Έξι χρόνια μετά την έναρξη της απολιγνιτοποίησης, η περιοχή εξακολουθεί να αναζητά την επόμενη μέρα. Οι εξαγγελίες ήταν πολλές. Οι παρουσιάσεις ακόμη περισσότερες. Οι υποσχέσεις για μια «δίκαιη μετάβαση» δημιούργησαν μεγάλες προσδοκίες. Σήμερα, όμως, οι πολίτες δικαιούνται να θέσουν ένα απλό αλλά θεμελιώδες ερώτημα:
του Δρ Νέστορα Κολοβού
Υπάρχει πραγματικά σχέδιο για τη Δυτική Μακεδονία;
Όχι σχέδιο για τους επόμενους μήνες. Σχέδιο για τα επόμενα είκοσι χρόνια.
Ποιο θα είναι το νέο παραγωγικό μοντέλο της περιοχής;
Ποιες δραστηριότητες θα αντικαταστήσουν το τεράστιο οικονομικό αποτύπωμα που άφησε πίσω της η λιγνιτική εποχή;
Ποιες επενδύσεις θα δημιουργήσουν σταθερές και καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας;
Δυστυχώς, αντί για συγκεκριμένες απαντήσεις, η εικόνα που διαμορφώνεται είναι διαφορετική. Η Δυτική Μακεδονία μετατρέπεται ολοένα και περισσότερο σε έναν απέραντο χώρο εγκατάστασης φωτοβολταϊκών πάρκων και ανεμογεννητριών.
Κανείς δεν αμφισβητεί ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αποτελούν αναγκαίο στοιχείο της ενεργειακής μετάβασης. Όμως η εύλογη απορία παραμένει:
Μπορεί μια περιοχή να στηρίξει το μέλλον της αποκλειστικά στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών και ανεμογεννητριών;
Πόσες μόνιμες θέσεις εργασίας δημιουργούνται μετά την ολοκλήρωση αυτών των έργων;
Πόσες τοπικές επιχειρήσεις συμμετέχουν ουσιαστικά στην κατασκευή και τη λειτουργία τους;
Πόσος από τον πλούτο που παράγεται επιστρέφει πραγματικά στην τοπική οικονομία;
Και, κυρίως, μπορούν αυτές οι επενδύσεις να αντικαταστήσουν το παραγωγικό οικοσύστημα που επί δεκαετίες στήριζε η περιοχή;
Αν η απάντηση είναι αρνητική, τότε οφείλουμε να συζητήσουμε το πραγματικό ζήτημα: τι λείπει από τη Δυτική Μακεδονία;
Πώς θα δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας χωρίς νέες παραγωγικές επιχειρήσεις;
Πώς θα αναπτυχθεί η επιχειρηματικότητα χωρίς ουσιαστική πρόσβαση στη χρηματοδότηση, χωρίς ανταγωνιστικά κίνητρα και χωρίς σύγχρονες υποδομές;
Πώς θα προσελκυστούν σοβαρές βιομηχανικές και μεταποιητικές επενδύσεις όταν δεν υπάρχει μια σαφής αναπτυξιακή ταυτότητα για την περιοχή;
Πώς θα παραμείνουν οι νέοι όταν δεν μπορούν να διακρίνουν μια πειστική επαγγελματική προοπτική;
Και υπάρχει ακόμη ένα ερώτημα που δεν μπορεί να αποφεύγεται.
Ποιος καθορίζει σήμερα την αναπτυξιακή πορεία της Δυτικής Μακεδονίας; Η ίδια η περιοχή ή οι αποφάσεις που λαμβάνονται αλλού;
Η τοπική αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να περιορίζεται στον ρόλο του διαχειριστή ή του παρατηρητή. Η αποστολή της είναι να σχεδιάζει, να διεκδικεί, να προτείνει, να πείθει και, όταν χρειάζεται, να συγκρούεται για το συμφέρον της περιοχής. Οι πολίτες δεν περιμένουν μόνο ενημερωτικές παρουσιάσεις και δελτία Τύπου. Περιμένουν πρωτοβουλίες, αποτέλεσμα και όραμα.
Γιατί, μέχρι σήμερα, εκείνο που κυριαρχεί είναι η αίσθηση ότι η Δυτική Μακεδονία ακολουθεί τις εξελίξεις αντί να τις διαμορφώνει. Ότι εφαρμόζει επιλογές αντί να συνδιαμορφώνει πολιτικές. Και αυτό δεν μπορεί να αποτελέσει αναπτυξιακή στρατηγική για μια περιοχή που πληρώνει το μεγαλύτερο τίμημα της ενεργειακής μετάβασης.
Η Δυτική Μακεδονία δεν χρειάζεται άλλη επικοινωνία. Χρειάζεται απαντήσεις.
Ποια θα είναι η οικονομία της το 2040;
Ποιες επιχειρήσεις θα λειτουργούν εδώ;
Πού θα εργάζονται οι νέοι άνθρωποι;
Ποιο είναι το όραμα που θα κρατήσει τα παιδιά αυτού του τόπου στον τόπο τους;
Γιατί η ιστορία δεν θα κρίνει πόσα φωτοβολταϊκά εγκαταστάθηκαν ούτε πόσες ανεμογεννήτριες υψώθηκαν στα βουνά της. Θα κρίνει αν αυτή η μετάβαση δημιούργησε μια οικονομία ισχυρότερη από εκείνη που αντικατέστησε.
Και αυτό, μέχρι σήμερα, παραμένει το μεγάλο αναπάντητο ερώτημα.
Νέστωρ Κολοβός
Engineering Geologist M.Sc., Ph.D
Πτυχιούχος Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων
