Η μεγαλύτερη αντίφαση του Σχεδίου Στάση βρίσκεται στην αντιστροφή μιας ιστορικής υπόσχεσης προς τη Δυτική Μακεδονία, ότι μετά το τέλος του λιγνίτη η περιοχή θα αποκτούσε ένα νέο παραγωγικό μοντέλο, με περισσότερες και ποιοτικότερες θέσεις εργασίας, βιώσιμη ανάπτυξη και πραγματική οικονομική αναγέννηση.
Σήμερα, παρακολουθούμε μια πλήρη αντιστροφή αυτής της λογικής.
Κυβέρνηση και η ΔΕΗ μετατρέπουν τη Δίκαιη Μετάβαση σε εργαλείο εξυπηρέτησης του νέου επιχειρηματικού σχεδίου της επιχείρησης.
Δεν προσαρμόστηκε η ΔΕΗ στη Δίκαιη Μετάβαση.
Προσαρμόστηκε η ίδια η Δίκαιη Μετάβαση στις ανάγκες της ΔΕΗ.
Η ηθική και νομική διάσταση του Σχεδίου, αφορά στα παρακάτω τρία σημεία:
1ο στην “αποκατάσταση εδαφών” και στις αλλαγές χρήσεων γης.
Με μια πρωτοφανή ερμηνεία της έννοιας της αποκατάστασης, η ΔΕΗ αλλάζει άρδην τις χρήσεις γης και παρουσιάζει το Φωτοβολταϊκό Πάρκο των 2 GW, ως “αποκατάσταση εδαφών”.
Όμως για δεκαετίες, οι Περιβαλλοντικοί Όροι προέβλεπαν ότι, μετά το τέλος της εξόρυξης, οι εκτάσεις θα αποδίδονταν ξανά στην κοινωνία ως γεωργική γη, δάση, λίμνες και νέοι φυσικοί βιότοποι.
Το 2021, η φιλοσοφία αυτή ανατράπηκε.
Κόντρα στην εθνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία, κόντρα στο ευρωπαϊκό προηγούμενο αντίστοιχων περιπτώσεων, η γη δεν επιστρέφει στην κοινωνία. Παραμένει βιομηχανική γη, με διαφορετικό πλέον ιδιοκτήτη της οικονομικής της υπεραξίας.
Η περιβαλλοντική αποκατάσταση, από υποχρέωση του ρυπαίνοντα μετατρέπεται από τον ίδιο σε επιχειρηματική αξιοποίηση.
Σε ποια Ευρωπαϊκή Χώρα, μπορεί άραγε ο ρυπαίνων να ορίζει ο ίδιος πώς θα καθαρίσει το σπίτι του, αλλάζοντας τους κανόνες στα μισά του παιχνιδιού με νομικές «ντρίπλες»;
Και πώς μπορεί, από αυτή την αλλαγή, να προκύπτει η μεγάλη απώλεια για τον τόπο που σήκωσε το βάρος της ρύπανσης για μισό αιώνα και το μονομερές όφελος για το ρυπαίνοντα;
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Ορυχείο Αμυνταίου, όπου μέσα σε τέσσερις μόλις μήνες η νέα περιβαλλοντική μελέτη του 2021, μηδενίζει τα 20.800 στρέμματα αγροτικής γης και τα μετατρέπει σε ίδιου μεγέθους εκτάσεις φωτοβολταϊκών!
Στο ίδιο Ορυχείο, σε διάστημα λίγων μηνών, με τη νέα Περιβαλλοντική Μελέτη, εμφανίζεται από το πουθενά μια τεράστια Λίμνη, η οποία «καταπίνει», τις προβλεπόμενες από την προηγούμενη Μελέτη, αναπλάσεις προς το βόρειο όριο του ορυχείου και αλλάζει άρδην τις χρήσεις γης. Χωρίς υδρολογική τεκμηρίωση ~9.000 στρ «βαφτίζονται» και αυτά αποκατεστημένα.
Έτσι προέκυψαν τα 80.000 στρ αποκατεστημένων εδαφών που αναφέρει ο κος Στάσης.
Με μια μόνο επιλογή χρήσης γης χάνονται δισεκατομμύρια ευρώ τοπικού πλούτου.
Οι αλλαγές χρήσεων γης που γίνονται από το 2021 και μετά, μεταφράζονται σε απώλεια τεράστιου πλούτου για τη Δυτική Μακεδονία.
Σύμφωνα με στοιχεία των τυπικών αποδόσεων του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης του 2022, τα ~50.000 στρέμματα που δεσμεύονται για το Φωτοβολταϊκό Πάρκο των 2 GW, θα μπορούσαν εάν πχ αξιοποιούνταν για οργανωμένους οπωρώνες, να δημιουργήσουν σε βάθος 25 ετών, παραγωγή αξίας περίπου 8,4 δισ. ευρώ, η οποία μαζί με τις επιδοτήσεις και την προστιθέμενη αξία της μεταποίησης θα ξεπερνούσε τα 9 δισ. ευρώ.
Πέρα από την παραγόμενη αξία, ένα τέτοιο μοντέλο θα δημιουργούσε πολύ περισσότερες μόνιμες θέσεις εργασίας στην πρωτογενή παραγωγή, στη μεταποίηση, στη συσκευασία, στις εξαγωγές και στις υπηρεσίες από τις 2000 θέσεις που προβλέπονται για τη λειτουργία των ενεργειακών εγκαταστάσεων του κου Στάση.
