Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού παρακολούθησα την παράσταση – θέατρο ντοκουμέντο «Γη της Επαγγελίας» του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Κοζάνης σε συμπαραγωγή του φεστιβάλ Αθηνών – Επιδαύρου, στον Άγιο Δημήτριο Κοζάνης, έναν τόπο άρρηκτα συνδεδεμένο με τη λιγνιτική ηλεκτροπαραγωγή τα προηγούμενα χρόνια.
του Θεοδωρίδη Ι. Γεώργιου
Η «Γη της Επαγγελίας» είναι μια παράσταση που οφείλω να ομολογήσω ότι με άγγιξε και με συγκίνησε πρώτα ως γιο πρώην εργαζομένου στη Δ.Ε.Η., έπειτα ως Μηχανολόγο Μηχανικό και τέλος ως άτομο ποντιακής καταγωγής. Όσο μου επιτρέπεται να έχω άποψη και κρίση ως «μη ειδικός» περί των θεατρικών παραστάσεων και με μόνο κριτήριο τη γνώμη του απλού θεατή οφείλω να επισημάνω ότι η σκηνοθεσία της Γεωργίας Μαυραγάνη ήταν άρτια και εμπεριείχε πολύ «υποδόριο» ψάξιμο και σκάλισμα, τα σκηνικά της Εύης Μιμίκου και της Βενετίας Νάση ήταν εντυπωσιακά και κατασκευασμένα εξ’ ολοκλήρου από εξαρτήματα και πρώτες ύλες που προέρχονταν από τη διεργασία της λιγνιτικής ηλεκτροπαραγωγής (από «κουλούρες» καλωδίων μέχρι ατόφιο λιγνίτη) και η κινησιολογία της Μαριάννας Καβαλλιεράτου ήταν προσεγμένη και συντονισμένη στο δευτερόλεπτο. Τέλος η μουσική του Χάρη Νείλα, οι φωτισμοί της Εμορφίλης Τσιμπλίδου και η κινηματογράφηση υλικού του Στάθη Γαλαζούλα συνέβαλαν καίρια στη δημιουργία ενός μυσταγωγικού περιβάλλοντος κατά τη διάρκεια της παράστασης.
Ορμώμενος από την εν λόγω παράσταση θέλω να σας παρουσιάσω για τη «δική» μου Δ.Ε.Η. Είμαι σίγουρος ότι ο κάθε πολίτης αυτής της περιοχής έχει και μια «δική» του Δ.Ε.Η. Οι μνήμες, οι αναμνήσεις, οι διηγήσεις, οι εικόνες, οι αναφορές μας, η κουλτούρα μας, η καθημερινότητα μας, η περιοχή μας η ίδια, η κοινωνία μας και εν τελεί η ίδια η ζωή των κατοίκων συνθέτουν ένα «μωσαϊκό» με πρωταγωνίστρια τη Δ.Ε.Η. Η Δ.Ε.Η. καλώς ή κακώς είναι μέσα μας.
Ξεκινώντας από την παιδική μου ηλικία, όταν πήγαινα μικρό παιδί κάθε Χριστούγεννα στην γιορτή των παιδιών των εργαζομένων της Δ.Ε.Η., ονειρευόμουν ότι κάποια μέρα θα εργαστώ και εγώ στη Δ.Ε.Η.
Το ταξίδι Κοζάνη – Θεσσαλονίκη και το ταξίδι Κοζάνη – Πτολεμαΐδα τότε είχε το δικό του συμβολισμό. Πάντα όταν πηγαίναμε προς Θεσσαλονίκη και περνούσαμε από τον χώρο εργασίας του πατέρα μου τον Α.Η.Σ. Αγίου Δημήτριου πάντα ο πατέρας μου κοιτούσε ποιες μονάδες λειτουργούν και ποιες μονάδες είναι εκτός λειτουργίας. Ασυναίσθητα έγινε και σε μένα βίωμα και πάντα κοιτούσα τις μονάδες όσο ο σταθμός ήταν σε λειτουργία.
Το ταξίδι προς Πτολεμαΐδα δε, τη στιγμή που φτάναμε στον Α.Η.Σ. Πτολεμαΐδας και πριν τον τελευταίο ταινιόδρομο φαίνονταν στο βάθος ο απολήπτης φόρτωσης ταινιών λιγνίτη και ήξερα, από τις διηγήσεις του πατέρα μου, ότι ο πατέρας μου σε συνεργασία με έναν Πολωνό τεχνικό πραγματοποίησαν την τελευταία δοκιμαστική λειτουργία του εν λόγω απολήπτη πριν δοθεί σε μόνιμη λειτουργία.
Σε κάποιο σημείο της αφήγησης του πρώην εργαζομένου της Δ.Ε.Η. Παναγιώτη Χλιαρά, στο τρίτο μέρος της παράστασης «Η Φωνή», αναφέρεται σε ένα εργατικό ατύχημα ενός συναδέλφου του που βίωσε κατά την διάρκεια της εργασίας του. Τότε ήρθε αυτόματα στο μυαλό μου η εικόνα του δικού μου πάτερα που ερχόμενος από την εργασία του να μου διηγείται γεμάτος αγωνία το εργατικό ατύχημα ενός συναδέλφου του και τη δυσκολία που βίωσε όταν έπρεπε να τηλεφωνήσει στην γυναίκα του συναδέλφου του για να την ειδοποιήσει ότι ο άντρας της πηγαίνει στο νοσοκομείο.
