Mε πρόσφατο άρθρο («Η λογική της απολιγνιτοποίησης») o Υφυπουργός Ενέργειας επιδόθηκε σε συστημική παραπληροφόρηση.
Για αποκατάσταση της πραγματικότητας οι πολίτες πρέπει να ξέρουν τα εξής:
1) Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ λιγνίτης χρησιμοποιήθηκε για ηλεκτροπαραγωγή στη δεκαετία του 1950, ΓΙΑ ΝΑ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΗΣΕΙ ΤΟ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ. Μετά τις ενεργειακές κρίσεις του 1973 και 1979 οι κυβερνήσεις ΝΔ-Πασοκ αξιοποίησαν εντατικά τον ΕΛΛΗΝΙΚΟ λιγνίτη για λόγους αφενός ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ της χώρας και αφετέρου για ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΣΥΝΑΛΛΑΓΜΑΤΟΣ.
Είναι ΨΕΜΑ ότι η απολιγνιτοποίηση στην Ελλάδα πάει πίσω δεκαετίες! Το 2003 εντάχθηκε στο σύστημα ο ΑΗΣ Μελίτης και η λιγνιτική παραγωγή κορυφώθηκε το 2005, καθώς το 1996 ήρθε το φυσικό αέριο. Επειδή οι ποσότητες είχαν ρήτρα take or pay (πληρώνεις είτε κάψεις είτε όχι) και δίκτυα διανομής δεν είχαν ετοιμαστεί, το αέριο κατευθύνθηκε στην ηλεκτροπαραγωγή μέσω της ΔΕΗ και ιδιωτικών εταιρειών. O ΑΗΣ Μελίτης έμπαινε πρώτος στο σύστημα, «περιέργως» όμως από το 2007 αντιμετώπισε «πρόβλημα» εφοδιασμού με λιγνίτη. Ταυτόχρονα, όπως αναλυτικά περιγράφεται σε άρθρο του τ. Προέδρου της ΔΕΗ κ. Αθανασόπουλου, εφαρμόστηκαν «τεχνικές» στρέβλωσης της αγοράς, «εξασφαλίζοντας σε κάθε μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από φυσικό αέριο μία περίοδο αποπληρωμής της επένδυσης περίπου οκτώ χρόνια, χωρίς να λειτουργεί καν η μονάδα!»( https://www.kathimerini.gr/opinion/755340/apeileitai-i-viosimotita-tis-dei/).
2) Η ευστάθεια του ηλεκτρικού συστήματος βασίζεται ευλαβικά στην ισορροπία ανάμεσα στην προσφορά και στη ζήτηση ηλεκτρισμού. Εάν η προσφορά ηλεκτρισμού υπολείπεται της ζήτησης, το ρεύμα δεν φτάνει για όλους. Αλλά εάν υπάρχει υπερπροσφορά, για την οποία δεν υπάρχει αντίστοιχη ζήτηση, υπάρχει άμεσος κίνδυνος αποσταθεροποίησης του συστήματος και μπλακάουτ.
Το μερίδιο του λιγνίτη στην ηλεκτροπαραγωγή συσχετίζεται με τις εκάστοτε ανάγκες σε «φορτίο βάσης» του ηλεκτρικού συστήματος (μονάδες που καλύπτουν σταθερά τουλάχιστον την ελάχιστη ζήτηση ηλεκτρισμού), καθώς και μέρος του «μεταβαλλόμενου» φορτίου (που μεταβάλλεται στη διάρκεια του 24ώρου). Το 2012 η λιγνιτική παραγωγή ήταν 54,5% των συνολικών αναγκών. Αλλά ενώ τον Ιανουάριο 2010, στο 33ο συνέδριο της ΓΕΝΟΠ ΔΕΗ, ο τότε Υφυπουργός Ενέργειας κ. Μανιάτης δήλωνε πως «Ο λιγνίτης θα εξακολουθεί να κατέχει τη δική του θέση στο μίγμα καυσίμου της Χώρας και ο σχεδιασμός της Κυβέρνησης είναι να εξαντληθούν τα ήδη ανοικτά λιγνιτικά πεδία, επενδύοντας σε νέες σύγχρονες Μονάδες αντιρρυπαντικής τεχνολογίας προς αντικατάσταση των παλαιών ρυπογόνων Μονάδων», τον Οκτώβριο 2010 δήλωνε στη Βουλή «βαδίζουμε, όσο πιο γρήγορα μπορούμε, σε μια άλλη κατεύθυνση: Πλήρης αντικατάσταση των περισσότερων μονάδων της ΔΕΗ που καίνε λιγνίτη με μονάδες ίδιας, ή ανάλογης δυναμικότητας που θα καίνε πια το πολύ πιο ευγενές καύσιμο, το φυσικό αέριο». Ενδιάμεσα μας είχαν βάλει στα μνημόνια.
