Γράφει ο Δημοσιογράφος Ι. Ζήρας Δ/της της εφημερίδας ΦΩΣ της Θεσσαλονίκης , που επισκέφτηκε την Κοζάνη τις απόκριες το 1938, “είχε κρύο τσουχτερό -15 βαθμούς”.
Την εφημερίδα που δημοσίευση την έχω στο αρχείο μου. Την ίδια εποχή ήρθε στην Κοζάνη και ένας άλλος Δημοσιογράφος ο Σταμ. Στάμ. Δ/νής τη εφημερίδας ΕΜΠΡΟΣ των Αθηνών. Η σύζυγος του Ι. Ζήρα ήταν Κοζανίτισσα κόρη του Δημάρχου της απελευθέρωσης το 1912 Νικολάου Αρμενούλη ονόματι Μαρίκα, εργαζόταν στο Διοικητήριο της Θεσσαλονίκης.
Ερχότανε στην Κοζάνη τις μεγάλες γιορτές. Είχε σύγαμπρο τον Μανώλη Παπαδέλη, που είχε το Ραφείο ΣΜΑΡΤ, στον πεζόδρομο, η γυναίκα του ήταν αδελφή της Μαρίκας κόρη κι αυτή του Δημάρχου Ν. Αρμενούλη, Ελευθερία- Λίτσα καθηγήτρια φιλόλογος. Ο Ζήρας έγραψε πολλά πάρα πολλά γεγονότα των απόκρεω , τραγούδια και άλλα σατιρικά. Θα περιοριστώ στην εισαγωγή και στο «Γάμο του ΨΕΚΑ» με τα επακόλουθα.
Του απεσταλμένου μας.
Χάρις στην πρωτοβουλία του Δήμου Κοζάνης ανεβίωσαν από της Κυριακής τα παλιά Καρναβάλια, εύθυμη Λαϊκή Μούσα: Μια σειρά από ωραία παλιά τραγούδια. Διατηρείται η γραφή της εποχής.
Μετά έρχονται τα κυρίως καρναβάλια, τα οποία είχαν φθάσει στο ζενίθ από το 1900- 1906. Τα καρναβάλια της τότε εποχής αποτελούσαν ολόκληρους θεατρικάς παραστάσεις. Εγίνοντο λ.χ. αναπαραστάσεις της Γενοβέφας μέσα στο δάσος με το ελάφι της, των αγρίων με την ωραίαν αιχμάλωτον, με βασιλέα των αγρίων τον επιζώντα Θωμάν ήΤσώμον Ιωαννίδην, της ανακαλύψεως της Αμερικής, των Σπαρτιατών με τα ηρωικά των κατορθώματα, του περίφημου «σιδηροδρόμου» όπως τον εφαντάζοντο τότε, που ούτε καν τον είχαν ιδεί οι σατυρίζοντες αυτόν κλπ.
Ακόμη εγίνοντο και αναπαραστάσεις γάμων, που όποιος δεν θυμόταν ότι ήτο Αποκριά, τους έπαιρνε για αληθινούς…Εδώ μου αφηγήθηκαν και ένα σχετικό περιστατικό που το θυμούνται οι Κοζανίται και ξεκαρδίζονται στα γέλια.
Πρόκειται περί του γάμου του Ψέκα,. Που αγαπούσε τρελά εδώ και 40-45 χρόνια πριν, την όμορφη Βασίλω – πεθαμένοι κι’ οι δυο τώρα – πλήν η κοπέλα με κανένα λόγο δεν ήθελε τον Ψέκα για άνδρα της. Τις Αποκριές της χρονιάς εκείνης, που όλα τα αστεία ήσαν άκακα και αι παρεξηγήσεις άγνωστες την εποχήν αυτήν, οι πρόκριτοι της Κοζάνης απεφάσισαν να παίξουν ένα παιγνίδι στον Ψέκαν.
Τον κάλεσαν λοιπόν και του είπαν πως το κορίτσι μετάνοιωσε και κλαίει κι’ αν δεν τον πάρει για άνδρα της θα σκοτωθεί. Έτσι, ο γάμος ορίστηκε για το μεγάλο καρναβάλι, χωρίς ο Ψέκας να καταλάβει το χωρατό. Το απόγευμα απάνω από 300 καλεσμένοι ένδυσαν έναν άνδρα με γυναικεία νυφικά, τον σκέπασαν με πυκνό πέπλο και τον παρουσίασαν στον Ψέκα για τη Βασίλω. Ήταν τότε το έθιμο οι νύφες να σκεπάζονται με πυκνό πέπλο, το οποίον ανεσήκωναν μετά την στέψη, στο σπίτι του γαμπρού. Στην πλατεία, μπρος στην εκκλησιά, περίμενε άπειρο πλήθος, που ήξερε πως θα γινόταν ο ψεύτικος γάμος του Ψέκα. Βρήκαν ως αφορμή ότι η εκκλησία δεν χωράει τόσο κόσμον και είπαν ότι θα γίνει η στέψις στην πλατεία.
Οι ψεύτικοι (μεταμφιεσμένοι) παπάδες ήσαν έτοιμοι και η τελετή του γάμου έγινε σαν αληθινή μέσα σε ακράτητα γέλια. Ο γαμπρός καμάρωνε «σαν σκεπάρι γύφτικο», ενώ η «νύφη» κρατούσε την κοιλιά της από τα πολλά τα γελοία. Όταν τελείωσε το μυστήριον, ο κόσμος επήρε τον γαμπρό και την «νύφη» και γύρισαν όλα τα σπίτια για να «φιλήσει χέρι» ο γαμπρός, όπως ήταν τότε ο έθιμο. Εννοείται ότι στο κάθε σπίτι κερνούσαν κρασιά και μεζέδες. Και έτσι, όταν ο γαμπρός έφθασε στο δικό του, ήταν τύφλα στο μεθύσι. Τότε ξεσκέπασαν την νύφη και παρουσιάσθηκε αντί της Βασίλως ένας άνδρας με δυο πήχες μουστάκια. .Την άλλη ημέρα ο Ψέκας έσκασε από το κακό του και σε λίγες ημέρες όλη η Κοζάνη τον συνόδεψε το δύστυχο στο νεκροταφείο…
Ας πάρυομε τώρα τα καρναβάλια της παλιάς Κοζάνης, που προσεπάθησεν η οργανωτική επιτροπή να τα αναβιώσει, πράγμα το οποίον και επέτυχε, διότι εύρε συνεπίκουρον ολόκληρον τον λαόν της Κοζάνης. Κατά τας αφηγήσεις του αγαπητού φίλου και εκλεκτού λογοτέχνου δικηγόρου κ. Τσιτσελίκη,
Αυτά με λίγα λόγια είναι τα περίφημα καρναβάλια της παλιάς Κοζάνης . Ας το ευχηθούμε κι εμείς γιατί η λαογραφία μας πολλά θα έχει να ωφεληθεί από την ωραίαν αυτήν προσπάθεια.
Ι.Α.ΖΗΡΑΣ
Γιάννης Κορκάς
