Το Υπουργείο Παιδείας φέρνει στη Βουλή τον διάλογο για το Νέο Λύκειο και την καθιέρωση του Εθνικού Απολυτηρίου, με στόχο τη συνολική αναβάθμιση της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Παρά τις αλλαγές στον σχεδιασμό, οι Πανελλαδικές εξετάσεις παραμένουν σε ισχύ, καθώς η κυβέρνηση επιδιώκει μια σταδιακή μετάβαση που θα ενισχύσει την αξιοπιστία του τίτλου σπουδών χωρίς να αιφνιδιάσει τους μαθητές.
Νέο Λύκειο και Εθνικό Απολυτήριο με έμφαση στην επαγγελματική κατάρτιση
Μία από τις πιο σημαντικές μεταρρυθμίσεις στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση της χώρας τις τελευταίες δεκαετίες εισέρχεται πλέον στο πιο κρίσιμο στάδιο της υλοποίησής της.
Ο δημόσιος διάλογος για το νέο Λύκειο και το Εθνικό Απολυτήριο ξεκινά έναν νέο κύκλο εντός της Βουλής, με την κυβέρνηση να αναζητά ευρύτερες πολιτικές συναινέσεις για ένα διαφορετικό σχολικό μοντέλο. Σε αυτό, το βάρος δεν θα αποδίδεται αποκλειστικά σε μία τελική εξεταστική δοκιμασία, αλλά στην ολοκληρωμένη εκπαιδευτική πορεία κάθε μαθητή.
Σύμφωνα με το Υπουργείο Παιδείας, επιδιώκεται η καθιέρωση ενός τίτλου αποφοίτησης με αυξημένη αξιοπιστία και δυνατότητα σύγκρισης, αποφεύγοντας παράλληλα τη μετατροπή της τριετούς φοίτησης σε μια συνεχή και εξαντλητική εξεταστική διαδικασία.
Η διαβούλευση βρίσκεται σε εξέλιξη, καθώς δεν έχει οριστικοποιηθεί το σύστημα υπολογισμού του απολυτηρίου, ούτε έχει αποφασιστεί ο βαθμός συνυπολογισμού της Α΄ Λυκείου για την εισαγωγή στα ΑΕΙ, ενώ παραμένει άγνωστος ο μελλοντικός ρόλος των Πανελλαδικών. Πρόκειται για κρίσιμα ζητήματα που θα διευθετηθούν μέσα από τον διάλογο και τις νομοθετικές ρυθμίσεις.
Υπενθυμίζεται ότι για τον ανασχεδιασμό του Λυκείου και την εισαγωγή του Εθνικού Απολυτηρίου εργάζεται επί μήνες η Επιτροπή Σοφών, η οποία αποτελείται από 106 μέλη υπό τον πρύτανη του Πανεπιστημίου Πειραιώς, καθηγητή Μιχάλη Σφακιανάκη.
Μετά την ολοκλήρωση σημαντικού μέρους του έργου της επιτροπής και με ορίζοντα την 22α Σεπτεμβρίου, όταν και θα ξεκινήσει η δημόσια διαβούλευση, σήμερα, 9 Σεπτεμβρίου 2026, ο Εθνικός Διάλογος για την Παιδεία εισάγεται στη Βουλή.
Η συζήτηση αναμένεται να εστιάσει στη θεσμική αναδιάρθρωση του Λυκείου και στην καθιέρωση του Εθνικού Απολυτηρίου.
Στο πλαίσιο αυτό, θα παρουσιαστούν τα πορίσματα των ομάδων εργασίας σχετικά με τη μαθητική διαδρομή, τη λειτουργία της Τράπεζας Θεμάτων, το ψηφιακό προφίλ του μαθητή, το νέο σύστημα αξιολόγησης και τη διασύνδεση του απολυτηρίου με τις πανελλαδικές εξετάσεις.
