Το ΚΜΟΠ και το Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου κατέγραψαν θετική στάση των εκπαιδευτικών απέναντι στην απαγόρευση των κινητών τηλεφώνων στα σχολεία. Παρά τις δυσκολίες εφαρμογής, οι συμμετέχοντες τονίζουν ότι το μέτρο βελτιώνει την πειθαρχία και την επικοινωνία, υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι η αποτελεσματική προστασία των μαθητών απαιτεί επιπλέον εκπαιδευτικές παρεμβάσεις και ψηφιακή αγωγή για όλους.
Θετική στάση εκπαιδευτικών στην απαγόρευση κινητών και social media
Λιγότερους περισπασμούς κατά τη διδασκαλία, καλύτερη οργάνωση της σχολικής αίθουσας και ενισχυμένη δια ζώσης επικοινωνία μεταξύ των μαθητών αναγνωρίζουν οι διδάσκοντες ως τα κύρια πλεονεκτήματα από τον περιορισμό των κινητών τηλεφώνων στα σχολεία, υπογραμμίζοντας όμως ότι τα απαγορευτικά μέτρα από μόνα τους δεν επαρκούν. Τα παραπάνω συμπεράσματα προκύπτουν από έρευνα σε δείγμα άνω των 340 εκπαιδευτικών από την επικράτεια, η οποία υλοποιήθηκε από την πρωτοβουλία «Live Without Bullying» του ΚΜΟΠ – Κέντρου Κοινωνικής Δράσης και Καινοτομίας, σε συνεργασία με το Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου του ΙΤΕ. Παράλληλα, οι διδάσκοντες τάσσονται υπέρ της επερχόμενης απαγόρευσης χρήσης μέσων κοινωνικής δικτύωσης από ανηλίκους, μια πολιτική που προωθείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέσω του «EU Kids Act».
Η μελέτη διερεύνησε εκτενώς την εφαρμογή και τον αντίκτυπο του μέτρου απαγόρευσης των κινητών τηλεφώνων στα σχολεία, το οποίο εφαρμόζεται τα τελευταία δύο έτη στην Ελλάδα, αναδεικνύοντας τις προκλήσεις που συναντά η σχολική κοινότητα καθώς και τις εισηγήσεις των λειτουργών της εκπαίδευσης για την πρόληψη και την ορθή χρήση της τεχνολογίας. Οι 342 συμμετέχοντες εκπαιδευτικοί ήταν στην πλειονότητά τους γυναίκες, ηλικιακού εύρους 46-55 ετών, οι οποίοι υπηρετούν σε δημόσια δημοτικά σχολεία, γυμνάσια και λύκεια ολόκληρης της χώρας.
Περισσότεροι από δύο στους τρεις ερωτηθέντες αναφέρουν ότι το μέτρο της απαγόρευσης χρήσης των κινητών τηλεφώνων εφαρμόζεται σε σημαντικό ή πολύ σημαντικό βαθμό στο σχολικό τους περιβάλλον. Επιπλέον, αρκετοί συσχετίζουν την εφαρμογή του με ευεργετικές μεταβολές στην καθημερινή λειτουργία της τάξης. Πιο συγκεκριμένα, το 73,1% των συμμετεχόντων παρατηρεί περιορισμό των περισπασμών κατά τη διάρκεια του μαθήματος, το 60,2% διαπιστώνει αναβάθμιση στην πειθαρχία και την οργάνωση του χώρου, το 55,9% εκτιμά ότι έχει τονωθεί η δια ζώσης αλληλεπίδραση μεταξύ των μαθητών, ενώ σχεδόν οι μισοί (49,7%) διαπιστώνουν αυξημένη προσοχή ή ενεργό συμμετοχή στη μαθησιακή διαδικασία.
Προκλήσεις και δυσκολίες στην εφαρμογή των μέτρων
Η εφαρμογή του μέτρου, ωστόσο, παραμένει μια διαδικασία που συνοδεύεται από σημαντικά εμπόδια. Περισσότεροι από οκτώ στους δέκα εκπαιδευτικούς (81,3%) επισημαίνουν ότι οι αντιδράσεις των μαθητών διαφοροποιούνται έντονα ανάλογα με την ηλικιακή τους βαθμίδα. Το 75,7% των ερωτηθέντων κρίνει ότι μεγάλος αριθμός παιδιών δυσκολεύεται ακόμη να αποχωριστεί τη συσκευή του καθ’ όλη τη διάρκεια του σχολικού ωραρίου.
Η εξάρτηση των μαθητών από τα κινητά τηλέφωνα αποτελεί τον καθοριστικό παράγοντα που δυσχεραίνει την εφαρμογή της απαγόρευσης, σύμφωνα με το 87,1% των εκπαιδευτικών. Επιπρόσθετα, σχεδόν έξι στους δέκα (59,9%) έχουν εντοπίσει ενδείξεις ψυχολογικής πίεσης μετά την επιβολή του μέτρου, όπως αυξημένο άγχος και δυσκολίες στην κοινωνική επαφή. Παράλληλα, το 66,7% των συμμετεχόντων θεωρεί ότι αρκετοί γονείς δυσκολεύονται να υποστηρίξουν την εφαρμογή του μέτρου, ενώ περισσότεροι από τους μισούς (57%) αναγνωρίζουν ότι και οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί έρχονται αντιμέτωποι με δυσχέρειες στην καθημερινή επιβολή και παρακολούθησή του.
Ανάγκη για συμπληρωματικές δράσεις και εκπαίδευση
Ένα από τα κύρια συμπεράσματα της έρευνας είναι ότι η απαγόρευση της χρήσης κινητών τηλεφώνων δεν μπορεί να αποδώσει τα μέγιστα χωρίς συνοδευτικές πρωτοβουλίες πρόληψης και εκπαίδευσης. Οι εκπαιδευτικοί, στη συντριπτική τους πλειοψηφία (93,6%), θεωρούν επιβεβλημένη την εφαρμογή συμπληρωματικών πρακτικών, όπως η κατάρτιση για υπεύθυνη χρήση των ψηφιακών τεχνολογιών, η δημιουργία εναλλακτικών δραστηριοτήτων εντός του σχολικού πλαισίου και η στενότερη επικοινωνία με τις οικογένειες των μαθητών. Επιπλέον, το 89,2% υποστηρίζει ότι η ενημέρωση για την ασφαλή χρήση των κινητών πρέπει να συνοδεύει κάθε περιοριστική ρύθμιση.
Στήριξη στην απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης
Στο πλαίσιο της έρευνας εξετάστηκαν και απόψεις για την επικείμενη απαγόρευση χρήσης μέσων κοινωνικής δικτύωσης από ανηλίκους, σε μια συγκυρία όπου το θέμα κυριαρχεί στην ευρωπαϊκή και ελληνική επικαιρότητα. Πριν από λίγες ημέρες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε το «EU Kids Act», το οποίο προβλέπει σε πανευρωπαϊκό επίπεδο την απαγόρευση πρόσβασης σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 13 ετών, περιορισμένη πρόσβαση για τις ηλικίες 13-15 ετών και δυνατότητα διατήρησης προσωπικού λογαριασμού από τα 15 έτη και άνω. Στην ελληνική έρευνα, η μεγάλη πλειονότητα των εκπαιδευτικών (84,2%) εκτιμά ότι η επικείμενη γενική απαγόρευση χρήσης social media από παιδιά θα λειτουργήσει υποστηρικτικά για την προστασία τους.
Οι εκπαιδευτικοί τονίζουν, ωστόσο, ότι η αποτελεσματικότητα της πολιτικής εξαρτάται από πρόσθετες παρεμβάσεις. Εννιά στους δέκα ζητούν συστηματικότερη ενημέρωση και κατάρτιση παιδιών και γονέων για τους κινδύνους της αλόγιστης διαδικτυακής χρήσης, ενώ το 78,1% υποστηρίζει την ενδυνάμωση των εργαλείων γονικού ελέγχου και την επιβολή αυστηρών μηχανισμών επαλήθευσης ηλικίας στις πλατφόρμες. Το 60,8% προτείνει τη συλλογή ανατροφοδότησης από τους ίδιους τους εφήβους σχετικά με τον αντίκτυπο των μέτρων.
Η προστασία των παιδιών ως ευρωπαϊκή προτεραιότητα
«Η πανευρωπαϊκή κινητοποίηση για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο κρίνεται απαραίτητη, καθώς οι απειλές είναι πλέον πολυδιάστατες: από τον κυβερνοεκφοβισμό, την έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο και την παραπληροφόρηση, έως την κοινωνική σύγκριση, την πίεση αποδοχής, την υπερβολική χρήση και την εκμετάλλευση προσωπικών δεδομένων. Η θωράκιση των παιδιών αποτελεί πλέον σαφή ευρωπαϊκή προτεραιότητα», επισημαίνει η δρ Αντωνία Τορρένς, γενική διευθύντρια του ΚΜΟΠ και πρόεδρος της Συνομοσπονδίας Οικογενειακών Οργανώσεων της Ευρώπης (COFACE Families Europe). Η κ. Τορρένς συμμετείχε στην ειδική ομάδα που συγκάλεσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, παρέχοντας συμβουλές για την ασφάλεια των ανηλίκων στο διαδίκτυο, τους κινδύνους και τα οφέλη από τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Παρά ταύτα, η κ. Τορρένς υπογραμμίζει ότι η απαγόρευση από μόνη της δεν επαρκεί. «Απαιτείται ένας συνδυασμός σαφών περιορισμών και υποχρεώσεων για τις μεγάλες πλατφόρμες, όπως τα νέα μέτρα που δρομολογούνται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αλλά και ουσιαστικές παρεμβάσεις της Πολιτείας, ψηφιακή αγωγή στο σχολείο, εκπαίδευση γονέων και εκπαιδευτικών και κυρίως υπεύθυνη στάση και καλό παράδειγμα από όλους τους ενήλικες». Για το τελευταίο, εξηγεί ότι δεν μπορούμε να ζητάμε από τα παιδιά να αποσυνδεθούν, όταν οι ίδιοι οι ενήλικες αδυνατούμε να τους δείξουμε πώς να συνδεόμαστε με μέτρο. Η γενική διευθύντρια συμπληρώνει ότι τα παιδιά χρειάζονται επίσης ελκυστικές εναλλακτικές δραστηριότητες, ουσιαστική κοινωνική επαφή και ευκαιρίες να αναπτύξουν αυτορρύθμιση και κριτική σκέψη. Στόχος δεν είναι απλώς να προστατεύσουμε τα παιδιά από τον ψηφιακό κόσμο.
