Η τεχνητή νοημοσύνη αναδιαμορφώνει την αγορά εργασίας, καθώς οι εργοδότες ζητούν πλέον εξειδικευμένες δεξιότητες και υψηλή παραγωγικότητα. Παρά τις αρχικές δυσοίωνες προβλέψεις, η τεχνολογία λειτουργεί κυρίως ως εργαλείο ενίσχυσης των εργαζομένων, ενώ η ZipRecruiter επισημαίνει ότι η γνώση εργαλείων AI αποτελεί πλέον σημαντικό πλεονέκτημα για την πρόσληψη και την επαγγελματική εξέλιξη σε πολλούς κλάδους.
Τεχνητή νοημοσύνη: Δεν εξαφανίζει ακόμη τις δουλειές, αλλά αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού
Οι προβλέψεις για μαζική απώλεια θέσεων εργασίας λόγω της τεχνητής νοημοσύνης δεν έχουν μέχρι στιγμής επιβεβαιωθεί. Η AI, ωστόσο, αλλάζει ήδη τον τρόπο εργασίας, αυξάνει τις απαιτήσεις από τους εργαζομένους και αναδιαμορφώνει την αγορά.
Πριν από έναν χρόνο, οι προβλέψεις για τις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης στην αγορά εργασίας ήταν ιδιαίτερα δυσοίωνες. Ο επικεφαλής της Anthropic, Dario Amodei, προειδοποιούσε ότι θα μπορούσε να χαθεί έως και το 50% των θέσεων εργασίας γραφείου εισαγωγικού επιπέδου, ενώ ο CEO της OpenAI, Σαμ Αλτμαν, μιλούσε για το τέλος ορισμένων κατηγοριών επαγγελμάτων. Εταιρείες άρχισαν να επικαλούνται την τεχνητή νοημοσύνη στις ανακοινώσεις για απολύσεις, εργαζόμενοι οργάνωσαν αντιδράσεις και πολλοί φοιτητές άρχισαν να επανεξετάζουν τις επαγγελματικές τους επιλογές. Έναν χρόνο αργότερα, ωστόσο, η μαζική καταστροφή θέσεων εργασίας που είχε προβλεφθεί δεν έχει έρθει. Παρά την εντυπωσιακή πρόοδο των συστημάτων AI και την εκτόξευση των εταιρειών του κλάδου προς αποτιμήσεις τρισεκατομμυρίων δολαρίων, η οικονομία δεν μετασχηματίζεται με την ίδια ταχύτητα. Οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι κάτι ανάλογο είχε συμβεί και σε προηγούμενες τεχνολογικές επαναστάσεις. Ως αποτέλεσμα, οι διευθύνοντες σύμβουλοι αρχίζουν να αναδιατυπώνουν τις αρχικές, πιο δραματικές προβλέψεις τους, υποστηρίζοντας πλέον ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει περισσότερο ως εργαλείο ενίσχυσης των εργαζομένων παρά ως αντικαταστάτης τους.
Οι θέσεις εργασίας αλλάζουν – δεν εξαφανίζονται
Η απουσία μαζικής απώλειας θέσεων δεν σημαίνει ότι η αγορά εργασίας παραμένει αμετάβλητη. Η αλλαγή βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, με την AI να επηρεάζει κυρίως τον τρόπο με τον οποίο γίνεται η δουλειά. Οι εργοδότες ενοποιούν ρόλους, περιορίζουν τις νέες προσλήψεις για εργασίες που μπορούν να αυτοματοποιηθούν και αυξάνουν τις απαιτήσεις από τους υποψηφίους. Έτσι, η ανεργία δεν καταγράφει προς το παρόν θεαματικές αυξήσεις, όμως ο πήχης για την είσοδο στην αγορά εργασίας ανεβαίνει. Σύμφωνα με την τελευταία έρευνα εργοδοτών της ZipRecruiter, περίπου το 74% των εργοδοτών θεωρεί τις δεξιότητες στην τεχνητή νοημοσύνη σημαντικό πλεονέκτημα ή προϋπόθεση για τους υποψηφίους. Σε ποσοστό 13%, μάλιστα, η απαίτηση αυτή αφορά ολόκληρη την εταιρεία και όχι μόνο τις τεχνικές θέσεις. Οι μισοί εργοδότες που συμμετείχαν στην έρευνα περιμένουν από τους νέους εργαζομένους να διαθέτουν από την πρώτη ημέρα πρακτική ή προχωρημένη γνώση εργαλείων AI. Και σε αρκετές περιπτώσεις, η απαίτηση δεν εμφανίζεται καν στις αγγελίες ως «γνώση τεχνητής νοημοσύνης». Αντίθετα, αποτυπώνεται στις ολοένα υψηλότερες προσδοκίες για ταχύτητα, ποιότητα και ικανότητα αυτόνομης εργασίας.
