Ο πόλεμος αυτός δεν φαίνεται να είναι αποκομμένος από μία φλεγόμενη ζώνη, που τέμνεται στο σημείο που η Δύση αγγίζει την Ανατολή, όπου Δύση εννοείται ένας τρόπος ζωής πιο κοντά στον φιλελεύθερο δυτικό – αμερικανικό και Ανατολή εννοείται ένας τρόπος ζωής πιο κοντά στα αυταρχικά καθεστώτα της Ανατολής, όπως τα καθεστώτα της Κίνας, της Ρωσίας και του μουσουλμανικού κόσμου. Ο πόλεμος αυτός συντελείται αυτή την περίοδο στο Ιράν και φαίνεται να συνδέεται με τον πόλεμο που συντελείται ταυτόχρονα στην Ουκρανία από το 2022 και στις ένοπλες συγκρούσεις της Γάζας και του Λιβάνου με το Ισραήλ. Λίγα χρόνια πριν, τον Σεπτέμβριο του 2023, συντελέστηκε και η καταστροφή των Αρμενίων στο Ναγκόρνο Καραμπάχ από το Αζερμπαϊτζάν.
Οι περισσότεροι γεωπολιτικοί αναλυτές, πολιτικοί και δημοσιογράφοι εστιάζουν γύρω από γεωπολιτικές και οικονομικές αναλύσεις, όπως φερ’ ειπείν γύρω από τους στρατηγικούς δρόμους που θα προκύψουν από τον έλεγχο του Ιράν σε μία ενδεχόμενη ήττα του από τον συνασπισμό των Η.Π.Α. και Ισραήλ, γύρω από τη διαχείριση των πετρελαϊκών αποθεμάτων, που μπορεί να διαφοροποιηθεί αν στο Ιράν επικρατήσει μία φιλοδυτική κυβέρνηση, από τον έλεγχο των ακραίων ριζοσπαστικών θρησκευτικών ομάδων που σήμερα θεωρείται ότι εκκολάπτονται σε ένα τέτοιο θεοκρατικό καθεστώς. Υπάρχει όμως και μία άποψη ότι ο πόλεμος αυτός έχει και θρησκευτικό υπόβαθρο, όπως συνέβη και στον πόλεμο της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν, όπου χριστιανοί και σιίτες μουσουλμάνοι ήρθαν σε σύγκρουση. Μέσα από το θρησκευτικό πρίσμα ο πόλεμος αυτός γίνεται αντιληπτός και με μία διαφορετική οπτική, γιατί με αυτό το «φίλτρο» παρεισφρέει στη συζήτηση και η θρησκευτικής προέλευσης εσχατολογική πτυχή γύρω από «το τέλος του κόσμου».
Στην επιστήμη της θεολογίας η Εσχατολογία είναι ένας τομέας που εστιάζει στα λεγόμενα Έσχατα, τα γεγονότα που στο μέλλον θα σημάνουν την κατάληξη του ανθρώπινου γένους, γεγονότα που θα επιφέρουν την αποκαλούμενη «Συντέλεια του Κόσμου». Το ζήτημα που εγείρεται είναι αν δημιουργείται με τη συζήτηση γύρω από τη «Συντέλεια» το φαινόμενο της αυτοεκπληρούμενης προφητείας, ενός ψυχολογικού και κοινωνιολογικού φαινομένου, κατά το οποίο μία αρχική και συχνά εσφαλμένη αντίληψη, πεποίθηση ή προσδοκία οδηγεί σε τέτοιες συμπεριφορές που τελικά επαληθεύουν αυτή την αρχική και εσφαλμένη αντίληψη ή προσδοκία. Στην πραγματικότητα οι αρχικές μας σκέψεις λειτουργούν με τέτοιο τρόπο, ώστε να διαμορφώσουν τις πράξεις μας, οι οποίες στο τέλος προκαλούν το αναμενόμενο αποτέλεσμα, επιβεβαιώνοντας έτσι την αρχική πρόβλεψη. Με την ίδια λογική η εσχατολογία ενδεχομένως λειτουργεί ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία.
Σχεδόν όλες οι θρησκείες και τα επιμέρους δόγματά τους διαθέτουν εσχατολογία. Για παράδειγμα στη Σιιτική Εσχατολογία, η οποία κυριαρχεί στο Ιράν, κυριαρχεί η πίστη στον 12ο Ιμάμη, τον Μαχντί. Για τους Σιίτες μουσουλμάνους δεν είναι απλώς μια θρησκευτική λεπτομέρεια, αλλά βασικός πυλώνας της θρησκευτικής ιδεολογίας του κράτους αυτού. Κατά τους Ιρανούς ο Μαχντί, ο 12ος Ιμάμης, Muhammad al-Mahdi, δεν πέθανε αλλά βρίσκεται σε «απόκρυψη» και αφάνεια και θα επιστρέψει ως ο Μαχντί, δηλαδή ως καθοδηγητής των μουσουλμάνων, σαν Μεσσίας δηλαδή. Ο «Κρυμμένος Ιμάμης» θα επιστρέψει σε μια εποχή απόλυτου χάους και τρομακτικής αδικίας, για να επιβάλει την παγκόσμια ισλαμική δικαιοσύνη. Κάποιοι σιίτες μουσουλμάνοι πιστεύουν ότι η σύγκρουση με το Ισραήλ και τη Δύση (Η.Π.Α.) είναι η αναγκαία «θύελλα», που θα προετοιμάσει το έδαφος για την έλευση του Μαχντί. Στην τελική μάχη μεταξύ καλού και κακού, θα εξαλείψει την αδικία και θα εγκαθιδρύσει μια δίκαια παγκόσμια τάξη.
