Το ψηφιακό ευρώ αποτελεί μια νέα μορφή νομίσματος που αναπτύσσει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, λειτουργώντας συμπληρωματικά με τα μετρητά. Παρόλο που δεν υπάρχει ακόμη οριστική ημερομηνία κυκλοφορίας, ο σχεδιασμός εστιάζει στην ισοτιμία 1:1 με το φυσικό χρήμα, δίνοντας έμφαση στην ιδιωτικότητα, την ασφάλεια των συναλλαγών και την καθολική προσβασιμότητα όλων των πολιτών.
Από το πορτοφόλι στην οθόνη: Τι σημαίνει το ψηφιακό ευρώ για τον πολίτη;
Γράφουν οι Οικονομολόγοι Μάριος Παπαευσταθίου & Παναγιώτης Λαμπρόπουλος
Τι είναι το ψηφιακό ευρώ:
Το ψηφιακό ευρώ συνιστά την προτεινόμενη ψηφιακή έκδοση του ευρώ, η οποία σχεδιάζεται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ως νόμιμο χρήμα σε ψηφιακή μορφή. Ως ψηφιακό νόμισμα κεντρικής τράπεζας (CBDC), θα έχει ισοτιμία 1:1 με τα φυσικά μετρητά (χαρτονομίσματα και κέρματα ευρώ), διατηρώντας την ίδια ονομαστική αξία, νομική ισχύ και δυνατότητα χρήσης στις συναλλαγές.
Σκέψου ότι έχεις 20 ευρώ στην τσέπη σου. Αυτά είναι δημόσιο χρήμα, γιατί έχουν εκδοθεί από την ΕΚΤ. Με το ψηφιακό ευρώ, τα ίδια 20 ευρώ θα μπορούν να υπάρχουν και σε ψηφιακή μορφή, μέσα σε ένα ψηφιακό πορτοφόλι στο κινητό σου ή σε άλλη εγκεκριμένη συσκευή.
Η βασική διαφορά είναι ότι δεν θα κρατάς το χαρτονόμισμα στο χέρι, αλλά θα βλέπεις το ποσό στην οθόνη σου.
Για παράδειγμα, σήμερα μπορείς να πληρώσεις έναν καφέ με ένα χαρτονόμισμα των 5 ευρώ. Στο μέλλον θα μπορείς να πληρώσεις τον ίδιο καφέ με 5 ψηφιακά ευρώ, τα οποία θα έχουν ακριβώς την ίδια αξία.
Σύμφωνα με την ΕΚΤ, το ψηφιακό ευρώ δεν θα καταργήσει τα μετρητά. Θα αποτελεί μία ακόμη επιλογή πληρωμής, δίπλα στα χαρτονομίσματα, τα κέρματα, τις τραπεζικές κάρτες και τις ηλεκτρονικές μεταφορές χρημάτων.
Η ΕΚΤ σχεδιάζει επίσης το ψηφιακό ευρώ να μπορεί να χρησιμοποιείται τόσο με σύνδεση στο διαδίκτυο (online) όσο και, σε ορισμένες περιπτώσεις, χωρίς σύνδεση (offline), όπως περίπου χρησιμοποιούμε σήμερα τα μετρητά.
Με απλά λόγια: Αν σήμερα έχεις ένα χαρτονόμισμα των 20 ευρώ στο πορτοφόλι σου, στο μέλλον θα μπορείς να έχεις τα ίδια 20 ευρώ και σε ψηφιακή μορφή. Η αξία τους θα είναι ακριβώς η ίδια. Αυτό που αλλάζει είναι ο τρόπος που τα χρησιμοποιείς, όχι η αξία τους [1], [2], [3].
Όταν η τεχνολογία δεν αρκεί
Σήμερα σχεδόν ένας στους τέσσερις Έλληνες είναι άνω των 65 ετών. Αυτό σημαίνει ότι πολλοί πολίτες ίσως δυσκολευτούν να χρησιμοποιήσουν νέες ψηφιακές υπηρεσίες [7]. Φανταστείτε έναν παππού 82 ετών. Θέλει να μπει σε μια δημόσια υπηρεσία για να δει τη σύνταξή του. Δεν ξέρει να χρησιμοποιεί εφαρμογές στο κινητό. Ζητά βοήθεια από την κόρη του. Αν όμως το σύστημα απαιτεί να κάνει ο ίδιος κάθε βήμα, μπορεί να δυσκολευτεί ή ακόμη και να αποκλειστεί.
Αυτό δεν είναι ένα θεωρητικό σενάριο. Επιστημονική μελέτη που εξέτασε την εμπειρία χωρών όπως η Νορβηγία, η Δανία και η Σουηδία διαπίστωσε ότι η μετάβαση στις ψηφιακές υπηρεσίες μπορεί να δημιουργήσει εμπόδια για ηλικιωμένους, άτομα με αναπηρία και πολίτες με περιορισμένες ψηφιακές δεξιότητες. Για τον λόγο αυτό, οι ερευνητές τονίζουν ότι η προσβασιμότητα πρέπει να αποτελεί βασικό στοιχείο του σχεδιασμού κάθε ψηφιακού συστήματος.
Ένα δεύτερο παράδειγμα αφορά την ασφάλεια. Οι περισσότεροι φαντάζονται έναν χάκερ πίσω από μια οθόνη. Όμως, σύμφωνα με τη μελέτη, πολλές απάτες ξεκινούν πολύ πιο απλά. Ένας απατεώνας τηλεφωνεί και λέει ότι είναι υπάλληλος της τράπεζας ή κάποιας δημόσιας υπηρεσίας. Ζητά από τον πολίτη να εγκρίνει μια ενέργεια στο κινητό του. Ο ίδιος ο πολίτης, πιστεύοντας ότι εξυπηρετείται, πατά το κουμπί που του ζητούν. Η συναλλαγή ολοκληρώνεται χωρίς να έχει παραβιαστεί τεχνικά το σύστημα. Οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι τέτοιες μορφές εξαπάτησης αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις των σύγχρονων ψηφιακών συστημάτων.
Υπάρχει και ένα ακόμη απλό ερώτημα. Τι γίνεται αν χαθεί το κινητό; Ή αν μείνει από μπαταρία; Ή αν κάποιος δεν διαθέτει καθόλου smartphone; Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι οι ψηφιακές υπηρεσίες πρέπει να σχεδιάζονται έτσι ώστε να μην αποκλείουν κανέναν πολίτη και να λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες όλων, ιδιαίτερα των πιο ευάλωτων ομάδων.
Το βασικό συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι η επιτυχία ενός ψηφιακού συστήματος δεν εξαρτάται μόνο από την τεχνολογία. Εξαρτάται από τον τρόπο που σχεδιάζεται. Αν δεν υπάρχουν επαρκείς εγγυήσεις, υπάρχει κίνδυνος να αυξηθούν ο ψηφιακός αποκλεισμός, οι απάτες και οι κοινωνικές ανισότητες. Γι’ αυτό οι συγγραφείς θεωρούν ότι η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η ασφάλεια και η ίση πρόσβαση όλων των πολιτών είναι μεγίστης σημασίας και αδιαπραγμάτευτα [5].
Η ιδιωτικότητα είναι το μεγάλο ζητούμενο
Η προστασία της ιδιωτικότητας και η ασφάλεια των συναλλαγών είναι από τα μεγαλύτερα ερωτήματα γύρω από το ψηφιακό ευρώ. Δεν το λένε μόνο οι πολίτες. Το εξετάζει και η ίδια η επιστημονική κοινότητα.
Σε πρόσφατη μελέτη, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσο αυξάνονται οι ανησυχίες για την ιδιωτικότητα και την ασφάλεια, τόσο μειώνεται η προθυμία των πολιτών να χρησιμοποιήσουν ένα ψηφιακό νόμισμα κεντρικής τράπεζας.
Όταν η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ζήτησε τη γνώμη πολιτών, ειδικών και οργανισμών για το ψηφιακό ευρώ, η απάντηση ήταν ξεκάθαρη. Το σημαντικότερο χαρακτηριστικό που ζήτησαν δεν ήταν η ταχύτητα, το χαμηλό κόστος ή η ευκολία των πληρωμών. Ήταν η προστασία της ιδιωτικότητας.
Ο λόγος είναι απλός. Σήμερα, όταν πληρώνουμε με μετρητά, η συναλλαγή παραμένει ουσιαστικά ανώνυμη. Αν αγοράσουμε έναν καφέ με ένα χαρτονόμισμα των 2 ή 5 ευρώ, δεν δημιουργείται ηλεκτρονικό αρχείο της συναλλαγής. Αντίθετα, όλες οι ψηφιακές πληρωμές αφήνουν ηλεκτρονικά ίχνη. Κάθε συναλλαγή καταγράφεται με κάποιο τρόπο στο ψηφιακό σύστημα.
Οι συγγραφείς εξηγούν ότι αυτό δεν γίνεται απαραίτητα για να παρακολουθούνται οι πολίτες. Η καταγραφή των συναλλαγών μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση του ξεπλύματος χρήματος, της χρηματοδότησης παράνομων δραστηριοτήτων και άλλων μορφών οικονομικής απάτης[6] [4].
