Η ΔΕΗ προωθεί τη δημιουργία ενός τεράστιου data center στην Κοζάνη, επενδύοντας 5,8 δισ. ευρώ για τη μετατροπή της περιοχής σε κόμβο τεχνολογίας και πράσινης ενέργειας, με στόχο την αναγέννηση της τοπικής οικονομίας μετά την απολιγνιτοποίηση και τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας για τους κατοίκους της Δυτικής Μακεδονίας.
Μετασχηματισμός της Κοζάνης σε τεχνολογικό κόμβο μέσω νέων υποδομών
Στην κεντρική πλατεία της Κοζάνης, η εικόνα μιας τυπικής ελληνικής πόλης με την εκκλησία, το δημαρχείο και τις τοπικές επιχειρήσεις εστίασης δεν προδίδει τον στρατηγικό σχεδιασμό μιας μεγάλης μετάβασης που καθορίζει το μέλλον της χώρας. Εκεί όπου παλαιότερα αποθηκευόταν λιγνίτης για την τροφοδοσία των σταθμών ηλεκτροπαραγωγής, η Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού προγραμματίζει τη δημιουργία ενός από τα μεγαλύτερα κέντρα δεδομένων στην Ευρώπη. Αυτό το έργο αποτελεί τμήμα μιας ευρύτερης επένδυσης ύψους 5,8 δισεκατομμυρίων ευρώ, με απώτερο σκοπό η λιγνιτοπαραγωγός περιοχή να εξελιχθεί σε κέντρο τεχνολογικής ανάπτυξης και καθαρής ενέργειας, σύμφωνα με στοιχεία που παραθέτει το Bloomberg.
Τα κέντρα δεδομένων έχουν προκαλέσει ποικίλες αντιδράσεις σε διαφορετικές περιοχές, από το Σακραμέντο έως τη Σκωτία, με τους επικριτές να επισημαίνουν την υψηλή κατανάλωση ηλεκτρικού ρεύματος και νερού, καθώς και τη χρήση εκτεταμένων εκτάσεων γης. Στην Κοζάνη, ωστόσο, το σχέδιο αυτό αντιμετωπίζεται ως πιθανή διέξοδος αποτελεί ένα τεστ για το αν η Ευρώπη μπορεί να οικοδομήσει υποδομές μεγάλης κλίμακας σε περιοχές που τις καλωσορίζουν, αλλά και μια δοκιμασία για την εμπιστοσύνη προς την ελληνική κυβέρνηση ενόψει των εκλογικών αναμετρήσεων που έχουν προγραμματιστεί για την ερχόμενη άνοιξη.
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει επενδύσει πολιτικά στην αναγέννηση της Κοζάνης και ολόκληρης της Δυτικής Μακεδονίας. Πέρα από τις προσδοκίες μιας περιφέρειας που συγκαταλέγεται στις φτωχότερες της Ελλάδας, το πλάνο συνδέεται άμεσα με την αναδιοργάνωση της ΔΕΗ, η οποία κατάφερε να αντλήσει κεφάλαια από τις χρηματιστηριακές αγορές κατά τη διάρκεια του τρέχοντος έτους. Η επιχείρηση, της οποίας το ελληνικό Δημόσιο παραμένει βασικός μέτοχος, αντιστοιχεί περίπου στο 40% της οικονομικής δραστηριότητας της Δυτικής Μακεδονίας, με στόχο η οικονομία αυτή να υποκατασταθεί από νέες δραστηριότητες.
Η απολιγνιτοποίηση και οι θέσεις εργασίας
Οι κάτοικοι εκφράζουν διαμαρτυρίες ότι από τη στιγμή που η κυβέρνηση ανακοίνωσε το 2019 την κατάργηση της λιγνιτικής ηλεκτροπαραγωγής, δεν έχουν υλοποιηθεί οι απαραίτητες θέσεις εργασίας για να αμβλυνθούν οι συνέπειες της μετάβασης. Κατά την επίσκεψή του στην περιοχή τον προηγούμενο μήνα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεσμεύτηκε για τη δημιουργία περισσότερων και καλύτερα αμειβόμενων θέσεων εργασίας, υποσχόμενος ότι η κυβέρνηση θα αξιοποιήσει όλους τους διαθέσιμους ευρωπαϊκούς πόρους για τη στήριξη της Δυτικής Μακεδονίας σε αυτή τη δύσκολη περίοδο.