Εάν ο σχεδιασμός συνοδευόταν επιπλέον από δημοπρατήριο αγροτικών προϊόντων, σύγχρονα logistics, ολοκλήρωση του κάθετου άξονα, σύγχρονη σιδηροδρομική σύνδεση με τα λιμάνια και την υλοποίηση, κάποιων έστω, εκ των 16 εμβληματικών επενδύσεων του Σχεδίου Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (ΣΔΑΜ), τότε πράγματι θα μιλούσαμε για πραγματική Δίκαιη Μετάβαση.
2ο. στην δέσμευση των νερών
Στο επίκεντρο του νέου σχεδιασμού τίθεται πλέον η δημιουργία Data Center!
Η κατανάλωση νερού του Data Center, που τεχνηέντως αναφέρεται μόνο ως 400.000 κυβ, δεν αποτυπώνει το πραγματικό υδατικό αποτύπωμα που απαιτεί η παραγωγή της τεράστιας ηλεκτρικής ενέργειας για τη συνεχή λειτουργία του έργου. Πρόκειται για μια ενεργοβόρα, υψηλής κατανάλωσης νερού και χαμηλών αναγκών θέσεων εργασίας, επένδυση.
Για την εξυπηρέτηση του έργου, εκτός από το Φωτοβολταϊκό Πάρκο των 2 GW και τη Μονάδα Φυσικού Αερίου, προβλέπονται δύο μεγάλες αντλησιοταμιεύσεις από τη λίμνη Πολυφύτου, την ίδια στιγμή που στον υδατικό άξονα του Αλιάκμονα βρίσκονται υπό αδειοδότηση ακόμη δεκατέσσερα έργα αντλησιοταμίευσης.
Παράλληλα, εξαφανίζεται στη νέα περιβαλλοντική μελέτη του 2021, η τεχνητή λίμνη των ~400 εκ. κυβ που προβλέπονταν το 2011 ως βασικό έργο αποκατάστασης στο ορυχείο Πτολεμαΐδας. Η λίμνη θα αξιοποιούσε κυρίως τα νερά του Βερμίου, που πλέον χάνονται λόγω της μη υδρομάστευσης τους.
Σε μια περίοδο που όλη η Μεσόγειος κινδυνεύει από λειψυδρία και με μια ΔΕΗ που λόγω μη αποκατάστασης έχασε τα νερά του Βερμίου, ο κος Στάσης σχεδιάζει ένα νέο υδροβόρο έργο, και ψάχνει επενδυτές, χωρίς διαβούλευση και χωρίς να παρουσιάσει καμιά μελέτη και καμιά αδειοδότηση.
Στη Δυτική Μακεδονία η μεγαλύτερη απώλεια δεν είναι ο λιγνίτης. Είναι η απώλεια της γης και των νερών της.
Η Δυτική Μακεδονία χάνει ίσως το σημαντικότερο αναπτυξιακό κεφάλαιο της επόμενης γενιάς: Εκατομμύρια κυβικά νερού και δεκάδες χιλιάδες στρέμματα εδαφών στα Ορυχεία. Χάνει τον «κοιμώμενο γίγαντα» για την ανάπτυξη της, όπως τα ονομάτισε η μελέτη της Παγκόσμιας Τράπεζας, που αντί να αποτελέσουν τη βάση μιας νέας παραγωγικής οικονομίας, δεσμεύονται μονομερώς για το ενεργειακό πλάνο του κου Στάση, μετατρέποντας την σε μια «ενεργειακή αποικία».
Μια βιομηχανική περιοχή ενεργειακής μονοκαλλιέργειας, χωρίς αυτή τη φορά να εξυπηρετείται το δημόσιο όφελος και χωρίς να δημιουργούνται αντίστοιχες θέσεις εργασίας.
3ο Το κρίσιμο ερώτημα
Το κρίσιμο ερώτημα σήμερα δεν είναι αν χρειάζονται επενδύσεις στην ενέργεια ή στην ψηφιακή οικονομία.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιος σχεδιάζει αυτές τις επενδύσεις, ποιος αποφασίζει για τη χρήση της δημόσιας γης και νερών και ποιος τελικά καρπώνεται την υπεραξία που παράγεται.
Η Δυτική Μακεδονία δεν μπορεί να συνεχίσει να θυσιάζει τη γη της, τα νερά της και τις αναπτυξιακές της δυνατότητες για να εξυπηρετεί κάθε φορά ένα διαφορετικό ενεργειακό μοντέλο.
Η Δίκαιη Μετάβαση δεν σχεδιάστηκε για να αλλάξει επιχειρηματικό μοντέλο η ΔΕΗ.
Σχεδιάστηκε για να αλλάξει οικονομικό μοντέλο η Δυτική Μακεδονία.
Αν αυτό το σχέδιο οδηγήσει σε μια Περιφέρεια με λιγότερη γη, λιγότερο νερό, λιγότερες παραγωγικές δραστηριότητες και λιγότερους κατοίκους, τότε δεν θα μιλάμε για Δίκαιη Μετάβαση.
Θα μιλάμε για τη μεγαλύτερη χαμένη αναπτυξιακή ευκαιρία της μεταπολεμικής ιστορίας της Δυτικής Μακεδονίας.
Γεωργία Ζεμπιλιάδου Περιφερειακή Σύμβουλος Επικεφαλής του Συνδυασμού «ΕΛΠΙΔΑ»
