Ο Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας με τον Ν. 5209/2025 θεσπίζει αυστηρά μέτρα για την οδική ευγένεια. Η επιθετική συμπεριφορά και οι προσβλητικές χειρονομίες, όπως το να μην μουτζώνετε άλλους οδηγούς, τιμωρούνται πλέον με διοικητικά πρόστιμα και αφαίρεση άδειας οδήγησης, ενώ ενδέχεται να προκαλέσουν και ποινικές διώξεις για εξύβριση βάσει του Ποινικού Κώδικα.
Οι νομικές συνέπειες για την ανάρμοστη οδική συμπεριφορά
Οι καθημερινές εντάσεις στους δρόμους, που εκδηλώνονται με φωνές, βρισιές και χειρονομίες, αποτελούν πλέον αντικείμενο αυστηρής νομικής αντιμετώπισης. Ο ισχύων Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας, ο οποίος κυρώθηκε με τον Ν. 5209/2025, επιβάλλει στους οδηγούς την υποχρέωση ευγένειας προς τους πεζούς και τους υπόλοιπους οδηγούς, καθιστώντας την επιθετική συμπεριφορά νομικά κολάσιμη από τον Σεπτέμβριο του 2025.
Σύμφωνα με τη νομοθεσία, η παράβαση της υποχρέωσης ευγένειας κατατάσσεται στην κατηγορία Ε2-Α και Σ, επιφέροντας διοικητικό πρόστιμο ύψους 150 ευρώ. Επιπλέον, προβλέπεται η αφαίρεση της άδειας οδήγησης για διάστημα 40 ημερών, χωρίς ωστόσο να απαιτείται η αφαίρεση των πινακίδων ή της άδειας κυκλοφορίας του οχήματος.
Η διάταξη δεν περιλαμβάνει συγκεκριμένο κατάλογο με απαγορευμένες λέξεις ή χειρονομίες, καθώς η αξιολόγηση εναπόκειται στο αρμόδιο όργανο. Μια έντονα προσβλητική χειρονομία, όπως η μούντζα, μπορεί να θεωρηθεί παραβίαση της υποχρέωσης ευγένειας, ακόμη και αν δεν έχει προκληθεί τροχαίο ατύχημα, σύγκρουση ή οποιοσδήποτε τραυματισμός στο οδικό δίκτυο.
Από την κλήση του ΚΟΚ στο ποινικό δικαστήριο – Πέρα από το διοικητικό πρόστιμο, η ανάρμοστη συμπεριφορά μπορεί να οδηγήσει σε ποινικές κυρώσεις βάσει του άρθρου 361 του Ποινικού Κώδικα περί εξύβρισης. Η απλή εξύβριση τιμωρείται με φυλάκιση έως έξι μήνες ή χρηματική ποινή, ενώ αν η πράξη τελεστεί δημόσια, η προβλεπόμενη ποινή μπορεί να φτάσει τη φυλάκιση έως ένα έτος.
Ο προσδιορισμός της δημόσιας τέλεσης δεν γίνεται μηχανικά λόγω της τοποθεσίας, αλλά εξετάζονται οι συνθήκες, ο τόπος και η παρουσία τρίτων. Δεν υφίσταται σταθερό ανώτατο πρόστιμο 1.500 ευρώ για την εξύβριση, καθώς το χρηματικό ποσό που επιβάλλουν τα δικαστήρια για πλημμελήματα κυμαίνεται από 300 έως 40.000 ευρώ, ανάλογα με την εκάστοτε υπόθεση.
Για την ενεργοποίηση της ποινικής δίωξης απαιτείται έγκληση από τον παθόντα εντός προθεσμίας τριών μηνών από τη γνώση της πράξης. Σε περιπτώσεις όπου οι βρισιές συνοδεύονται από απειλές βίας, μπορεί να στοιχειοθετηθεί το αδίκημα της απειλής, το οποίο επιφέρει φυλάκιση έως ένα έτος. Παράλληλα, ο παθών έχει το δικαίωμα να προσφύγει στα αστικά δικαστήρια για χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης.
Η επιθετικότητα στον δρόμο παραμένει διαδεδομένη
Το φαινόμενο της οδικής επιθετικότητας παρουσιάζει ανησυχητικές διαστάσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όπως αποτυπώνεται στον δείκτη της Fondation VINCI Autoroutes. Σύμφωνα με έρευνα της Ipsos bva που κάλυψε 12.100 άτομα σε 11 χώρες, το 49% των Ευρωπαίων οδηγών παραδέχεται ότι έχει βρίσει άλλον οδηγό, ενώ σημαντικά ποσοστά αναφέρουν κακή χρήση της κόρνας, επικίνδυνες αποστάσεις ή ακόμα και εξόδους από το όχημα για αντιπαράθεση.
Η εμπλοκή σε λεκτικές συγκρούσεις αποσπά την προσοχή από τον δρόμο και μπορεί να οδηγήσει σε επικίνδυνους ελιγμούς, μετατρέποντας μια ένταση σε σοβαρό τροχαίο περιστατικό μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Η ασφαλέστερη πρακτική είναι η αποφυγή της ανταπόκρισης στις προκλήσεις και η διατήρηση της ψυχραιμίας, αποφεύγοντας την κλιμάκωση της αντιπαράθεσης.
Σε περίπτωση επίμονης καταδίωξης ή απειλής, οι οδηγοί οφείλουν να κατευθυνθούν σε πολυσύχναστα σημεία ή κοντά σε αστυνομικές αρχές, καλώντας άμεσα το 100 ή το 112. Η διατήρηση της ψυχραιμίας αποτελεί πλέον υποχρέωση που προβλέπεται από τον νόμο, καθώς μια απλή στιγμή εκνευρισμού μπορεί να καταλήξει σε σοβαρές δικαστικές περιπέτειες και διοικητικές κυρώσεις.