Ωστόσο, γεννάται και ένα εύλογο ερώτημα. Σήμερα υπάρχουν ήδη πολλοί μηχανισμοί ελέγχου για την καταπολέμηση του οικονομικού εγκλήματος. Οι τράπεζες εφαρμόζουν διαδικασίες ταυτοποίησης πελατών (KYC), οι συναλλαγές άνω συγκεκριμένων ποσών δηλώνονται και ελέγχονται, ενώ λειτουργούν ειδικές αρχές για την πρόληψη και την καταπολέμηση του ξεπλύματος χρήματος.
Αν λοιπόν υπάρχουν ήδη τέτοιοι μηχανισμοί, ποιο πρόσθετο πρόβλημα καλείται να λύσει η αυξημένη ιχνηλασιμότητα ενός ψηφιακού νομίσματος; Και κυρίως, πώς θα διασφαλιστεί ότι η συλλογή περισσότερων δεδομένων δεν θα επηρεάσει την ιδιωτικότητα των εκατομμυρίων πολιτών που πραγματοποιούν καθημερινά απολύτως νόμιμες συναλλαγές;
Αυτά είναι ερωτήματα που απασχολούν τη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία και τον δημόσιο διάλογο. Η απάντησή τους θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τον τελικό σχεδιασμό του ψηφιακού ευρώ και από τις εγγυήσεις προστασίας των προσωπικών δεδομένων που θα το συνοδεύουν.
Το βασικό ερώτημα όμως παραμένει. Πώς θα προστατεύονται τα προσωπικά δεδομένα των νόμιμων πολιτών; Ποιος θα έχει πρόσβαση στα στοιχεία των συναλλαγών και με ποιες εγγυήσεις;
Συμπεράσματα
Το ψηφιακό ευρώ μπορεί να φέρει σημαντικές αλλαγές στον τρόπο που πραγματοποιούμε τις καθημερινές μας συναλλαγές. Παράλληλα όμως δημιουργεί και νέα ερωτήματα, τα οποία η διεθνής επιστημονική βιβλιογραφία εξετάζει με ιδιαίτερη προσοχή.
Τι συμβαίνει αν χαθεί το κινητό μας; Πόσο εύκολο είναι να ξεχωρίσουμε ένα πραγματικό μήνυμα της τράπεζας από μια απόπειρα ηλεκτρονικής απάτης; Ποια στοιχεία μιας καθημερινής αγοράς καταγράφονται και ποιος μπορεί να έχει πρόσβαση σε αυτά; Και πόσο εύκολο θα είναι για έναν ηλικιωμένο ή έναν άνθρωπο με περιορισμένες ψηφιακές γνώσεις να χρησιμοποιήσει το νέο σύστημα;
Οι απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά θα κρίνουν σε μεγάλο βαθμό αν οι πολίτες θα εμπιστευθούν το ψηφιακό ευρώ. Η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί. Απαραίτητες προϋποθέσεις είναι η προστασία της ιδιωτικότητας, η ασφάλεια των συναλλαγών, η προσβασιμότητα για όλους και η διαφάνεια στον τρόπο λειτουργίας του συστήματος. Η πραγματική πρόκληση δεν είναι μόνο η δημιουργία ενός νέου ψηφιακού μέσου πληρωμών, αλλά η διασφάλιση ότι αυτό θα υπηρετεί τον πολίτη, χωρίς να περιορίζει τα δικαιώματα και τις ελευθερίες του
Πηγές
- [1] EuropeanCentralBank. (χ.χ.). Πώς θα λειτουργεί το ψηφιακό ευρώ; https: //www.ecb.europa.eu/euro/digital_euro/how-it-works/html/index.el.html
- [2] Council of the European Union. (χ.χ.). Ψηφιακό ευρώ. https: //www.consilium.europa.eu/el/policies/digital-euro/
- [3] Capital.gr. (2024). Τι είναι το ψηφιακό ευρώ;
- [5] Kjørven, M. E., Gjøsteen, K., & Wærstad, T. L. (2025). Safe and inclusive or unsafe and discriminatory? European digital identity wallets and the challenges of “sole control.” ComputerLaw&SecurityReview, 57, 106235. https: //doi.org/10.1016/j.clsr.2025.106235
- [6] Tronnier, F., Harborth, D., & Hamm, P. (2022). Investigating privacy concerns and trust in the digital Euro in Germany. Electronic Commerce Research and Applications, 53, Article 101158. https: //doi.org/10.1016/j.elerap.2022.101158
- [7] To Vima International Edition. (2025). Eurostat: Greece’s population continues to age.
