Δύο Έλληνες επιστήμονες διεκδικούν το Βραβείο Ευρωπαίου Εφευρέτη 2026 στην κατηγορία της βιομηχανίας, αποτελώντας μέρος των συνολικά δώδεκα φιναλίστ του θεσμού. Η Αγγελική Τριανταφύλλου και ο Ευάγγελος Ελευθερίου επιλέχθηκαν από το Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας για τις καινοτομίες τους στα φυτικά ροφήματα και την ψηφιακή αποθήκευση, με τους νικητές να ανακοινώνονται στις 2 Ιουλίου στο Βερολίνο.
Η σημασία και η αυστηρότητα του ευρωπαϊκού θεσμού καινοτομίας
Πριν από μερικά χρόνια, ελάχιστοι άνθρωποι θα μπορούσαν να προβλέψουν ότι δύο Έλληνες ερευνητές θα βρίσκονταν ανάμεσα στους κορυφαίους δημιουργούς της Ευρώπης, διεκδικώντας μια από τις πιο σημαντικές διακρίσεις σε παγκόσμιο επίπεδο για τη βιομηχανική και τεχνολογική καινοτομία. Παρόλα αυτά, τη φετινή χρονιά, δύο ελληνικά ονόματα περιλαμβάνονται στους μόλις δώδεκα φιναλίστ για το European Inventor Award 2026. Πρόκειται για τον ετήσιο διαγωνισμό που διοργανώνεται από το EPO και ο οποίος συχνά χαρακτηρίζεται από την κοινότητα ως το «ευρωπαϊκό Νόμπελ της καινοτομίας».
Αυτός ο διαγωνισμός δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη τυπικό βραβείο. Θεσμοθετήθηκε για πρώτη φορά το 2006 από το EPO και αναγνωρίζεται ως μία από τις πιο βαρύνουσες ευρωπαϊκές διακρίσεις για επιστήμονες και εφευρέτες, των οποίων οι κατοχυρωμένες πατέντες προκαλούν ουσιαστικό αντίκτυπο στην κοινωνική πραγματικότητα, την οικονομία και την καθημερινή ζωή των πολιτών. Η διαδικασία για την επιλογή των υποψηφίων είναι εξαιρετικά απαιτητική, καθώς όλοι οι συμμετέχοντες πρέπει υποχρεωτικά να έχουν στην κατοχή τους εγκεκριμένο ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Παράλληλα, η αξιολόγησή τους γίνεται από μια ανεξάρτητη κριτική επιτροπή, η οποία στελεχώνεται από παλαιότερους φιναλίστ και ειδικούς με βαθιά τεχνική, επιστημονική και επιχειρηματική εμπειρία.
Στην πραγματικότητα, ο θεσμός λειτουργεί ως ένας αξιόπιστος ευρωπαϊκός δείκτης για την τεχνολογική πρωτοπορία. Οι ιδέες που καταφέρνουν να ξεχωρίσουν δεν αποτελούν θεωρητικές ασκήσεις επί χάρτου ή απλή ακαδημαϊκή έρευνα, αλλά εφαρμοσμένες τεχνολογίες που μεταμορφώνουν ήδη ολόκληρους παραγωγικούς κλάδους, από το πεδίο της ενέργειας και της βιοτεχνολογίας μέχρι τη βιομηχανία τροφίμων και την τεχνητή νοημοσύνη. Αυτό το στοιχείο κάνει ακόμα πιο εντυπωσιακή τη φετινή παρουσία της Ελλάδας, καθώς οι δύο Έλληνες υποψήφιοι δραστηριοποιούνται με επιτυχία ακριβώς σε δύο από τις πιο στρατηγικές και κρίσιμες αγορές της ερχόμενης δεκαετίας, δηλαδή στις υποδομές AI και στη νέα βιομηχανία των τροφίμων.
