Μέχρι τις αρχές του 1971 η υδροδότηση της Αιανής βασιζόταν αποκλειστικά σε ένα συγκεκριμένο δίκτυο κοινόχρηστων βρύσεων, τα οποία στα επίσημα έγγραφα αναφέρονταν ως «Κρήνες».
Τα νερά έφταναν στο χωριό διοχετευόμενα με αγωγούς από τις φυσικές πηγές του Παπαζήση και της Λάκας. Από εκεί, οι κάτοικοι εξυπηρετούνταν από δώδεκα συνολικά κρήνες, οι οποίες ακολουθούσαν την εξής γεωγραφική σειρά μέσα στο χωριό:
- Των Βαβλιαράδων: Μπροστά στο σπίτι του Στέργιου Βαβλιάρα του Αργυρίου.
- Των Μπουκαίων: Στον Αηλιά, στο δρόμο μεταξύ των σπιτιών του Τάκη Κουστιαμπέκα και του Κώστα Τζιβέλη.
- Των Σταμαίων: Μπροστά στο σπίτι του Μήτσιου Γκαραγκούνη.
- Του Μύλου: Μπροστά στο σπίτι του Γιώργου Λιάκου, «στου Γάκη το πηγάδι», στο σημείο όπου ανάβει ο ομώνυμος φανός.
- Της Λιάλιας στην Αστυνομία: Στον δρόμο προς το Χρώμιο.
- Της γειτονιάς Μανώλα -Τσίγγανα Σωτήρη , στη γωνία που είναι σήμερα ο παιδικός σταθμός.
- Της Λιάλιας Παπανικόλα: Απέναντι από το σπίτι του Λιάνα Παπανικόλα, δίπλα στον Στέργιο Τσιμτσιλιάκο.
- Των Παλάδων: Μπροστά στο σπίτι του Λιόλιου Γκαλιαμούτσα.
- Των Πελεκάδων: Μπροστά από το σπίτι του Μήτρου Πελέκα του Γεωργίου.
- Στον Άη Θανάση: Ανάμεσα στους Τζελλάδες και τον Γκουγκουλιάνα.
- Στην Πλατεία: Το κεντρικό σιντριβάνι του χωριού, όπου υπήρχε φυσική πηγή.
- Στον Καλόγερο: Σημείο όπου επίσης υπήρχε πηγή.
Η καθημερινότητα γύρω από τις κρήνες ήταν ένας διαρκής μόχθος. Οι κάτοικοι μετέφεραν το νερό για τις ανάγκες του νοικοκυριού με τα χέρια ή με καρότσια ή με ζώα. Οι κρήνες αυτές, που δεν έκλειναν ποτέ , διέθεταν μεγάλες λεκάνες, τις λεγόμενες «λιουκάνις», οι οποίες χρησίμευαν ταυτόχρονα και ως ποτίστρες για τα ζώα. Αποτελούσαν δε και τόπο συνάντησης και επικοινωνίας των κατοίκων.
Από όλο αυτό το ιστορικό δίκτυο, σήμερα διασώζεται μόνο η κρήνη της Λιάλιας στην Αστυνομία, η οποία έχει ανακατασκευαστεί και λειτουργεί πλέον αποκλειστικά για ανθρώπους, χωρίς τη χαρακτηριστική «λιουκάνη». Η ανάγκη να φτάσει το τρεχούμενο νερό απευθείας μέσα σε κάθε νοικοκυριό ήταν επιτακτική για την επιβίωση των κατοίκων και ταυτόχρονα πολιτισμού.
Το Χρηματοδοτικό Πλάνο του 1969.
Το έναυσμα δόθηκε την άνοιξη του 1969. Ο τότε Πρόεδρος του Κοινοτικού Συμβουλίου αείμνηστος Γρηγόριος Αθ. Κοντός , βασιζόμενος στην υπ’ αριθμ. 15635/31-3-1969 ανακοίνωση της Νομαρχίας, εισηγήθηκε ένα διπλό χρηματοδοτικό σχήμα συνολικού ύψους 600.000 δραχμών για το «Εσωτερικό Δίκτυο Υδρεύσεως Αιανής»:
- Μακροπρόθεσμο Δάνειο: Ύψους 500.000 δραχμών, 20ετούς διάρκειας με επιτόκιο 2%, από τις πιστώσεις Δημοσίων Κοινωφελών Έργων (Δ.Κ.Ε.).