Τέλος, το 1997 παραβρέθηκα με τον πατέρα μου στα εγκαίνια της 5ης Μονάδας του Α.Η.Σ. Αγίου Δημητρίου. Υπήρχε ένα κλίμα ευφορίας εκείνη την ημέρα για τη νέα επένδυση. Κόσμος πολύς, χαμογέλα παντού, όλοι η τοπική εξουσία και σύσσωμο το υπουργικό συμβούλιο με προεξάρχοντα τον τότε πρωθυπουργό της χώρας να είναι παρόντες. Η εικόνα εκείνης της μέρας, όσα χρόνια και αν περάσουν, δεν ξεχνιέται.
Πρωτοετής φοιτητής το 2003 και η πρώτη εκδρομή με το Πανεπιστήμιο στα ορυχεία και στον Α.Η.Σ. Καρδιάς. Βροχερή μέρα, λάσπη πολύ στα ορυχεία. Θυμάμαι του συμφοιτητές και τις συμφοιτήτριες μου να βλέπουν με δέος τις εγκαταστάσεις, τα τεράστια σε όγκο μηχανήματα και συστήματα και εγώ να αισθάνομαι ότι εδώ ανήκω. Τα ορυχεία και οι Α.Η.Σ. ήταν κομμάτι του εαυτού μου μέσα από το περιβάλλον που μεγάλωσα, από την ίδια την περιοχή μας, από τις ιστορίες και διηγήσεις των ανθρώπων της κοινότητας.
Μετέπειτα σαν φοιτητής πήγαινα σε κάποιες μεγάλες συντηρήσεις του Α.Η.Σ. Αγίου Δημητρίου. Έβλεπα την τεχνολογία στην πράξη, αποκτούσα ακούσια γνώση και τεχνογνωσία, ανακάλυπτα την καινοτομία και συνομιλούσα με αυθεντίες μηχανικούς από κάθε γωνιά του κόσμου. Μεγάλο σχολείο.
Δεν μπορώ να ξεχάσω, κατά τη διάρκεια της πρακτικής μου άσκησης στον Α.Η.Σ. Αγίου Δημητρίου, τις διηγήσεις ενός εργαζομένου που συμμετείχε στην κατάσβεση της μεγάλης πυρκαγιάς στην 2η μονάδα του Α.Η.Σ. Αγίου Δημητρίου. Η διήγησή του ήταν γεμάτη ένταση και συγκίνηση σαν να ξαναζούσε σε δεύτερο χρόνο την εν λόγω πυρκαγιά. Έλεγε χαρακτηριστικά «είμασταν 3 μερόνυχτα στο πεδίο μέχρι να σβήσει η πυρκαγιά, ζέστη, αγωνιά, καπνός, καιγόταν το «σπίτι» μας».
Εν ευθέτω χρόνο ένας εργαζόμενος της Δ.Ε.Η. μου είπε γεμάτος ειλικρίνεια «Εγώ τον πονάω το Σταθμό, (σημ. Σταθμός Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας) εδώ μέσα έζησα, δούλεψα, γέρασα, σπούδασα τα παιδιά μου».
Τέλος, η παράσταση τελειώνει με ένα τραγούδι ορόσημο για την ποντιακή μουσική το τραγούδι «την πατρίδα μ’ έχασα» σε στοίχους του αείμνηστου στιχουργού της ποντιακής μουσικής και γιατρού Χρήστου Αντωνιάδη που αφηγείται τον ξεριζωμό των Ελλήνων του Πόντου από την πατρίδα τους. Η «νέα πατρίδα», ας μου επιτραπεί ο ορός, ήταν η Δ.Ε.Η. και η λιγνιτική ηλεκτροπαραγωγή για τους Έλληνες του Πόντου της Δυτική Μακεδονία. Στο περιβάλλον της Δ.Ε.Η. ξανασμίξαν, μιλούσαν την ποντιακή γλώσσα, έλεγαν ιστορίες από τα χωριά των προγονών τους στον Πόντο, ανακάλυπταν μακρινές συγγένειες που χάθηκαν στα πέρατα του χρόνου, διαφωνούσαν στα πλαίσια του καλαμπουριού αν οι Ματσουκέτ ή Αταπαζαρλήδες μιλάνε σωστά την ποντιακή γλώσσα, συζητούσαν για ποντιακούς χορούς και για ποντιακά τραγούδια.
Άφησα τελευταίο το γάλα, το οποίο «πρωταγωνιστεί» στην παράσταση. Το γάλα είναι το προϊόν που συμπεριλαμβάνει όλα τα παραπάνω. Το γάλα ήταν η ίδια η λιγνιτική ηλεκτροπαραγωγή. Το γάλα ήταν η αφετηρία και το τέλος του κύκλου. Το γάλα ήταν η ίδια η Δ.Ε.Η. Και στο τέλος το γάλα αδειάζετε…
Καλώς ή κακώς η περίοδος της λιγνιτικής ηλεκτροπαραγωγής για τη Δυτική Μακεδονία με τα τωρινά δεδομένα έχει περάσει στο παρελθόν. Η ιστορία θα το κρίνει… Ας κρατήσει λοιπόν ο καθένας και η καθεμιά στην ψυχή και στην καρδιά του τη «δική» του Δ.Ε.Η.
Κλείνοντας, όσοι και όσες δεν παρακολουθήσατε τη συγκεκριμένη παράσταση σας προτρέπω να παραβρεθείτε στην τελευταία παράσταση στην Κοζάνη την Τετάρτη 09/09/2026 στο υπαίθριο θέατρο Ποντοκώμης «Μίκης Θεοδωράκης» για να ανακαλύψετε και εσείς τη «δική» σας Δ.Ε.Η.
Διπλ. Μηχανολόγος Μηχανικός Π.Δ.Μ.
Γενικός Γραμματέας Ε.Μ.Δ.Υ.Δ.Α.Σ. ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ
Μέλος Αντιπροσωπίας Τ.Ε.Ε. / Τ.Δ.Μ.
