Έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό παρεμβάσεων, συνολικού ύψους σχεδόν 12 εκατομμυρίων ευρώ, για την προστασία και ανάδειξη της ρωμαϊκής έπαυλης και τη δημιουργία ενός σύγχρονου αρχαιολογικού πυρήνα στο Αμύνταιο παρουσίασε η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, κατά την επίσκεψή της το πρωί της Δευτέρας 31 Αυγούστου 2026 στην περιοχή.
Η Υπουργός επισκέφθηκε τον αρχαιολογικό χώρο της ρωμαϊκής έπαυλης, καθώς και τις εγκαταστάσεις στις οποίες φυλάσσεται και συντηρείται το πλούσιο αρχαιολογικό υλικό που έχει έρθει στο φως από τις ανασκαφικές έρευνες στην ευρύτερη περιοχή.
Στην επίσκεψη συμμετείχαν η Γενική Γραμματέας του Υπουργείου Πολιτισμού Ολυμπία Βικάτου, υπηρεσιακά στελέχη του Υπουργείου από την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, ο Δήμαρχος Αμυνταίου Ιωάννης Λιάσης και ο Βουλευτής Φλώρινας Σταύρος Παπασωτηρίου.
Η κ. Μενδώνη χαρακτήρισε τη ρωμαϊκή έπαυλη του Αμυνταίου ως «εξαιρετικά σημαντικό εύρημα», επισημαίνοντας ότι, παρά το χαμηλό ύψος στο οποίο διατηρείται το μνημείο, τα ψηφιδωτά και η χωροταξική του διάταξη το κατατάσσουν ανάμεσα στα ελάχιστα αντίστοιχα παραδείγματα που έχουν εντοπιστεί στην Ελλάδα.
Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, υπάρχουν μόλις δύο ή τρεις αντίστοιχες ρωμαϊκές επαύλεις στην ελληνική επικράτεια που παρέχουν ανάλογα αρχαιολογικά δεδομένα, γεγονός που αναδεικνύει την ιδιαίτερη ιστορική και επιστημονική αξία του μνημείου.
Κεντρικό μέρος του σχεδιασμού αποτελεί η κατασκευή ενός σύγχρονου προστατευτικού κελύφους πάνω από τη ρωμαϊκή έπαυλη. Η μορφή του θα παραπέμπει, με τρόπο συμβατό, στην αρχιτεκτονική του ίδιου του μνημείου, έχοντας ως βασικό στόχο την προστασία των εξαιρετικής αξίας ψηφιδωτών. Στο εσωτερικό του προβλέπεται να εκτεθούν και επιλεγμένα ευρήματα που προέκυψαν από τις ανασκαφικές έρευνες.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η αναθεώρηση του αρχικού σχεδιασμού για τη δημιουργία μουσείου περίπου 600 τετραγωνικών μέτρων. Όπως ανακοίνωσε η Υπουργός Πολιτισμού, μετά τις αυτοψίες που πραγματοποιήθηκαν διαπιστώθηκε ότι ο όγκος και η αξία των ευρημάτων από την ευρύτερη περιοχή του Αμυνταίου απαιτούν έναν πολύ μεγαλύτερο εκθεσιακό χώρο.
Ο νέος σχεδιασμός προβλέπει τη δημιουργία εκθεσιακών εγκαταστάσεων συνολικής επιφάνειας περίπου 2.000 έως 2.500 τετραγωνικών μέτρων, στις οποίες θα παρουσιαστούν ευρήματα που καλύπτουν μια εντυπωσιακή ιστορική διαδρομή, από τους προϊστορικούς και νεολιθικούς χρόνους έως τη ρωμαϊκή περίοδο. Γύρω από τον κύριο εκθεσιακό χώρο θα αναπτυχθούν οι απαραίτητες βοηθητικές εγκαταστάσεις, με ήπιες, ισόγειες κατασκευές, ώστε να διατηρηθεί η φυσιογνωμία του αδόμητου τοπίου. Συνολικά, μαζί με τους βοηθητικούς χώρους και τις υποστηρικτικές εγκαταστάσεις, η συνολική επιφάνεια του συγκροτήματος αναμένεται να προσεγγίσει τα 3000 τετραγωνικά μέτρα.
Παράλληλα, η κ. Μενδώνη έδωσε οδηγίες στις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού να προχωρήσουν στην κατάρτιση των σχετικών φακέλων, προκειμένου να εξεταστεί η απαλλοτρίωση έκτασης περιμετρικά της ρωμαϊκής έπαυλης.
«Το ίδιο το μνημείο χρειάζεται να πάρει ανάσα», σημείωσε η Υπουργός, εξηγώντας ότι η δημιουργία μιας προστατευτικής ζώνης γύρω από την έπαυλη θα επιτρέψει την ουσιαστικότερη προστασία και την καλύτερη ανάδειξή της.
Οι σχετικές προτάσεις αναμένεται να εισαχθούν προς εξέταση στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο στις αρχές Δεκεμβρίου 2026. Στόχος είναι να ολοκληρωθούν εγκαίρως οι απαραίτητες εγκρίσεις και να καταρτιστεί το τεχνικό δελτίο για τη χρηματοδότηση των έργων μέσω των διαθέσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων της Δίκαιης Μετάβασης.
Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει ακόμη τη δημιουργία ενός ενιαίου πυρήνα αρχαιολογικών εγκαταστάσεων, με τη συγκέντρωση υλικού και υποδομών που σήμερα βρίσκονται σε διαφορετικούς αποθηκευτικούς χώρους. Εξετάζεται, επίσης, η απαλλοτρίωση του χώρου όπου φυλάσσεται το ανασκαφικό υλικό, καθώς και η μετατροπή ορισμένων από τις σημερινές αποθήκες σε επισκέψιμους χώρους για σχολεία, ερευνητές, ειδικούς μελετητές και πολίτες.
Παράλληλα, μέσα από την ΟΧΕ Λιμνών προβλέπεται η δημιουργία ποδηλατικής διαδρομής, προϋπολογισμού 1,5 εκατομμυρίου ευρώ, η οποία θα ενισχύσει τη διασύνδεση της περιοχής με τον Άγιο Παντελεήμονα. Με τον τρόπο αυτό, η Ρωμαϊκή Έπαυλη, η Ελληνιστική Πόλη, το Κάστρο του Κάλε, ο Αρχαιολογικός Χώρος του Αγίου Παντελεήμονα και ο Ιερός Ναός του Αγίου Νικολάου θα συνδεθούν λειτουργικά σε μια ενιαία πολιτιστική και αρχαιολογική διαδρομή, δημιουργώντας στην πράξη ένα εκτεταμένο αρχαιολογικό πάρκο μοναδικής ιστορικής και τουριστικής αξίας για την ευρύτερη περιοχή του Αμυνταίου.
Η ανάδειξη της ρωμαϊκής έπαυλης και του αρχαιολογικού πλούτου της ευρύτερης περιοχής αποτελεί μία από τις σημαντικότερες πολιτιστικές και αναπτυξιακές προοπτικές για το Αμύνταιο, ενισχύοντας την ιστορική ταυτότητα του τόπου και δημιουργώντας νέες δυνατότητες για την εκπαίδευση, την έρευνα και τον πολιτιστικό τουρισμό.