Η «αναταραχή» στην αγορά εργασίας
Ο Nicholas Bloom, καθηγητής Οικονομικών στο Stanford University, περιγράφει την κατάσταση ως μια περίοδο έντονης αναταραχής στην αγορά εργασίας. Η τεχνητή νοημοσύνη καταργεί ορισμένες θέσεις, δημιουργεί νέες που σχετίζονται με την ανάπτυξη, πώληση και υποστήριξη συστημάτων AI και μετασχηματίζει πολλές ακόμη. Ο Robert Seamans, καθηγητής στο NYU Stern, διαχωρίζει τις επιπτώσεις της AI σε τρεις κατηγορίες: επαγγέλματα που καθίστανται περιττά, νέα επαγγέλματα που δημιουργούνται και επαγγέλματα που αλλάζουν. «Η τρίτη κατηγορία είναι μακράν η μεγαλύτερη», σημειώνει. Η AI αλλάζει και θα συνεχίσει να αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο εργάζονται οι περισσότεροι άνθρωποι, περίπου όπως έκαναν στο παρελθόν οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές και το διαδίκτυο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Bolt.new, πλατφόρμα ανάπτυξης λογισμικού με AI. Σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλό της, Eric Simons, μια ομάδα μόλις τριών ανθρώπων δημιούργησε έναν AI agent που αναλύει δεδομένα από όλα τα συστήματα της εταιρείας και εξοικονομεί 12 έως 13 ώρες χειρωνακτικής εργασίας κάθε εβδομάδα. Με τη βοήθεια του AI agent, η παραγωγικότητα της ομάδας αντιστοιχεί, σύμφωνα με τον Simons, σε εκείνη μιας ομάδας 30 έως 40 ατόμων. «Αυτό που πραγματικά αλλάζει είναι το πόσα μπορεί να κάνει ένας άνθρωπος», είπε. «Και αυτό φαίνεται χρόνια πριν αποτυπωθεί στους αριθμούς των θέσεων εργασίας». Οι εργαζόμενοι, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν κάνουν πλέον απλώς περισσότερη δουλειά. Η φύση της εργασίας τους αλλάζει, καθώς αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στο να αποφασίζουν ποια ερωτήματα αξίζει να τεθούν και λιγότερο στην επίπονη διαδικασία παραγωγής των απαντήσεων.
Περισσότεροι εργαζόμενοι μπορεί να γίνουν «αναλώσιμοι»
Οι ειδικοί εκτιμούν, πάντως, ότι οι πλήρεις επιπτώσεις της AI θα χρειαστούν χρόνια για να αποτυπωθούν. Η υιοθέτηση νέων τεχνολογιών απαιτεί αλλαγές σε συστήματα, οργανωτικές δομές και προσλήψεις. Παράλληλα, υπάρχει ο κίνδυνος περισσότερες θέσεις να γίνουν προσωρινές ή εύκολα αντικαταστάσιμες, με τις εταιρείες να στρέφονται περισσότερο σε freelancers και συμβασιούχους. Η εξέλιξη αυτή, σύμφωνα με τον Osterman, θα μπορούσε να αφήσει περισσότερους εργαζομένους χωρίς σαφή επαγγελματική πορεία και χωρίς την παραδοσιακή «σκάλα» ανέλιξης. Ήδη περίπου το 35% του εργατικού δυναμικού στις ΗΠΑ θεωρείται εύκολα αντικαταστάσιμο, σύμφωνα με την έρευνά του, και η τεχνητή νοημοσύνη ενδέχεται να εντείνει αυτή την τάση. Γι’ αυτό και όλο και περισσότεροι εργαζόμενοι προσπαθούν να διαπραγματευτούν τον τρόπο χρήσης της AI μέσα από συλλογικές συμβάσεις εργασίας. «Αυτό ακούμε ξεκάθαρα από τους εργαζομένους», δήλωσε ο Tim Newman, ανώτερος αντιπρόεδρος του μη κερδοσκοπικού οργανισμού TechEquity. «Πολλοί βιώνουν αλλαγές στη δουλειά τους και υποβάθμιση της ποιότητάς της, περισσότερο παρά πλήρη αντικατάσταση».
Η μεγάλη αλλαγή μπορεί να χρειαστεί χρόνια
Οι πραγματικές επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης στην οικονομία πιθανότατα θα χρειαστούν χρόνια για να αποτυπωθούν, εκτιμά ο Bloom. Η υιοθέτηση νέων τεχνολογιών δεν γίνεται από τη μια μέρα στην άλλη. Απαιτούνται νέες προσλήψεις, αλλαγές στα πληροφοριακά συστήματα, αναδιοργάνωση των επιχειρήσεων και ακόμη και αλλαγές στους τίτλους των θέσεων εργασίας. Παράλληλα, το πολιτικό περιβάλλον γύρω από τα data centers και την ασφάλεια της AI θα μπορούσε να επιβραδύνει περαιτέρω την υιοθέτηση της τεχνολογίας. Ο Bloom δεν αποκλείει, μάλιστα, το ενδεχόμενο οι Αμερικανοί πολιτικοί να υιοθετήσουν μετά τις ενδιάμεσες εκλογές μια πολύ πιο επιφυλακτική ή ακόμη και «αντι-AI» στάση. Ωστόσο, δεν βρίσκονται όλα τα επαγγέλματα στην ίδια θέση και ούτε όλοι οι εργαζόμενοι έχουν τις ίδιες δυνατότητες προσαρμογής. Για τους εργαζομένους υψηλής εξειδίκευσης, η απάντηση είναι η ενίσχυση των δεξιοτήτων τους και η διεύρυνση του επαγγελματικού τους δικτύου, ώστε να αποκτήσουν μεγαλύτερη διαπραγματευτική δύναμη στην αγορά εργασίας.