Η Ελληνίδα επιστήμονας πίσω από τη διεθνή επικράτηση του ροφήματος βρώμης
Πολύ πριν τα ροφήματα που βασίζονται στη βρώμη κατακλύσουν τα ψυγεία των καταστημάτων λιανικής και τις μηχανές των espresso στα cafés παγκοσμίως, η συγκεκριμένη ιδέα αντιμετωπιζόταν με πολύ μεγάλη επιφυλακτικότητα. Τα αρχικά πρωτότυπα δείγματα θεωρούνταν περίεργα από την αγορά, ενώ πολλοί αμφέβαλαν για το αν ένα τέτοιο προϊόν θα μπορούσε ποτέ να κερδίσει μια μόνιμη θέση στο καθημερινό διαιτολόγιο των καταναλωτών. Στις μέρες μας, η παγκόσμια αγορά των φυτικών ροφημάτων αποτιμάται σε δισεκατομμύρια δολάρια και η Αγγελική Τριανταφύλλου είναι ένας από τους ανθρώπους που διαδραμάτισαν κομβικό ρόλο σε αυτή την εμπορική και διατροφική μετάβαση.
Η Ελληνο-Σουηδή βιοτεχνολόγος κέρδισε τη διάκριση για τη δημιουργία μιας πρωτοποριακής ενζυμικής μεθόδου. Η τεχνολογία αυτή βελτίωσε τη σταθερότητα, τη γευστική ταυτότητα και τη λειτουργικότητα των προϊόντων βρώμης, καθιστώντας τα κατάλληλα ακόμη και για ιδιαίτερα απαιτητικές χρήσεις, όπως η ανάμειξη με τον καφέ. Η συγκεκριμένη καινοτομία αναπτύχθηκε αρχικά εντός της Oatly, της σουηδικής επιχείρησης που στη συνέχεια μετατράπηκε σε ένα παγκόσμιο εμπορικό brand.
Μιλώντας στο newmoney, η ίδια εξηγεί ότι η ερευνητική της ομάδα δεν αντιμετώπισε ποτέ το συγκεκριμένο προϊόν ως μια εναλλακτική λύση που αφορά λίγους ανθρώπους, αλλά ως μια πρόταση που είχε τις προδιαγραφές να κερδίσει πραγματικό μερίδιο στη μαζική κατανάλωση. Η βρώμη αποτελεί μια εξαιρετικά υποσχόμενη πρώτη ύλη για τη δημιουργία θρεπτικών και εύπεπτων φυτικών αναλόγων των γαλακτομικών προϊόντων.
Η Αγγελική Τριανταφύλλου αναφέρει χαρακτηριστικά ότι σε αυθόρμητες δοκιμές που πραγματοποιήθηκαν, το 50% όσων ήρθαν για πρώτη φορά σε επαφή με το ρόφημα βρώμης αντέδρασαν θετικά, γεγονός που ενδεχομένως οφείλεται στην ελαφριά και ουδέτερη γεύση του. Από το υπόλοιπο ποσοστό, οι μισοί καταναλωτές κατάφεραν να εξοικειωθούν με την ιδιαίτερη υφή και τη γεύση του μέσα από την επαναλαμβανόμενη χρήση, αναπτύσσοντας τελικά μια θετική στάση απέναντί του. Για την ίδια και την ομάδα της, όπως και για πολλούς άλλους, ήταν από την πρώτη στιγμή αυτονόητο ότι το προϊόν διέθετε τεράστια χρησιμότητα και πολύ ελκυστικά ποιοτικά χαρακτηριστικά.
Η ίδια περιγράφει αναλυτικά τον τρόπο με τον οποίο η διεθνής εξάπλωση του προϊόντος επιτεύχθηκε βήμα προς βήμα. Η πρώτη εισαγωγή έγινε στο Ηνωμένο Βασίλειο το 1996, επιλογή που βασίστηκε στην πολυπολιτισμικότητα της συγκεκριμένης χώρας και στην ευρύτερη γκάμα τροφίμων που ήταν ήδη διαθέσιμη εκεί. Στη συνέχεια, το 1997, το προϊόν παρουσιάστηκε στη Σουηδία, προωθούμενο αρχικά ως μια επιλογή για καταναλωτές με ειδικές διατροφικές ανάγκες, γεγονός που του εξασφάλισε μια σταθερή και ασφαλή θέση στην εγχώρια αγορά.