Στον αντίποδα, στο Ισραήλ, κυριαρχεί η αντίληψη ότι τα εσχατολογικά γεγονότα θα επέλθουν μέσα από τη Βιβλική προφητεία, η οποία μιλάει σε γενικές γραμμές για την Αποκατάσταση του Ισραήλ, για τη συγκέντρωση των Εβραίων στη γη της επαγγελίας και την άτεγκτη αντιμετώπιση εχθρών όπως το Ιράν, την αρχαία Περσία, γεγονότα που θα επισπεύσουν τα βήματα προς τη μεσσιανική εποχή. Ένα από τα χαρακτηριστικά της εποχής αυτής θα είναι και η ανοικοδόμηση του Τρίτου Ναού του Σολομώντα στην Ιερουσαλήμ, γεγονός που συνδέεται άμεσα με το τέλος των ημερών και την εγκαθίδρυση στον κόσμο του Μεσσία των Ιουδαίων.
Τέλος, καθώς στις Η.Π.Α. κυριαρχούν τα δόγματα των Χριστιανών Ευαγγελιστών, είναι σημαντικό να αναφερθεί σύντομα και η εσχατολογία των χριστιανών αυτών, καθώς ασκούν πολύ σημαντική πολιτική επιρροή. Μάλιστα, πριν από λίγες ημέρες, στις αρχές Μαρτίου του 2026, ο πρόεδρος των Η.Π.Α., Ντόναλντ Τραμπ, συμπροσευχήθηκε με Ευαγγελιστές πάστορες στο Οβάλ Γραφείο. Η κίνηση αυτή μεταδόθηκε από πολλά τηλεοπτικά και ειδησεογραφικά δίκτυα, καθώς αφορούσε την προσευχή για την επιτυχία των ΗΠΑ στον πόλεμο με το Ιράν. Οι πάστορες περικύκλωσαν τον Τραμπ ζητώντας θεϊκή καθοδήγηση για τον πρόεδρο
Κατά τους Ευαγγελιστές ο Αρμαγεδδών υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να επέλθει από μια μεγάλη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, κάτι που θεωρείται ότι προφητεύεται στην Αποκάλυψη του Ιωάννη. Αντίστοιχα η υποστήριξή τους προς το Ισραήλ φαίνεται να πηγάζει από την πεποίθηση ότι το κράτος του Ισραήλ πρέπει να είναι ισχυρό, για να εκπληρωθούν οι προφητείες της Δευτέρας Παρουσίας, για να κλείσει η ανθρωπότητα τον κύκλο της αμαρτίας και της ηθικής κατάπτωσης.
Είναι τελικά ο πόλεμος ένα πρόσχημα γύρω από πολιτικά, γεωπολιτικά και οικονομικά συμφέροντα ή κρύβονται βαθύτερα θρησκευτικά κίνητρα; Είναι ένα ερώτημα που δύσκολα μπορεί να απαντηθεί με βεβαιότητα, γιατί οι εσχατολογίες μπορούν να λειτουργήσουν ως ιδεολογικό καύσιμο για ηθική νομιμοποίηση στους επιτιθέμενους και τους αμυνόμενους. Ίσως πίσω από τα φαινομενικά θρησκευτικά κίνητρα να κρύβονται συχνά ψυχροί γεωπολιτικοί υπολογισμοί για την ηγεμονία στον Περσικό Κόλπο και τον έλεγχο των ενεργειακών πόρων, που μάλλον αρχίζουν να εκλείπουν. Ίσως πάλι οι ηγέτες των εμπόλεμων πλευρών να χρησιμοποιούν την εσχατολογική γλώσσα για να συσπειρώσουν το θρησκευόμενο κοινό τους, ακόμη και αν οι ίδιοι λειτουργούν με καθαρά πολιτικά κριτήρια, δηλαδή να εργαλειοποιούν τη θρησκεία. Το μόνο σίγουρο είναι αυτό που είπε ο Θουκυδίδης: «τοῦ δὲ πολέμου οἱ καιροὶ οὐ μενετοί», Ιστορίαι (1.142.1).
Με εκτίμηση
Κωνσταντίνος Παπανικολάου
Δάσκαλος – Φιλόλογος