Η Επιτροπή των 106 – Ποιοι σχεδιάζουν το νέο Λύκειο
Στον πυρήνα της προσπάθειας βρίσκεται η 106μελής Επιτροπή Εθνικού Διαλόγου, με επικεφαλής τον πρύτανη Μιχάλη Σφακιανάκη.
Η σύνθεση της επιτροπής δεν περιορίζεται σε πανεπιστημιακούς, αλλά περιλαμβάνει στελέχη από όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, από την πρωτοβάθμια έως την ανώτατη, με σκοπό τον συνδυασμό διαφορετικών εμπειριών και οπτικών, όπως έχει τονιστεί από το υπουργείο.
Η επιλογή αυτή κρίνεται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς το υπουργείο δεν επιθυμεί να προσεγγίσει το Εθνικό Απολυτήριο ως μια τεχνική παρέμβαση στους συντελεστές, αλλά ως μια συνολική αναθεώρηση της λειτουργίας του Λυκείου.
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης είχε υπογραμμίσει από την αρχή ότι δεν πρόκειται για ανακοίνωση ειλημμένων αποφάσεων, αλλά για έναρξη ενός διαλόγου που πρέπει να υπερβαίνει κυβερνητικές θητείες και κομματικά όρια. Ο ίδιος επισήμανε ότι το Λύκειο έχει απωλέσει την αυτοτελή εκπαιδευτική του λειτουργία, έχοντας μετατραπεί σε προθάλαμο για το πανεπιστήμιο.
Οι πέντε πυλώνες για το σχολείο του αύριο
Το έργο της επιτροπής έχει οργανωθεί σε πέντε βασικούς άξονες
- Εκπαιδευτικό περιεχόμενο: Περιλαμβάνει τα Προγράμματα Σπουδών, τη γνώση, τις δεξιότητες, τα νέα γνωστικά αντικείμενα και την προσαρμογή στις απαιτήσεις της εποχής της Τεχνητής Νοημοσύνης .
- Σχολική ζωή: Εξετάζεται η καθημερινότητα του μαθητή, οι διαθέσιμες επιλογές του και πώς το Λύκειο θα καταστεί πραγματικός χώρος μάθησης και ανάπτυξης.
- Εκπαιδευτικοί: Η επιμόρφωση, η επαγγελματική ανάπτυξη και η ενδυνάμωση του ρόλου τους αποτελούν αυτοτελή άξονα.
- Υποδομές: Οι κτηριακές, ψηφιακές και εργαστηριακές υποδομές θεωρούνται αναπόσπαστο κομμάτι της νέας σχολικής πραγματικότητας.
- Διακυβέρνηση: Αφορά τον τρόπο διοίκησης, αξιολόγησης και λογοδοσίας του εκπαιδευτικού συστήματος.
Τι είναι στην πραγματικότητα το Εθνικό Απολυτήριο
Σήμερα το ελληνικό Λύκειο λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό υπό τη σκιά των Πανελλαδικών εξετάσεων.
Η Γ΄ Λυκείου αποτελεί για πολλούς μαθητές έναν προθάλαμο για τα ΑΕΙ, ενώ ο βαθμός του απολυτηρίου δεν διαθέτει τον ίδιο καθοριστικό ρόλο με την επίδοση στις εξετάσεις για την εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Το Εθνικό Απολυτήριο επιχειρεί να ανατρέψει αυτή την ισορροπία.
Η φιλοσοφία του υπουργείου είναι η αποτύπωση της συνολικής μαθησιακής πορείας του μαθητή κατά τη διάρκεια του Λυκείου, αντί για την αποκλειστική εστίαση σε μία τελική εξέταση.
Συγκεκριμένα, το Νέο Λύκειο στοχεύει στην ενίσχυση της αξιοπιστίας του απολυτηρίου, στη μεγαλύτερη δικαιοσύνη και συγκρισιμότητα των επιδόσεων, στον περιορισμό της εξετασιοκεντρικής πίεσης, στην αναβάθμιση του τίτλου σπουδών, στην καθιέρωση πολλαπλών μορφών αξιολόγησης, στη σύνδεση γνώσεων και δεξιοτήτων και στην αναγνώριση της συνολικής μαθητικής διαδρομής.
