Η κίνηση αυτή δεν αποτελεί μια πολιτική πράξη, αλλά μια επιστημονική παρέμβαση, όπως δήλωσε ο Ρόμπερτ Ντούσεϊ, υπουργός Εξωτερικών του Τόγκο, τονίζοντας ότι η παγκόσμια κοινότητα οφείλει να αποδεχθεί τα επιστημονικά δεδομένα. Αν και τα ψηφίσματα του ΟΗΕ δεν έχουν δεσμευτικό χαρακτήρα, μια ενδεχόμενη έγκριση θα μπορούσε να δρομολογήσει αλλαγές στα εκπαιδευτικά προγράμματα και στα τεχνολογικά συστήματα που χρησιμοποιούνται παγκοσμίως, καθώς η προβολή Μερκάτορ αποτελεί πρότυπο σε σχολικές αίθουσες, κυβερνητικά κτίρια και ψηφιακές εφαρμογές.
Ο παγκόσμιος χάρτης του 16ου αιώνα που χρησιμοποιούμε σήμερα δημιουργήθηκε από τον Φλαμανδό χαρτογράφο Γεράρδο Μερκάτορ, με αρχικό σκοπό να διευκολύνει τη ναυσιπλοΐα των Ευρωπαίων εξερευνητών. Παρά τη χρηστικότητά του για τη ναυτιλία, ο σχεδιασμός αυτός προκάλεσε σημαντικές παραμορφώσεις στις χερσαίες μάζες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Γροιλανδία, η οποία, παρόλο που έχει έκταση λιγότερη από ένα εκατομμύριο τετραγωνικά μίλια, απεικονίζεται στον χάρτη σχεδόν ισομεγέθης με την Αφρική, η οποία διαθέτει έκταση 11,73 εκατομμυρίων τετραγωνικών μιλίων.
Η κριτική για τον χαρτογραφικό αποικισμό
Πολλοί ιστορικοί και γεωγράφοι υποστηρίζουν εδώ και δεκαετίες ότι η προβολή Μερκάτορ ενσωματώνει δυτικά στερεότυπα, με ακτιβιστές να χρησιμοποιούν τον όρο χαρτογραφικός αποικισμός για να περιγράψουν την κατάσταση. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, ο χάρτης αυτός θεωρείται ότι έχει επηρεάσει τη διεθνή δυναμική ισχύος, καθώς υποτιμά τη φυσική παρουσία του παγκόσμιου Νότου, ενώ ταυτόχρονα διογκώνει τα έθνη του βόρειου ημισφαιρίου και συρρικνώνει τις περιοχές γύρω από τον ισημερινό.
Αυτή η συστηματική παραμόρφωση εκτιμάται ότι έχει ενισχύσει προκαταλήψεις στο διεθνές εμπόριο, στις αναπτυξιακές προτεραιότητες και στα εκπαιδευτικά συστήματα. Στο πλαίσιο αυτό, η καμπάνια #CorrectTheMap, η οποία υποστηρίζεται από χιλιάδες υπογραφές, προωθεί τη χρήση του σχεδίου Equal Earth του 2018. Το συγκεκριμένο σχέδιο αναπτύχθηκε από διεθνή ομάδα χαρτογράφων και θεωρείται από τους υποστηρικτές του ως το απαραίτητο εργαλείο για την αποαποικιοποίηση της εκπαίδευσης και την αντιστροφή των λανθασμένων αντιλήψεων για την Αφρική.
Η προηγούμενη επιτυχία της Γκάνας και τα επόμενα βήματα
Οι αρχές του Τόγκο αντλούν αισιοδοξία από το πρόσφατο ψήφισμα που υποστήριξε η Γκάνα τον περασμένο Μάρτιο, το οποίο χαρακτήρισε το δουλεμπόριο ως το σοβαρότερο έγκλημα κατά της ανθρωπότητας. Με 123 κράτη να ψηφίζουν υπέρ, η επιτυχία εκείνης της πρωτοβουλίας ενισχύει την πεποίθηση ότι και το τρέχον ψήφισμα μπορεί να συγκεντρώσει την απαραίτητη υποστήριξη. Η κυβέρνηση του Τόγκο έχει ήδη προγραμματίσει εκδήλωση στο Λομέ για το επόμενο έτος, με τη συμμετοχή της Unesco, της Αφρικανικής Ένωσης και τεχνολογικών κολοσσών όπως η Google Maps, για να σχεδιαστεί η εφαρμογή των αλλαγών.
Απαντώντας στο ερώτημα σχετικά με τη χρονική συγκυρία της πρωτοβουλίας, ο Ντάσεϊ υπογράμμισε ότι είναι η κατάλληλη στιγμή για την Αφρική να αναλάβει την ευθύνη και να αλλάξει το αφήγημα που παρουσιάζεται στον παγκόσμιο χάρτη. Η προσπάθεια αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη ανάγκη για αναθεώρηση των δεδομένων που θεωρούνται δεδομένα, με στόχο την ακριβέστερη και δικαιότερη απεικόνιση της υδρογείου, προκαλώντας μια συζήτηση που ξεπερνά τα όρια της γεωγραφίας και αγγίζει τις βάσεις της παγκόσμιας αντίληψης.
