Η Ευρωπαϊκή Ένωση, το Ταμείο Ανάκαμψης και τα 182 δισ. ευρώ που δεν έχουν ακόμη εκταμιευθεί, βρίσκονται στο επίκεντρο μιας κρίσιμης μάχης με τον χρόνο. Καθώς οι τελικές ημερομηνίες πλησιάζουν, τα κράτη-μέλη καλούνται να ξεπεράσουν γραφειοκρατία, καθυστερήσεις και ελλείψεις δεξιοτήτων ώστε να μη χαθούν πολύτιμοι πόροι.
Πώς αξιοποιούνται οι πόροι στην πράξη
Σε ελαιώνες και αμπελώνες σε ολόκληρη την Ισπανία, αισθητήρες και drones, αγορασμένα με ευρωπαϊκά κονδύλια, συλλέγουν δεδομένα εδάφους που τροφοδοτούν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Στόχος είναι η πιο αποδοτική διαχείριση των καλλιεργειών και η ταυτόχρονη ψηφιοποίηση και αποανθρακοποίηση ενός κομβικού οικονομικού κλάδου. Το παράδειγμα αυτό αποτυπώνει τον λόγο για τον οποίο δημιουργήθηκε το Ταμείο Ανάκαμψης της ΕΕ, συνολικού ύψους 955 δισ. δολαρίων, λίγα χρόνια μετά την πανδημία.
Παρά τη φιλοδοξία του προγράμματος, το Reuters επισημαίνει ότι η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού, η βαριά διοικητική διαδικασία και η αβεβαιότητα για τη χρηματοδότηση μετά το τέλος των επιδοτήσεων περιορίζουν τον αντίκτυπό του. Όπως σημειώνει ο Χουάν Φρανθίσκο Ντελγκάδο, συντονιστής αγροτικού έργου, τα κονδύλια άφησαν πίσω τους υποδομές και τεχνογνωσία, όχι όμως ένα βιώσιμο επιχειρηματικό μοντέλο για τη συνέχεια.
Φιλόδοξοι στόχοι, άνισα αποτελέσματα
Το 2020, εν μέσω βαθιάς ύφεσης λόγω της πανδημίας, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις συμφώνησαν να στηρίξουν την οικονομία με επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις που θα ενίσχυαν την ψηφιακή μετάβαση και τη βιωσιμότητα. Περισσότερα από 700 δισ. ευρώ διατέθηκαν αρχικά ως επιχορηγήσεις και δάνεια το 2021, ποσό που τελικά περιορίστηκε στα 577 δισ. ευρώ, καθώς ορισμένα κράτη δεν αξιοποίησαν πλήρως τα διαθέσιμα δάνεια.
Πέντε χρόνια αργότερα, περίπου 182 δισ. ευρώ παραμένουν ανεκμετάλλευτα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι το Ταμείο πέτυχε βασικούς στόχους, ωστόσο κυβερνητικά στελέχη και επιχειρήσεις εκτιμούν ότι τα αποτελέσματα διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα. Αν και το πρόγραμμα βοήθησε να απορροφηθεί το σοκ της πανδημίας και καθιέρωσε την κοινή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ως εργαλείο πολιτικής, η αργή υλοποίηση περιόρισε την αναπτυξιακή ώθηση.
Καθυστερήσεις και πολιτικές επιλογές
Στην Ιταλία, οι αλλεπάλληλες αναθεωρήσεις του εθνικού σχεδίου ύψους 194 δισ. ευρώ προκάλεσαν σημαντικές καθυστερήσεις. Ο οικονομολόγος Μάρκο Λεονάρντι αποδίδει τα προβλήματα κυρίως στην αναθεώρηση του 2023, όταν πόροι αφαιρέθηκαν από τους δήμους για να χρηματοδοτηθούν φορολογικές πιστώσεις άνω των 6 δισ. ευρώ, οι οποίες τελικά αξιοποιήθηκαν δύσκολα λόγω γραφειοκρατίας. Υπό την πίεση του χρόνου, περιορίστηκαν και κοινωνικοί στόχοι, όπως η δημιουργία νέων παιδικών σταθμών.
Σε Ισπανία και Ιταλία, που απορρόφησαν πάνω από το μισό των διαθέσιμων πόρων, η αντιπολίτευση κατηγόρησε τις κυβερνήσεις για έργα περιορισμένης προστιθέμενης αξίας. Παράλληλα, το ισπανικό think tank FUNCAS υπογράμμισε ότι οι πολύπλοκες διαδικασίες απέτρεψαν πολλές μικρομεσαίες επιχειρήσεις από τη συμμετοχή, παρά το γεγονός ότι πάνω από το 40% των κονδυλίων προοριζόταν για αυτές.
Προθεσμίες και παρατάσεις
Τα κράτη-μέλη πρέπει να ολοκληρώσουν τις μεταρρυθμίσεις έως τις 31 Αυγούστου και να καταθέσουν τα τελικά αιτήματα πληρωμής έως τις 30 Σεπτεμβρίου. Η Ισπανία παραιτήθηκε από δάνεια άνω των 60 δισ. ευρώ, αναγνωρίζοντας αδυναμία τήρησης ορισμένων οροσήμων. Στην Ιταλία, όπου έχουν ήδη δαπανηθεί περίπου 110 δισ. ευρώ, εντείνονται οι φόβοι ότι οι επενδύσεις θα υποχωρήσουν όταν λήξουν τα ευρωπαϊκά κονδύλια.
Ρώμη και Μαδρίτη εξασφάλισαν τελικά παρατάσεις που μεταθέτουν μέρος των δαπανών πέραν του 2026. Όπως σχολιάζει ο οικονομολόγος της ING Κάρστεν Μπρζέσκι, η παράταση των προγραμμάτων θα μπορούσε να διοχετεύσει περισσότερα χρήματα στην οικονομία, ειδικά αν συνδυαστεί με ευελιξία στους δημοσιονομικούς κανόνες για χώρες που υλοποιούν ουσιαστικές διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.