- Δωρεάν Επιχορήγηση: Ύψους 100.000 δραχμών από τις πιστώσεις Κρατικών Ενισχύσεων (Κ.Ε.).
Το Κοινοτικό Συμβούλιο ενέκρινε ομόφωνα το πλάνο με την απόφαση 18 της 24ης Απριλίου 1969 (έγκριση Νομαρχίας α.π. 22646/9-5-1969). Για μια Κοινότητα με ετήσια τακτικά έσοδα μόλις 200.000 δραχμές, το έργο αυτό αποτελούσε ένα τεράστιο οικονομικό άλμα.
Οι Άνθρωποι πίσω από την απόφαση
Η ιστορική σύνθεση του Κοινοτικού Συμβουλίου που ανέλαβε να οδηγήσει την Αιανή στη νέα εποχή αποτελούνταν από τους:
- Γρηγόριος Αθ. Κοντός (Πρόεδρος): (1906 – 31/01/1972)
- Σπυρίδων Ν. Βαβλιάρας (Αντιπρόεδρος και μετά Πρόεδρος ): (27/03/1925- 23/1//2010).
- Κωνσταντίνος Γ. Γούλας (Σύμβουλος): (1933-15/08/2012).
- Ιωάννης Στ. Γιαννακόπουλος (Σύμβουλος): (1900 – 08/01/1981).
- Χαρίσιος Αστ. Κοντός (Σύμβουλος): (1900 – 29/06/1990).
Οι αυστηροί όροι της δημοπρασίας (Απόφαση 36/1969)
Στις 3 Ιουλίου 1969, με την ιστορική απόφαση 36, το Κοινοτικό Συμβούλιο ενέκρινε τη μελέτη της ΤΥΔΚ Κοζάνης, καθόρισε τους όρους για τη διενέργεια μυστικής μειοδοτικής δημοπρασίας άνευ ορίου, η οποία εγκρίθηκε από τη Νομαρχία (α.π. 34590/12-7-1969) με προϋπολογισμό εργασιών 460.000 δραχμές.
Οι όροι αποτυπώνουν πλήρως το κλίμα της εποχής: η διακήρυξη δημοσιεύθηκε στις εφημερίδες «Θάρρος» της Κοζάνης και «Επαρχιακή Φωνή» της Θεσσαλονίκης, οι εργολάβοι υποχρεούνταν να καταθέσουν «πιστοποιητικό νομιμοφροσύνης»*, ενώ προβλέφθηκαν μεροκάματα αυτεπιστασίας για ανειδίκευτους εργάτες του χωριού (30 δραχμές για τους άνδρες και 25 δραχμές για τις γυναίκες).
*Το Πιστοποιητικό Νομιμοφροσύνης: Στο «Άρθρον 6ον» (εδάφιο ε) της απόφασης , η υποχρέωση κατάθεσης «πιστοποιητικοῦ νομιμοφροσύνης» αποτελεί χαρακτηριστικό τεκμήριο της ιστορικής και πολιτικής περιόδου της εποχής (Δικτατορία 1967-1974), καθώς ήταν απαραίτητο για τη συμμετοχή σε οποιοδήποτε δημόσιο ή κοινοτικό έργο.
Η δημοπρασία και η μεγάλη έκπτωση του 39%,
Ο διαγωνισμός διεξήχθη στην ΤΥΔΚ Κοζάνης στις 30 Ιουλίου 1969. Στις 18 Αυγούστου 1969, με την απόφαση 40 (έγκριση Νομαρχίας α.π. 40513/69), το Συμβούλιο κατακύρωσε το έργο στον εργολάβο Πέτρο Κωνσταντίνου του Ιωάννου, ο οποίος αναδείχθηκε μειοδότης προσφέροντας εντυπωσιακή έκπτωση 39% επί των τιμών μονάδος της μελέτης.
Η τεράστια αυτή έκπτωση μείωσε το κόστος των προϋπολογισμένων εργασιών κατά 179.400 δραχμές, ρίχνοντας την αξία της αρχικής εργολαβικής σύμβασης στις 280.600 δραχμές.
