Η 4η Μαρτίου είναι η Παγκόσμια Ημέρα Μηχανικού για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη (World Engineering Day for Sustainable Development). Δεν είναι μια τυπική επέτειος. Είναι μια διεθνής υπενθύμιση ότι η βιώσιμη ανάπτυξη δεν «ανακοινώνεται˙ σχεδιάζεται, τεκμηριώνεται και εφαρμόζεται.
Και αυτό, ιστορικά, είναι ακριβώς ο ρόλος του μηχανικού.
Η τεχνική επιστήμη είχε πάντοτε ουσιαστική συμβολή στην πρόοδο και στην ανθρώπινη ευημερία: στις υποδομές, στην ασφάλεια των κατασκευών, στην ενέργεια, στο νερό, στις μεταφορές, στη βιομηχανία, στην τεχνολογία. Με απλά λόγια: ό,τι κρατά μια κοινωνία όρθια και τη βοηθά να προχωρά, περνά μέσα από σχεδιασμό, λύσεις και υλοποίηση, δηλαδή μέσα από το έργο των μηχανικών.
Γι’ αυτό και η διασφάλιση ότι οι μελλοντικές γενιές μηχανικών και επιστημόνων θα είναι σε θέση να σχεδιάζουν λύσεις για τοπικές και παγκόσμιες προκλήσεις είναι ζωτικής σημασίας. Δεν μιλάμε μόνο για ένα επάγγελμα. Μιλάμε για τη δυνατότητα της κοινωνίας να ανταποκριθεί σε κρίσεις και μετασχηματισμούς: κλιματική προσαρμογή, ενεργειακή ασφάλεια, ανθεκτικότητα υποδομών, ψηφιακός μετασχηματισμός, νέες τεχνολογίες. Χωρίς ανθρώπους με γνώση, δεξιότητες και ευθύνη, οι στόχοι μένουν στα χαρτιά.
Στη Δυτική Μακεδονία, η συζήτηση αυτή αποκτά πολύ πιο άμεσο χαρακτήρα.
Από το 2019 και μετά, η περιοχή μας μπήκε στην πιο μεγάλη αλλαγή του παραγωγικού της μοντέλου: απολιγνιτοποίηση και Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση. Σήμερα, επτά χρόνια μετά, δεν είμαστε στη φάση της θεωρίας. Είμαστε στη φάση όπου τα κονδύλια κλειδώνουν, οι προσκλήσεις βρίσκουν αποδέκτες και οι επιλογές γίνονται μη αναστρέψιμες.
Εδώ είναι που πρέπει να ειπωθεί ξεκάθαρα κάτι κρίσιμο:
η μετάβαση δεν θα κριθεί από το πόσα «εντάχθηκαν» ή πόσα «ανακοινώθηκαν». Θα κριθεί από το αν αυτά γίνονται έργα που λειτουργούν, αν γίνονται δουλειές που διαρκούν, αν δημιουργούν νέα παραγωγική βάση και τοπική προστιθέμενη αξία.
Και σε αυτή την πραγματική μετάβαση, ο ρόλος του μηχανικού είναι απολύτως κεντρικός. Γιατί η μετάβαση δεν είναι μόνο οικονομικό πρόγραμμα. Είναι:
- χωροθέτηση, γη και υποδομές,
- δίκτυα και ενεργειακά συστήματα,
- αδειοδοτήσεις και ωρίμανση έργων,
- τεχνικές προδιαγραφές, ασφάλεια και ποιότητα κατασκευής,
- προσαρμογή στην κλιματική πρόκληση και ανθεκτικότητα,
- βιομηχανική δραστηριότητα, κυκλική οικονομία, παραγωγή.