Με απλά λόγια, η κεντρική ιδέα είναι να μην προσμετράται μόνο η επίδοση μιας ημέρας, αλλά η πρόοδος, η μάθηση και τα επιτεύγματα του μαθητή σε ολόκληρη την εκπαιδευτική του διαδρομή.
Σε αυτό το πλαίσιο, η υπουργός Παιδείας, Σοφία Ζαχαράκη, έχει δηλώσει ότι το Εθνικό Απολυτήριο δεν αποτελεί αυτοσκοπό, αλλά εργαλείο για την οικοδόμηση ενός καλύτερου σχολείου.
Στόχος είναι ένα Λύκειο που αναγνωρίζει την προσπάθεια, επιβραβεύει τη συνέπεια και προσφέρει ευκαιρίες. Η υπουργός υπογράμμισε τη διαφορά από την παραδοσιακή λογική, αναφέροντας χαρακτηριστικά «Δεν υποσχόμαστε ένα ευκολότερο σχολείο. Υποσχόμαστε ένα δικαιότερο σχολείο».
Παρά την έναρξη του διαλόγου για την κατάργηση των Πανελλαδικών στο πλαίσιο των εκπαιδευτικών μεταρρυθμίσεων, οι εξετάσεις αυτές δεν καταργούνται σήμερα.
Το Υπουργείο Παιδείας ξεκαθάρισε ότι οι μαθητές που φοιτούν αυτή τη στιγμή στο Λύκειο δεν επηρεάζονται από τον υπό σχεδιασμό προγραμματισμό. Παράλληλα, η Σοφία Ζαχαράκη έχει δηλώσει ότι το τρέχον σύστημα είναι αξιόπιστο αλλά έχει φτάσει στα όριά του, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο μελλοντικής κατάργησής του.
Σύμφωνα με το υπουργείο, η σχέση των Πανελλαδικών με το Εθνικό Απολυτήριο αποτελεί ένα από τα κεντρικά ζητήματα που χρήζουν απόφασης.
Το επικρατέστερο σενάριο είναι μια σταδιακή μετάβαση, ώστε το νέο σύστημα να αποκτήσει αξιοπιστία και να δοκιμαστεί προτού αναλάβει πλήρως τον ρόλο που κατέχουν σήμερα οι Πανελλαδικές.
Πώς θα μετρούν οι βαθμοί των τριών τάξεων του Λυκείου
Η βαρύτητα των βαθμών από τις τρεις τάξεις του Λυκείου παραμένει σε εκκρεμότητα. Παρόλο που συζητείται η ιδέα το Εθνικό Απολυτήριο να αποτυπώνει τη συνολική πορεία στις τρεις τάξεις, δεν έχει αποφασιστεί ο ακριβής τρόπος υπολογισμού.
Η βασική φιλοσοφία του νέου μοντέλου εστιάζει στη μετατόπιση του κέντρου βάρους από την αποκλειστική εξέταση σε ένα πιο σύνθετο σύστημα αξιολόγησης, ευθυγραμμιζόμενο με τη διεθνή πρακτική.
Πρόσφατη μελέτη του ΟΟΣΑ για τα απολυτήρια της ανώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης δείχνει ότι τα διεθνή συστήματα αξιοποιούν συνδυασμό εξετάσεων, εργασιών, projects, portfolios, πρακτικών δραστηριοτήτων και άλλων μεθόδων.
Παράλληλα, ο ΟΟΣΑ υπογραμμίζει ότι οι εξωτερικές εξετάσεις παραμένουν σημαντικές σε πολλές χώρες, καθώς προσφέρουν ένα κοινό και αξιόπιστο μέτρο σύγκρισης μαθητών από διαφορετικά σχολεία και περιοχές. Οι λεπτομέρειες παραμένουν ανοικτές και θα αποτελέσουν αντικείμενο διαβούλευσης και τελικής νομοθέτησης.
Η Τράπεζα Θεμάτων και το Ψηφιακό Πιστοποιητικό
Η Τράπεζα Θεμάτων αναμένεται να αποτελέσει κεντρικό εργαλείο του νέου συστήματος. Η λογική είναι να υπάρξει ένα κοινό σημείο αναφοράς για μαθητές διαφορετικών σχολείων και περιοχών, περιορίζοντας τις αποκλίσεις στον βαθμό δυσκολίας των εξετάσεων. Το υπουργείο ανακοίνωσε ότι θα επικαιροποιηθεί και θα εμπλουτιστεί με 2.500 θέματα, βασισμένα στα νέα Προγράμματα Σπουδών.
Προκειμένου η Τράπεζα Θεμάτων να λειτουργήσει ως μηχανισμός κοινής αναφοράς και να ενισχυθεί η βαρύτητα του σχολικού απολυτηρίου, πρέπει να εξευρεθεί τρόπος περιορισμού των μεγάλων αποκλίσεων στη βαθμολόγηση μεταξύ των σχολικών μονάδων.
Στον σχεδιασμό του Νέου Λυκείου έχει ενταχθεί η ιδέα ενός ψηφιακού πιστοποιητικού, που θα αποτυπώνει στοιχεία της εκπαιδευτικής διαδρομής και των δεξιοτήτων του μαθητή. Ο ρόλος του θα είναι η καταγραφή ενός ευρύτερου συνόλου γνώσεων και δεξιοτήτων, σε μια εποχή όπου η αγορά εργασίας και η ανώτατη εκπαίδευση δεν αναζητούν μόνο απομνημονευμένη γνώση.
Κατά την παρουσίαση του ψηφιακού μαθησιακού προφίλ από τον Μιχάλη Σφακιανάκη, τονίστηκε ότι η λογική είναι να μην καταγράφεται μόνο ένας βαθμός. Το προφίλ θα παρακολουθεί τη συνολική εκπαιδευτική εξέλιξη και θα εμπλουτίζεται κατά τη διάρκεια της σχολικής πορείας.
Ειδικότερα, θα μπορούσαν να αποτυπώνονται πιστοποιήσεις γνώσεων και δεξιοτήτων, γλωσσομάθεια, ψηφιακές δεξιότητες, αθλητικές διακρίσεις, συμμετοχή σε εθελοντικές δράσεις, δεξιότητες ζωής, συνεργασία, δημιουργικότητα, κριτική σκέψη, ενδιαφέροντα και κλίσεις. Παράλληλα, το προφίλ θα μπορούσε να συνδεθεί με επαγγελματικό προσανατολισμό και συμβουλευτική, ώστε ο μαθητής να έχει καλύτερη εικόνα των επιλογών του.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη στο νέο σχολείο
Στον ευρύτερο σχεδιασμό του «σχολείου του αύριο», η Τεχνητή Νοημοσύνη αποτελεί πλέον ξεχωριστό άξονα. Με δεδομένο ότι οι μαθητές ήδη τη χρησιμοποιούν, η στόχευση είναι να μάθουν να τη χρησιμοποιούν με τρόπο που ενισχύει και δεν αντικαθιστά την κριτική σκέψη.
Για τον λόγο αυτό, τίθενται στο επίκεντρο η αξιολόγηση της αξιοπιστίας μιας πληροφορίας, η διασταύρωση απαντήσεων από συστήματα AI, η προστασία προσωπικών δεδομένων, η δημιουργική χρήση της τεχνολογίας, η κριτική σκέψη, η επίλυση προβλημάτων, η συνεργασία, η δημιουργικότητα και η προσαρμοστικότητα.