Η εφευρέτης επισημαίνει ότι για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα η αγορά αντιμετώπιζε τα συγκεκριμένα φυτικά ροφήματα αποκλειστικά ως λύση για άτομα που παρουσίαζαν αλλεργίες και όχι ως ένα προϊόν που απευθύνεται στο ευρύ κοινό. Το ουσιαστικό σημείο καμπής για την εξέλιξη της προσπάθειας σημειώθηκε όταν η επιχείρηση εξασφάλισε οικονομική υποστήριξη με μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Το επόμενο μεγάλο άλμα πραγματοποιήθηκε όταν, χάρη στη σημαντική χρηματοδοτική στήριξη από τους θεσμικούς μετόχους που επένδυαν σε μακροπρόθεσμους στόχους, η εταιρεία απέκτησε τη δυνατότητα να εδραιώσει το δικό της αυτόνομο εμπορικό σήμα. Η ονομασία Oatly ως τίτλος προϊόντος έκανε την εμφάνισή της στην αγορά το 2001.
Η τεχνολογική προσέγγιση της Τριανταφύλλου θεωρείται κομβική διότι έδωσε απάντηση σε ένα από τα πιο σύνθετα τεχνικά προβλήματα των ροφημάτων βρώμης, το οποίο αφορούσε τη χαμηλή διαλυτότητα της πρωτεΐνης και την αστάθεια που παρουσίαζε το υγρό όταν υποβαλλόταν σε θέρμανση. Η λύση αυτή επέτρεψε την παραγωγή προϊόντων με πιο καθαρή γεύση, αναβαθμισμένη υφή και σταθερότητα στον αφρό, στοιχεία που άνοιξαν την πόρτα για την είσοδο των προϊόντων βρώμης στις μεγάλες αλυσίδες καφέ και στη mainstream παγκόσμια αγορά.
Παράλληλα, η Ελληνίδα επιστήμονας τονίζει ότι η επιτυχία αυτής της μικρής και καινοτόμου ομάδας δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί χωρίς την ύπαρξη προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας. Η κεντρική ιδέα ήταν τόσο πρωτοποριακή και μοναδική που δεν αντιμετώπιζε στην ουσία κανέναν άμεσο ανταγωνιστή, ενώ είχε μια προφανή θέση στην αγορά και στο νοικοκυριό κάθε καταναλωτή. Τα πλεονεκτήματα που προσέφερε στο πλαίσιο της υγιεινής διατροφής, της αειφόρου πρωτογενούς παραγωγής και του ιδιαίτερα χαμηλού περιβαλλοντικού αποτυπώματος ήταν ξεκάθαρα από την αρχή.
Η μεγαλύτερη δυσκολία που συνάντησαν, όπως αναφέρει, δεν προήλθε από τον ανταγωνισμό, αλλά από την ανάγκη να εκπαιδευτεί το καταναλωτικό κοινό. Η βασική πρόκληση εστιαζόταν στη γνωστοποίηση του ίδιου του προϊόντος και των πλεονεκτημάτων της χρήσης του. Σε αυτό το σημείο, η εμφάνιση και η εξάπλωση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης λειτούργησε ως ένα ισχυρό εφαλτήριο για την εφαρμογή σύγχρονων μεθόδων άμεσου μάρκετινγκ. Με αυτόν τον τρόπο προσελκύστηκε το ενδιαφέρον των νεότερων ηλικιακά χρηστών, μέσα από διαφημιστικές παρουσίες σε μουσικά φεστιβάλ, στοχευμένες εκδηλώσεις γύρω από την κουλτούρα των καφέ και την άμεση επικοινωνία με το κοινό. Στις μέρες μας, ο κλάδος των plant-based τροφίμων αναγνωρίζεται ως ένας από τους πιο γρήγορα αναπτυσσόμενους σε διεθνές επίπεδο, καθώς συνδέεται άμεσα τόσο με τις νέες διατροφικές τάσεις όσο και με την ευρύτερη συζήτηση για τον περιορισμό του περιβαλλοντικού αποτυπώματος της βιομηχανίας τροφίμων.