Αυτά δεν «τρέχουν» με γενικές προθέσεις. Θέλουν τεχνογνωσία, ρεαλισμό και έλεγχο εφικτότητας. Θέλουν ανθρώπους που βλέπουν το έργο πριν γίνει πρόβλημα.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη αντίφαση που γεννά αβεβαιότητα στην κοινωνία:
Όλα αυτά τα χρόνια, τόσο στον σχεδιασμό όσο και στην υλοποίηση, ο τεχνικός κόσμος και το Τεχνικό Επιμελητήριο – και ειδικά το ΤΕΕ/Τμήμα Δυτικής Μακεδονίας – παραμένουν στην πράξη παραγκωνισμένοι: εκτός κρίσιμων επιτροπών, εκτός ουσιαστικών διαδικασιών διαβούλευσης, εκτός αξιολογήσεων που καθορίζουν έργα, προτεραιότητες και πόρους, ακόμη και εκτός χρηματοδοτήσεων ως δυνητικοί δικαιούχοι ή φορείς υλοποίησης, παρότι διαθέτουμε την τεχνική επάρκεια και την εμπειρία που απαιτεί η μετάβαση.
Και αυτό δεν είναι μια «θεσμική λεπτομέρεια». Για μια περιοχή που σηκώνει το βάρος της μεγαλύτερης ενεργειακής μετάβασης της χώρας, είναι ζήτημα κατεύθυνσης και αποτελέσματος.
Από τη δική μας πλευρά, έγιναν προσπάθειες να υπάρξει γόνιμη προσέγγιση και συνεργασία με όσους διαχειρίζονται τις τύχες της Μετάβασης. Επιδιώξαμε διάλογο, καταθέσαμε προτάσεις, ζητήσαμε συμμετοχή με τεχνικούς όρους, ακριβώς για να βοηθήσουμε ώστε τα έργα να ωριμάζουν σωστά και να μην χάνεται χρόνος. Δυστυχώς, μέχρι και σήμερα, δεν κατέστη δυνατή μια ουσιαστική συνεργασία που να αντιστοιχεί στη σοβαρότητα της συγκυρίας.
Και σήμερα που «κλειδώνουν» οι αποφάσεις, αυτή η έλλειψη συνεργασίας κοστίζει διπλά:
κοστίζει σε χρόνο, κοστίζει σε ποιότητα, κοστίζει σε εμπιστοσύνη.
Η Δυτική Μακεδονία χρειάζεται πλέον να μετρά την πρόοδο με πραγματικούς δείκτες:
πόσα έργα συμβασιοποιούνται και πληρώνονται, πόσες θέσεις εργασίας είναι σταθερές, πόσες παραγωγικές δραστηριότητες μπαίνουν σε λειτουργία, πόσο μειώνεται ο χρόνος ωρίμανσης και αδειοδότησης, πώς αλλάζουν οι κοινωνικοοικονομικοί δείκτες της περιοχής.
Και για να συμβεί αυτό, χρειάζεται κάτι απλό και αυτονόητο: σταθερός δίαυλος, ουσιαστική και ισότιμη συνεργασία με τον τεχνικό κόσμο. Όχι στο τέλος, όταν τα προβλήματα έχουν ήδη εμφανιστεί, αλλά στην αρχή: στην επιλογή, στη διαμόρφωση τεχνικών κριτηρίων, στην ωρίμανση και στον έλεγχο εφικτότητας.
Η Παγκόσμια Ημέρα Μηχανικού για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη είναι η κατάλληλη στιγμή να το θυμηθούμε όλοι: ο μηχανικός δεν είναι «εκτελεστής αποφάσεων». Είναι προϋπόθεση για να πετύχουν οι αποφάσεις.
Από εδώ και πέρα, η μετάβαση θα κριθεί στο αποτέλεσμα: στο πόσο γρήγορα οι πόροι γίνονται έργα, τα έργα γίνονται λειτουργία και η λειτουργία γίνεται δουλειές που μένουν στον τόπο. Αυτό δεν είναι τεχνικό ζήτημα, είναι ζήτημα ευθύνης.
Πρόεδρος ΤΕΕ/Τμήματος Δυτικής Μακεδονίας
Περιφερειακός Σύμβουλος Δυτικής Μακεδονίας