3) Τον λιγνίτη ΔΕΝ τον αντικατέστησαν οι ΑΠΕ. Οι θερμικές μονάδες είναι «κατανεμόμενες» στον ημερήσιο ενεργειακό προγραμματισμό, ενώ αιολικά & φωτοβολταϊκά ΔΕΝ είναι «κατανεμόμενα» λόγω της τυχαιότητάς τους. Οι «κατανεμόμενες» μονάδες αντικαθίστανται ΜΟΝΟ με «κατανεμόμενες» μονάδες. Το φυσικό αέριο αντικατέστησε το λιγνίτη στην παραγωγή «φορτίου βάσης», ενώ αιολικά & φωτοβολταϊκά αντικατέστησαν το φυσικό αέριο στην παραγωγή «μεταβαλλόμενων φορτίων». Γι’ αυτό το «Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια & το Κλίμα» προβλέπει τη διατήρηση ΜΕΧΡΙ ΤΟ 2050 πολλών μονάδων φυσικού αερίου. Ο ΑΔΜΗΕ θέλει πρώτα να αρχίσει να δουλεύει η νέα μονάδα φυσικού αερίου στην Αλεξανδρούπολη, πριν κλείσουν την Πτολεμαΐδα 5. Μέχρι το 2050 προβλέπεται να έχουμε 59,9GW φωτοβολταϊκών, χερσαίων και θαλάσσιων αιολικών, αλλά, ΌΛΕΣ ΑΥΤΕΣ ΟΙ «Α»ΠΕ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΈΛΛΗΝΕΣ: εδώ θα έχουμε ρεύμα κυρίως από φυσικό αέριο.
4) Η χρήση του άνθρακα μειώθηκε στην ΕΕ επειδή η Δυτική Ευρώπη ΔΕΝ ΕΧΕΙ πλέον (οικονομικά απολήψιμα) αποθέματα, γι’ αυτό και πολλές χώρες εισάγουν λιθάνθρακα. Αντίθετα, χώρες της Κεντρικής & Ανατολικής Ευρώπης έχουν. Η Πολωνία πρόσθεσε ΛΙΓΝΙΤΙΚΗ μονάδα το 2021 (Turów 11 -Unit 7R)! Η Γερμανία το 2012, (ΒοΑ3, Neurath), και, μετά το κλείσιμο των πυρηνικών, τώρα τρέχει να προσθέσει μονάδες φυσικού αερίου. Στην Ελλάδα έχουμε ΚΑΙ αποθέματα ΚΑΙ ανοικτά ορυχεία ΚΑΙ σύγχρονες λιγνιτικές μονάδες. Αλλά, αν κάψουμε ΕΛΛΗΝΙΚΟ λιγνίτη, ΔΕΝ θα κάψουμε ΕΙΣΑΓΟΜΕΝΟ φυσικό αέριο.
5) Οι παλιές μονάδες των δεκαετιών 1970 & 1980 ήταν προγραμματισμένο να αντικατασταθούν με νέες: το επενδυτικό πρόγραμμα της ΔΕΗ το 2008 έλεγε για 2 λιγνιτικές μονάδες (Πτολεμαΐδα 5 & Μελίτη 2), 2 λιθανθρακικές και 2 μονάδες φυσικού αερίου. Ωστόσο ήδη η Μελίτη 1 αντιμετώπιζε τα πιο πάνω «περίεργα» προβλήματα τροφοδοσίας και η Μελίτη 2 δεν έγινε ποτέ. Ο προγραμματισμός έμεινε μέχρι τη χρεοκοπία του 2010. Κι αντί να δουλεύει ο ΑΗΣ Μελίτης, ο λιγνίτης εξάγεται στους Σκοπιανούς, στα Μπίτολα, απ’ όπου παίρνουμε ρεύμα και καυσαέρια.
6) Τη χαριστική βολή στον λιγνίτη ΔΕΝ «την έδωσε το σύστημα εμπορίας των ρύπων της Ευρωπαϊκής Ένωσης», αλλά οι πολιτικοί. Η αγορά αποτιμούσε το φόρο CO2 (διοξείδιο του άνθρακα) στα 5-6 ευρώ και οι πολιτικοί χειραγώγησαν άγρια την τιμή, με απόφαση του Συμβουλίου Κορυφής της ΕΕ στις 27/2/2018 και την ΟΔΗΓΙΑ (ΕΕ) 2018/410 της 14/3/2018. Απ’ τα €5-6 την πήγαν μέχρι τα €98 και πληρώνουμε οι πολίτες.