Στο μεταξύ, ο λιγνιτικός σταθμός του Αγίου Δημητρίου, που βρίσκεται σε απόσταση περίπου 18 χιλιομέτρων από την Κοζάνη, έχει σταματήσει τη λειτουργία του μετά από μια σταδιακή διαδικασία απόσυρσης. Σύμφωνα με τη ΔΕΗ, στις εγκαταστάσεις παραμένουν πλέον 58 εργαζόμενοι, αριθμός σημαντικά μειωμένος σε σχέση με τους 420 που απασχολούνταν στις αρχές του έτους. Παράλληλα, η εξόρυξη λιγνίτη έχει φτάσει σχεδόν στο τέλος της, καθώς οι εναπομείνασες ποσότητες κατευθύνονται προς τον σταθμό Πτολεμαΐδα 5, ο οποίος αναμένεται να σταματήσει τη χρήση λιγνίτη έως το τέλος του τρέχοντος έτους.
Ο δήμαρχος Κοζάνης, Γιάννης Κοκκαλιάρης, χαιρέτισε τις πρωτοβουλίες για το κέντρο δεδομένων και τα ενεργειακά έργα στην περιοχή, εκφράζοντας ταυτόχρονα επιφυλάξεις για το αν οι επενδύσεις αυτές θα καταφέρουν να καλύψουν το κενό στις θέσεις εργασίας. Η Κοζάνη αποτελεί μια πόλη στενά συνδεδεμένη με τη ΔΕΗ, καθώς σχεδόν κάθε κάτοικος γνωρίζει κάποιον εργαζόμενο ή συγγενή του στην επιχείρηση. Στο απόγειο της δραστηριότητάς της, το 2010, η ΔΕΗ απασχολούσε περίπου 5.500 άτομα στη Δυτική Μακεδονία.
Κλειστά καταστήματα και φυγή των νέων
Σε μικρή απόσταση από την κεντρική πλατεία, τα κλειστά καταστήματα αποτελούν τεκμήριο ότι η πόλη έχει διανύσει περιόδους μεγαλύτερης οικονομικής ακμής. Περίπου 650 από τα 1.500 καταστήματα της Κοζάνης έχουν αναστείλει τη λειτουργία τους, σύμφωνα με τον Αθανάσιο Δραγατσίκα, πρόεδρο του Εμπορικού Συλλόγου Κοζάνης και ιδιοκτήτη πολυκαταστήματος στο κέντρο. Παράλληλα, παρατηρείται μαζική εγκατάλειψη της περιοχής από τους νέους.
«Το χειρότερο πράγμα που μπορείς να κάνεις στους ανθρώπους είναι να τους κάνεις να αισθάνονται απελπισία», υποστηρίζει ο Αθανάσιος Δραγατσίκας από τον τελευταίο όροφο του καταστήματός του, προσθέτοντας ότι για πολλά χρόνια οι κάτοικοι δεν έχουν δει καμία αχτίδα φωτός. Η κυβέρνηση και η ΔΕΗ τονίζουν ότι αυτό πρόκειται να αλλάξει, καθώς η Ελλάδα προετοιμάζεται να ικανοποιήσει την αυξανόμενη ζήτηση για υποδομές τεχνητής νοημοσύνης.
Data center 300 MW έως το 2028
Η ΔΕΗ, το μέλλον της οποίας είχε αμφισβητηθεί όταν η χώρα αποφάσισε τη σταδιακή εγκατάλειψη του λιγνίτη, σχεδιάζει την ανάπτυξη κέντρου δεδομένων ισχύος 300 MW στην Κοζάνη έως το τέλος του 2028, σε συνδυασμό με έργα πράσινης ενέργειας. Η υποδομή αυτή έχει τη δυνατότητα επέκτασης έως και το 1 GW μέχρι το 2031. Η εταιρεία βρίσκεται ήδη σε διαπραγματεύσεις με τους λεγόμενους hyperscalers, δηλαδή τους διεθνείς παρόχους υπηρεσιών cloud, για τη μίσθωση του κέντρου.
Ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα που αναδεικνύει η ΔΕΗ είναι ότι η ηλεκτροδότηση θα πραγματοποιείται μέσω του περιφερειακού ενεργειακού δικτύου της εταιρείας, βάσει μακροπρόθεσμης συμφωνίας, χωρίς να επιβαρύνεται το εθνικό δίκτυο. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΔΕΗ, το κέντρο δεδομένων αναμένεται να καταναλώνει περίπου το 0,6% της ποσότητας νερού που απαιτούσαν οι παλαιότερες λιγνιτικές δραστηριότητες. Η ζήτηση για τέτοιες υποδομές στην Ευρώπη αυξάνεται ταχύτατα λόγω της τεχνητής νοημοσύνης, αν και η European Data Centre Association επισημαίνει ότι η ανάπτυξη περιορίζεται από τη διαθεσιμότητα ενέργειας και την ετοιμότητα των δικτύων. Ο αριθμός των κέντρων δεδομένων παγκοσμίως αυξήθηκε από 500.000 το 2021 σε περίπου 8 εκατομμύρια σήμερα, με την κατανάλωση ρεύματος να διπλασιάζεται σχεδόν την περίοδο 2022-2026.
Από τον λιγνίτη στην τεχνολογία
Οι κάτοικοι είναι εξοικειωμένοι με τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της ενεργειακής παραγωγής, έχοντας ζήσει για δεκαετίες σε έναν τόπο όπου ο καπνός από την καύση του άνθρακα σκίαζε τον ουρανό. Το κρίσιμο ερώτημα τώρα είναι αν οι νέες επενδύσεις θα προσφέρουν αρκετές θέσεις εργασίας ώστε να ανακοπεί η φυγή προς την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη ή το εξωτερικό. «Καλωσορίζουμε κάθε επένδυση που έρχεται εδώ — σημαίνει θέσεις εργασίας», δήλωσε ο Γιάννης Φασίδης, πρόεδρος του σωματείου εργαζομένων της ΔΕΗ «Σπάρτακος».
Υπάρχει ωστόσο μια προϋπόθεση, υπογραμμίζει ο Γιάννης Φασίδης κάθε έργο πρέπει να υλοποιείται με το προσωπικό της ΔΕΗ. Σήμερα η επιχείρηση απασχολεί περίπου 1.250 άτομα στην περιοχή, ενώ στην κορύφωση των κατασκευαστικών εργασιών θα απαιτηθούν περίπου 7.500 εργαζόμενοι, σύμφωνα με τον Σουμελίδη. Τα έργα αναμένεται να δημιουργήσουν τουλάχιστον 2.200 μόνιμες θέσεις εργασίας, εκ των οποίων οι 1.500 θα αφορούν τη λειτουργία του κέντρου δεδομένων όταν η ισχύς του φτάσει το 1 GW. Η μετάβαση στοχεύει επίσης στη μετατόπιση της τοπικής οικονομίας προς τις νεοφυείς επιχειρήσεις και τον κλάδο της πληροφορικής.
Η ΔΕΗ συνεργάζεται με το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας για τη δημιουργία προγραμμάτων κατάρτισης που θα εφοδιάσουν τους φοιτητές με τις απαιτούμενες ειδικότητες για τα νέα έργα. Όπως η ΔΕΗ δημιούργησε μια ολόκληρη οικονομία γύρω από τον λιγνίτη, έτσι και η επόμενη δραστηριότητα της περιοχής θα μπορούσε να αναπτυχθεί γύρω από το νέο κέντρο δεδομένων, υποστηρίζει ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, Θεόδωρος Θεοδουλίδης. «Αυτό που λείπει από την περιοχή είναι μια μεγάλη επένδυση που θα αλλάξει την ψυχολογία», λέει ο Θεόδωρος Θεοδουλίδης, γιος λιγνιτωρύχου. Πέρα από τα έργα της ΔΕΗ, δεν υπάρχει τίποτα άλλο, καταλήγει, τονίζοντας ότι η περιοχή πρέπει να αγκαλιάσει αυτή τη μεγάλη επένδυση.