Η ενίσχυση της επαγγελματικής εκπαίδευσης
Ένας ακόμη πυλώνας της μεταρρύθμισης αφορά στη σχέση του Λυκείου με την επαγγελματική εκπαίδευση και την αγορά εργασίας, με βάση την παραδοχή ότι η επιτυχία ενός μαθητή δεν ταυτίζεται αποκλειστικά με την εισαγωγή στο πανεπιστήμιο.
Το νέο μοντέλο επιδιώκει να ενισχύσει τις «πολλαπλές διαδρομές προς την επιτυχία», με μεγαλύτερη αναγνώριση της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης. Η ανάγκη αυτή συνδέεται με το ευρύτερο πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας, δηλαδή την έλλειψη τεχνικών και επαγγελματικών δεξιοτήτων σε αρκετούς κλάδους.
Ένα σχολείο για κάθε παιδί
Η διασφάλιση της ισότητας των ευκαιριών για όλους τους μαθητές αποτελεί ακόμη έναν στόχο της μεταρρύθμισης. Καταβάλλεται προσπάθεια περιορισμού των διαφορών ανάμεσα στα σχολεία της Αθήνας και της περιφέρειας, στα σχολεία μεγάλων αστικών κέντρων και απομακρυσμένων περιοχών, στους μαθητές διαφορετικών κοινωνικοοικονομικών προφίλ καθώς και στα παιδιά με διαφορετικές εκπαιδευτικές ανάγκες.
Όπως έχει καταγραφεί από τον ΟΟΣΑ, η υψηλή ιδιωτική δαπάνη για συμπληρωματική εκπαίδευση, όπως η φροντιστηριακή υποστήριξη, μπορεί να ενισχύσει τις ανισότητες στις εκπαιδευτικές ευκαιρίες.
Τι ισχύει στις άλλες χώρες
Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι δεν υπάρχει ένα μοναδικό μοντέλο Εθνικού Απολυτηρίου.
Στη Φινλανδία, η γενική ανώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση διαρκεί κατά μέσο όρο τρία χρόνια και οι μαθητές ολοκληρώνουν 150 credits. Στο τέλος υπάρχει εθνική εξέταση matriculation, η οποία αποτελεί την τελική αξιολόγηση. Παράλληλα, το σχολείο διαθέτει ευρύτερο πρόγραμμα σπουδών και δυνατότητες επιλογών.
Στην Αγγλία, τα A-levels αποτελούν κυρίως διετείς, γνωστικά προσανατολισμένες πιστοποιήσεις, με σημαντικό ρόλο των εξετάσεων.
Ο ΟΟΣΑ, εξετάζοντας 45 συστήματα πιστοποίησης, διαπιστώνει ότι οι περισσότερες χώρες χρησιμοποιούν κάποια μορφή εξωτερικής εξέτασης. Οι εξωτερικές εξετάσεις λειτουργούν ως μηχανισμός αξιοπιστίας και σύγκρισης, ιδιαίτερα όταν ο τίτλος του σχολείου χρησιμοποιείται για πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
Αναφορικά με την Ελλάδα, είναι ξεκάθαρο κατά τον σχεδιασμό του Νέου Λυκείου ότι η μείωση της εξετασιοκεντρικής πίεσης δεν σημαίνει κατάργηση των κοινών εξετάσεων, αλλά ότι οι εξετάσεις πρέπει να εντάσσονται σε ένα ευρύτερο και πιο αξιόπιστο σύστημα αξιολόγησης.
Η ενίσχυση των εκπαιδευτικών
Μέσα από τη δομή του Εθνικού Διαλόγου, προβλέπεται η επιμόρφωση και επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών. Ο ρόλος τους στο νέο σύστημα αξιολόγησης αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα, καθώς απαιτούνται κοινά κριτήρια, νέα εργαλεία, αξιόπιστη Τράπεζα Θεμάτων, ψηφιακές υποδομές, μηχανισμοί ελέγχου της βαθμολογίας αλλά, πάνω απ’ όλα, εκπαιδευτικοί που θα γνωρίζουν με ακρίβεια τι αλλάζει στην καθημερινή διδακτική πράξη.