Επιπλέον, η ΕΕ δεν έχει σύστημα εμπορίας «ρύπων», αλλά «δικαιωμάτων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου». Έτσι λένε το φόρο CO2. Πρόκειται για μια ΣΚΟΠΙΜΗ ΚΑΙ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ: το CO2 ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΡΥΠΟΣ! Είναι το αέριο που δίνει ζωή στον πλανήτη! Και δεν προκαλεί καμιά «υπερθέρμανση», καθώς η περιεκτικότητά του στην ατμόσφαιρα αυξάνεται αφού πρώτα αυξηθεί η θερμοκρασία, όχι το αντίστροφο.
7) Αρχές καλοκαιριού 2021 ξεκίνησε η άνοδος της τιμής του φυσικού αερίου, αμέσως εμφανίστηκε η «Ρήτρα Αναπροσαρμογής» και την 1/10/2021 η κυβέρνηση θέσπισε το Ταμείο Ενεργειακής Μετάβασης (ΤΕΜ), με το οποίο χρηματοδότησε τους παρόχους ηλεκτρισμού και φυσικού αερίου. Μέχρι και το 74,9% των εσόδων από δικαιώματα εκπομπών προβλέφθηκε να πηγαίνει στο ΤΕΜ. Το 2023 δόθηκαν στο ΤΕΜ 1,132 δισεκατομμύρια και το 2024 455,644 εκατομμύρια ευρώ (στοιχεία ΕΕ). Πρόκειται για επιδότηση κυρίως του ΕΙΣΑΓΟΜΕΝΟΥ φυσικού αερίου και βγήκε από την τσέπη μας. Όπως από την τσέπη μας βγήκαν τόσο τα ΕΠΤΑ δισεκατομμύρια, που είπε ο πρωθυπουργός πως πληρώσαμε το 2022 για εισαγωγές φυσικού αερίου αντί για ένα δισεκατομμύριο, όσο και τα πάνω από ΔΕΚΑ δισεκατομμύρια, που δόθηκαν στους παρόχους στην κρίση 2022-23.
8) Τα πιο πάνω ίσως δεν τα γνωρίζει ο κ. Τσάφος, αφού από το 2006 μέχρι το 2022 δούλευε σε θέματα φυσικού αερίου στη Βόρεια Αμερική. Όπως διαβάσαμε το 2022, είναι «Ο άνθρωπος των ειδικών αποστολών στα ενεργειακά» και «υπέρμαχος του LNG ως τη μοναδική εναλλακτική επιλογή για την Ευρώπη. Με λίγα λόγια, να μπορέσει η Ευρώπη να προμηθευτεί ακόμη περισσότερο αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο και να μειώσει τις εισαγωγές φυσικού αερίου μέσω αγωγών από τη Ρωσία.» (https://www.protothema.gr/greece/article/1246318/nikos-tsafos-o-anthropos-ton-eidikon-apostolon-sta-energeiaka/)
9) Αν ήθελαν (από το 2010!) να κλείσουν το λιγνίτη, ας τον αντικαθιστούσαν με ΕΛΛΗΝΙΚΟ φυσικό αέριο! Παρόλο που ο πρωθυπουργός το 2019 είχε εξαγγείλει απολιγνιτοποίηση για το 2028, η ΔΕΗ, µε επιστολή της προς τη ΡΑΕ και τον ΑΔΜΗΕ τον Φεβρουάριο 2021, ζήτησε την απόσυρση των λιγνιτικών μονάδων από τον Αύγουστο του 2021! (Πρακτικά Βουλής 4/4/2022). Τώρα παίζουν με την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας και τη νοημοσύνη μας.
10) Τέλος, συμφωνώ απόλυτα: εκτός απ’ το λιγνίτη, η Ελλάδα έχει εθνικό καύσιμο ΚΑΙ τον ήλιο. Αλλά γιατί έχουν κάνει εντελώς ασύμφορο το να βάλουμε ΌΛΟΙ φωτοβολταϊκά στις στέγες και στα μπαλκόνια μας, όπως ΣΕ ΌΛΟ το Δυτικό Κόσμο; Σχεδόν 28,5GW φωτοβολταϊκά ΣΤΙΣ ΣΤΕΓΕΣ της Αυστραλίας, πάνω από 1,2 εκατομμύρια φωτοβολταϊκά ΣΤΑ ΓΕΡΜΑΝΙΚΑ ΜΠΑΛΚΟΝΙΑ, με 0% ΦΠΑ & επιδοτήσεις. Απλά, αν παράγουμε μόνοι μας ηλεκτρισμό, τι θα μας πουλάνε οι 5-6 πάροχοι;
Χρήστος Ι. Π. Κολοβός
ck-energy.blogspot.com
www.youtube.com/@DrChristosJ.P.Kolovos
Ανεξάρτητος Ενεργειακός Σύμβουλος
Δρ Μηχανικός Μεταλλείων – Μεταλλουργός Μηχανικός ΕΜΠ
τ. Διευθυντής Μεταλλευτικών Μελετών & Έργων ΔΕΗ ΑΕ/Λιγνιτικό Κέντρο Δυτικής Μακεδονίας