Η οικονομική πραγματικότητα και η τελική αποπληρωμή (Απόφαση 23/1970)
Η διασταύρωση των οικονομικών στοιχείων αποκαλύπτει τη διοικητική στρατηγική του Συμβουλίου για την ολοκλήρωση του δικτύου. Στη Λογοδοσία του 1969, που έγινε το 1970, η Κοινότητα ενέγραψε πραγματικά έσοδα από το δάνειο ύψους 294.850 δραχμών. Μαζί με τη σταθερή κρατική επιχορήγηση των 100.000 δραχμών, το διαθέσιμο κεφάλαιο για το έτος ανήλθε στις 394.850 δραχμές.
Καθώς το έργο προχωρούσε, οι ανάγκες μεγάλωναν και αυξήθηκε το κόστος. Στις 27 Ιουνίου 1970, με την υπ’ αριθμ. 23 απόφαση, το Κοινοτικό Συμβούλιο προχώρησε σε αναμόρφωση του προϋπολογισμού για την πλήρη εξόφληση του εργολάβου, «κλειδώνοντας» την τελική συνολική πίστωση στις 435.850 δραχμές.
Για να συγκεντρωθεί το επιπλέον ποσό, το Συμβούλιο επέδειξε εξαιρετικά αντανακλαστικά: ενέγραψε 80.850 δραχμές από επιστραφείσα πίστωση του Υπουργείου Εσωτερικών και μετέφερε άλλες 50.000 δραχμές από ένα άλλο κοινοτικό έργο που ακυρώθηκε, καλύπτοντας πλήρως τον εργολάβο χωρίς να εξαντληθεί το αρχικό πλαφόν του δανείου των 500.000 δραχμών.
Συμπέρασμα
Το χρονικό της κατασκευής του εσωτερικού δικτύου ύδρευσης της Αιανής το 1969-1970 αποτελεί σταθμό για τα ιστορικά δεδομένα της τοπικής αυτοδιοίκησης , ανεξάρτητα απο την πολιτική συγκυρία της ανελευθερίας της περιόδου εκείνης. Από την προ πολλών ετών καλλιέργεια των πηγών του Παπαζήση και της Λάκας, την υδατοδεξαμενή στον Αηλιά , την γεωγραφική διαδρομή των δώδεκα παλιών κρηνών , φθάνουμε το 1969 στις συντονισμένες ενέργειες του Κοινοτικού Συμβουλίου και την επιτυχημένη διαχείριση των πόρων . Αυτές οι ενέργειες επέτρεψαν στην Αιανή να κάνει το μεγάλο άλμα του πολιτισμού, κατασκευάζοντας το πρώτο εσωτερικό δίκτυο ύδρευσης και φέρνοντας το τρεχούμενο νερό μέσα σε κάθε σπίτι εντός δύο ετών.
Βέβαια στα επόμενα χρόνια , λόγω της αύξησης του πληθυσμού οι ανάγκες διευρύνθηκαν και το δίκτυο επεκτάθηκε και σε ορισμένα σημεία αντικαταστάθηκε. Διαπιστώθηκε όμως στην πορεία ότι το νερό δεν έφθανε. Έτσι τη δεκαετία του 1980 αναζητήθηκαν και βρέθηκαν με γεωτρήσεις νέες πηγές νερού. Για το θέμα όμως αυτό θα αναφερθώ σε άλλη ανάρτηση.
Υ.Γ. 1.Τα στοιχεία είναι απο τον φάκελο που δημιούργησα, όταν ήμουν Δήμαρχος 2007-2010, με τις σημαντικές αποφάσεις συνεδριάσεων των κοινοτικών και δημοτικών συμβουλίων Αιανής για τις πάρα πολλές βασικές υποδομές του χωριού. 2. Ευχαριστώ τον Βασίλη Ζ. Καραμανώλα για τις πληροφορίες που μου έδωσε για τις κρήνες στις γειτονιές. 3. Η φωτογραφία είναι πρόσφατη του Σάκη Ι. Κύρινα.
Τζέλλος Ν. Γιώργος- 24 05 2026