Ο Έλληνας ερευνητής που μεταμορφώνει την αποθήκευση ψηφιακών δεδομένων
Αν η περίπτωση της Τριανταφύλλου αφορά μια αγορά την οποία ο καταναλωτής συναντά καθημερινά μπροστά του, ο Ευάγγελος Ελευθερίου δραστηριοποιείται σε μια υποδομή η οποία είναι σχεδόν αόρατη στο ευρύ κοινό, αλλά παραμένει απολύτως αναγκαία για τη λειτουργία του σύγχρονου ψηφιακού κόσμου. Οι τεχνολογικές λύσεις επάνω στις οποίες εργάστηκε επηρεάζουν με άμεσο τρόπο τη μεθοδολογία με την οποία αποθηκεύονται, διαβάζονται και υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα στο εσωτερικό των data centers, στις υποδομές cloud, καθώς και στις σύγχρονες εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης.
Ο Ευάγγελος Ελευθερίου προσέφερε τις υπηρεσίες του για περισσότερα από 35 έτη στο IBM Research, όπου κατάφερε να ανέλθει στον τίτλο του IBM Fellow, ο οποίος αποτελεί την ανώτατη τεχνική διάκριση που απονέμει η συγκεκριμένη εταιρεία. Η χρονική συγκυρία της υποψηφιότητάς του είναι εξαιρετικά επίκαιρη. Η παγκόσμια εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης έχει προκαλέσει πολύ μεγάλη πίεση στις ενεργειακές και υπολογιστικές υποδομές του πλανήτη. Με βάση τα επίσημα στοιχεία που παρουσιάζει το EPO, οι υποδομές δεδομένων απορροφούν ήδη περίπου το 1,5% της παγκόσμιας ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ η συγκεκριμένη ζήτηση αναμένεται να παρουσιάσει υπερδιπλασιασμό μέχρι το έτος 2030.
Ο Έλληνας επιστήμονας επιλέχθηκε ως φιναλίστ για μια σειρά από σημαντικές καινοτομίες, οι οποίες εκτείνονται από τον τομέα της μαγνητικής αποθήκευσης και των μνημών flash μέχρι την τεχνολογία του in-memory computing. Η τελευταία επιτρέπει την εκτέλεση της επεξεργασία των δεδομένων απευθείας μέσα στον χώρο της μνήμης, επιτυγχάνοντας με αυτόν τον τρόπο μια πολύ μεγάλη μείωση στην κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας.
Πίσω όμως από αυτή τη σπουδαία διεθνή σταδιοδρομία κρύβεται μια βαθιά προσωπική διαδρομή. Έχοντας γεννηθεί στο Αλιβέρι της Εύβοιας, ο Ελευθερίου κατάφερε να πραγματοποιήσει και να ολοκληρώσει τις ανώτατες σπουδές του στον Καναδά, επειδή εξασφάλισε μια υποτροφία την οποία του προσέφερε ένας από τους καθηγητές του. Αυτή η εμπειρία, όπως εξομολογείται ο ίδιος σήμερα, ήταν εκείνη που καθόρισε ολόκληρη τη μετέπειτα πορεία της ζωής του.
Ο ίδιος θυμάται ότι μεγάλωσε στο Αλιβέρι και είχε την τύχη να βρεθούν στον δρόμο του άνθρωποι οι οποίοι πίστεψαν στις δυνατότητές του σε πολύ κρίσιμες καμπές της ζωής του. Αυτό το γεγονός του απέδειξε έμπρακτα το πόσο σπουδαίο ρόλο παίζουν οι δάσκαλοι, οι μέντορες και γενικότερα οι άνθρωποι που επιλέγουν να προσφέρουν ευκαιρίες και διέξοδο στους νέους ανθρώπους.
Το μήνυμα που επιθυμεί να μεταφέρει προς τη νέα γενιά των Ελλήνων ερευνητών είναι απόλυτα ξεκάθαρο. Το μήνυμα που θα ήθελε να στείλει στους σημερινούς Έλληνες φοιτητές και επιστήμονες είναι να μην τοποθετούν ποτέ οι ίδιοι τεχνητά όρια στον εαυτό τους. Η Ελλάδα έχει το πλεονέκτημα να διαθέτει ένα εξαιρετικό ανθρώπινο δυναμικό. Με πίστη, επιμονή, σκληρή προσπάθεια και αυτοπεποίθηση, οι νέοι ερευνητές μπορούν να σταθούν με απόλυτη ισοτιμία στα κορυφαία πανεπιστημιακά ιδρύματα, στα ερευνητικά κέντρα και στις μεγαλύτερες τεχνολογικές εταιρείες σε όλο τον κόσμο.
