Η κυβέρνηση ετοιμάζει σειρά παρεμβάσεων για την ακρίβεια στα καύσιμα και το ρεύμα, με αφορμή τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και τις αποφάσεις της Συνόδου Κορυφής στις Βρυξέλλες. Στο τραπέζι βρίσκονται Fuel Pass με εισοδηματικά κριτήρια, Power Pass για νοικοκυριά, ειδικό πακέτο ενεργειακού κόστους για τη βιομηχανία και μέτρα για αγρότες και ακτοπλοΐα, με σταδιακή εφαρμογή έως τον Ιούνιο.
Το στίγμα από τις Βρυξέλλες
Πριν καν κλείσουν οι εργασίες της Συνόδου Κορυφής, το οικονομικό επιτελείο είχε ήδη ξεκινήσει συσκέψεις για τα ακτοπλοϊκά εισιτήρια, ενώ ολόκληρη η επόμενη εβδομάδα προβλέπεται να είναι αφιερωμένη σε διαβουλεύσεις στα αρμόδια υπουργεία. Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας Κυριάκος Πιερρακάκης, με την ιδιότητά του ως Πρόεδρος του Eurogroup, έθεσε με σαφήνεια τον στόχο: να παραμείνουν «προσιτές» οι τιμές ενέργειας, αντιμετωπίζοντας τις ανησυχίες νοικοκυριών και επιχειρήσεων για το ενεργειακό κόστος από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή.
Η Σύνοδος Κορυφής, με τη γνωστή διστακτικότητα των Βρυξελλών, δεν κατέληξε σε δραστικές κοινές αποφάσεις. Το αποτέλεσμα ήταν διπλό: από τη μία, δέσμευση για επείγουσα ευρωπαϊκή παρέμβαση στις τιμές ρεύματος, κι από την άλλη, ελευθερία στα κράτη-μέλη να προχωρήσουν με εθνικά μέτρα για την ανακούφιση νοικοκυριών και επιχειρήσεων από το ακριβό πετρέλαιο και τα καύσιμα. Κάθε χώρα αναζητά ευελιξία, σε συνεργασία με την Κομισιόν, εντός των δικών της δημοσιονομικών ορίων.
Αναλυτικός οδικός χάρτης μέτρων
Μερικές χώρες, όπως η Ιταλία και η Ισπανία, έχουν ήδη μειώσει τον ΦΠΑ στα καύσιμα. Στην Ελλάδα, το υπουργείο Οικονομικών διευκρινίζει ότι το ελληνικό σχέδιο δεν συνδέεται με μέτρα κόστους 2 δισ. ευρώ, ωστόσο το οπλοστάσιο παρεμβάσεων είναι εκτεταμένο. Η χρονική αλληλουχία έχει ως εξής:
Έως το Πάσχα:
- Fuel Pass με εισοδηματικά κριτήρια
- Εθνικό πακέτο για το ενεργειακό κόστος στη βιομηχανία
- Μέτρα για την ακτοπλοΐα
- Επιδοτήσεις αγροτικών εφοδίων και λιπασμάτων
Απρίλιος – Μάιος:
- Power Pass — επιδότηση λογαριασμών ρεύματος για νοικοκυριά και ενεργοβόρες επιχειρήσεις
- Market Pass (υπό προϋποθέσεις)
- Μείωση Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στην ενέργεια (με ρήτρα διαφυγής)
Από Ιούνιο και μετά:
- Φορολογία ρεύματος
- Διαρθρωτικές αλλαγές στην αγορά ενέργειας
- Ευρωπαϊκές αποφάσεις για την τιμολόγηση του άνθρακα (ETS)
Τα μέτρα ανά κατηγορία δικαιούχων
Για τα νοικοκυριά, το πιο ώριμο μέτρο είναι το Fuel Pass, στοχευμένο βάσει εισοδηματικών και κοινωνικών κριτηρίων, σε αντιστοιχία με αυτό του 2022. Το Power Pass για την επιδότηση λογαριασμών ρεύματος παραμένει στο τραπέζι, αλλά αφορά μόνο ένα τμήμα της οικιακής κατανάλωσης — οι ακριβείς όροι θα καθοριστούν βάσει των κατευθύνσεων που θα δώσει η Κομισιόν, με αναμενόμενο χρονικό ορίζοντα εντός Απριλίου. Το Market Pass για τα τρόφιμα παραμένει προς το παρόν σε αναμονή ως εφεδρεία δεύτερης γραμμής, αν και οι τιμές κατά την πασχαλινή αγορά μπορεί να επιταχύνουν την απόφαση.