Παράλληλα, ο ίδιος επισημαίνει με έμφαση ότι η απόκτηση διεθνούς εμπειρίας δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να συνεπάγεται την οριστική αποκοπή του επιστήμονα από την πατρίδα του. Η διεθνής τριβή είναι αναμφίβολα πολύτιμη, όμως δεν πρέπει να χάνεται ο δεσμός και η επικοινωνία με την Ελλάδα. Η χώρα έχει ανάγκη από ανθρώπους που διαθέτουν εξειδικευμένη γνώση, εμπειρία και υψηλή φιλοδοξία, προκειμένου να σχεδιάσει και να χτίσει το επόμενο κεφάλαιο της τεχνολογικής της εξέλιξης.
Ο Ευάγγελος Ελευθερίου και η ερευνητική του ομάδα πέτυχαν την ανάπτυξη μιας σειράς από σημαντικές καινοτομίες στο πεδίο της ψηφιακής αποθήκευσης, ξεκινώντας από τη μαγνητική εγγραφή και φτάνοντας έως το in-memory computing. Αν και κατά τη διάρκεια της καριέρας του είχε δελεαστικές επαγγελματικές προτάσεις για να εργαστεί στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, ο ίδιος προτίμησε τελικά να εγκατασταθεί στο IBM Research στη Ζυρίχη, όπου και παρέμεινε για πολλές δεκαετίες.
Η Ζυρίχη και το περιβάλλον του IBM Research του προσέφεραν κάτι που θεωρεί εξαιρετικά σημαντικό: τη δυνατότητα να εργάζεται επάνω σε πολύ δύσκολα και απαιτητικά τεχνολογικά προβλήματα, έχοντας στη διάθεσή του έναν μακροπρόθεσμο ορίζοντα σχεδιασμού και πραγματικό βάθος στην επιστημονική έρευνα. Στο συγκεκριμένο ίδρυμα υπήρχε μια εδραιωμένη κουλτούρα επιστημονικής αριστείας, η οποία όμως συνδυαζόταν αρμονικά με μια πολύ στενή διασύνδεση με τη βιομηχανική παραγωγή και την πρακτική εφαρμογή της τεχνολογίας στην πραγματική αγορά.
Στις μέρες μας, ο έμπειρος ερευνητής εντοπίζει τη μεγαλύτερη πρόκληση για την Ευρωπαϊκή Ήπειρο στην ταχύτητα με την οποία μπορεί να μετατρέπει την παραγόμενη επιστημονική γνώση σε βιώσιμες, παγκόσμιες εταιρείες τεχνολογίας. Πιστεύει ότι το μεγάλο ζητούμενο για την Ευρώπη σήμερα είναι να επιταχύνει τη μετατροπή της θεωρητικής γνώσης σε τεχνολογικές επιχειρήσεις διεθνούς εμβέλειας. Αυτό ακριβώς είναι το αντικείμενο της προσπάθειας που γίνεται μέσω της Axelera AI: να αποδειχθεί έμπρακτα ότι υπάρχει η δυνατότητα να οικοδομηθεί μια εταιρεία παγκόσμιας κλίμακας στον απαιτητικό τομέα των ημιαγωγών και της τεχνητής νοημοσύνης, διατηρώντας την έδρα και τις ρίζες της εντός του ευρωπαϊκού εδάφους.
Η διαδικασία της ψηφοφορίας για την ανάδειξη του νικητή στο Βραβείο Κοινού έχει ήδη ξεκινήσει και πρόκειται να παραμείνει ενεργή μέχρι την επίσημη τελετή απονομής των βραβείων στις 2 Ιουλίου. Οι ενδιαφερόμενοι πολίτες μπορούν να υποβάλουν την ψήφο τους χρησιμοποιώντας την επίσημη διαδικτυακή πλατφόρμα του Ευρωπαϊκού Γραφείου Διπλαβμάτων Ευρεσιτεχνίας, στην ηλεκτρονική διεύθυνση epo.org/vote.