Για τους αγρότες, η πλήρης επιστροφή του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στο αγροτικό πετρέλαιο έχει ήδη αποφασιστεί. Στο επόμενο στάδιο εξετάζονται επιδοτήσεις σε λιπάσματα και αγροτικά εφόδια — κρίσιμες για τις καλλιέργειες από τον Απρίλιο — καθώς και μειώσεις τιμής ρεύματος για ενεργοβόρες γεωργικές χρήσεις.
Στις μεταφορές, ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η αύξηση στο πετρέλαιο κίνησης (ΕΦΚ 41 λεπτά/λίτρο), που μεταφράζεται σε υψηλότερο κόστος στη συνολική αλυσίδα διανομής, από το αρτοποιείο έως το σούπερ μάρκετ. Παρεμβάσεις για βιοτεχνίες και ενεργοβόρες μικρές επιχειρήσεις συζητούνται στο ίδιο πλαίσιο.
Για τη βιομηχανία, το ειδικό εθνικό πακέτο αναμένεται στα τέλη Μαρτίου ή αρχές Απριλίου — χωρίς η κυβέρνηση να περιμένει τις αποφάσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όπως είχε προαναγγείλει ο ίδιος ο πρωθυπουργός.
Η ευρωπαϊκή «εργαλειοθήκη» και οι δεσμεύσεις φον ντερ Λάιεν
Σύμφωνα με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, μία διατύπωση στη δήλωση της Συνόδου ανοίγει παράθυρο μεγαλύτερης ευελιξίας για κάθε κράτος-μέλος. Το κείμενο καλεί την Κομισιόν να συνεργαστεί στενά με τα κράτη για τον σχεδιασμό εθνικών, προσωρινών και στοχευμένων μέτρων που θα αντιμετωπίζουν τις επιπτώσεις στο κόστος παραγωγής ρεύματος. Στην ΕΕ πρώτη προτεραιότητα θεωρείται η ρύθμιση των τιμών ηλεκτρισμού, καθώς οι αυξήσεις πλήττουν τώρα κυρίως τις βιομηχανικές χώρες της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης.
Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ανέλυσε τέσσερις συνιστώσες της τελικής τιμής ρεύματος και τα αντίστοιχα πεδία παρέμβασης, επισημαίνοντας ότι το ρεύμα φορολογείται έως και 15 φορές περισσότερο από το φυσικό αέριο. Η Κομισιόν δεσμεύτηκε να αξιολογεί κατά περίπτωση τους εθνικούς μηχανισμούς έκτακτης ανάγκης, εφόσον δεν στρεβλώνουν την εσωτερική αγορά.
Αναθεώρηση ETS: το αναπάντητο ερώτημα
Το πιο αμφιλεγόμενο ζήτημα της Συνόδου παρέμεινε χωρίς σαφή απάντηση. Δέκα χώρες — μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η Ιταλία και η Πολωνία — ζήτησαν παράταση δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών πέραν του 2034 και αναθεώρηση του συστήματος εμπορίας εκπομπών (ETS), ώστε να περιοριστεί η επίδρασή του στις τιμές. Οι χώρες της Βόρειας Ευρώπης αντέδρασαν, επικαλούμενες τον κίνδυνο υπονόμευσης της πράσινης μετάβασης. Τελικά, τα συμπεράσματα της Συνόδου κάλεσαν για αναθεώρηση του ETS έως τα μέσα του 2026 με στόχο τη μείωση της μεταβλητότητας — χωρίς, ωστόσο, να προσδιορίζεται το βάθος των αλλαγών.
