Υπάρχουν φράσεις που μένουν μέσα μας για χρόνια. Επειδή, σε λίγες λέξεις, χωρούν τη διαδρομή ενός ανθρώπου και το μέγεθος της αγάπης του για τον τόπο του.
«Κυρία Σπυρίδου, από τον Όρλιακα των Γρεβενών…»
Της Λαζαρίτσας Σπυρίδου
Έτσι άρχισε την απάντησή του ο Αθανάσιος Οικονόμου, σε μία από τις συνεντεύξεις μας, όταν τον ρώτησα για το όνομα του αγαπημένου του βουνού που είχε ταξιδέψει μέχρι τον Άρη. Κρατώ ακόμη εκείνη τη φράση. Γιατί ο επιστήμονας που συνέδεσε τη ζωή του με την εξερεύνηση του Διαστήματος κουβαλούσε μαζί του τον τόπο από τον οποίο ξεκίνησε .Σε όλες τις συνεντεύξεις του όπου και να βρισκόταν έλεγε:
΄΄ Κατάγομαι από το χωριό Ζιάκα των Γρεβενών΄΄
Ως δημοσιογράφος κάλυψα τις επισκέψεις και τις δράσεις του στην περιοχή μας, συνομίλησα μαζί του και παρακολούθησα την επιμονή του να συνδέσει την επιστημονική γνώση με την ιδιαίτερη πατρίδα του. Στις συζητήσεις μας, δίπλα στις αποστολές και στα επιτεύγματα, υπήρχε πάντοτε ο Ζιάκας, ο Όρλιακας, τα Γρεβενά. Η πατρίδα που παρέμενε ενεργή μέσα στη σκέψη του γινόταν επιθυμία προσφοράς.
Ο κ. Οικονόμου, με τη μακρά επιστημονική διαδρομή του στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου και στις αποστολές της NASA, συνέβαλε στην ονοματοδοσία σημείων του Άρη με ελληνικά ονόματα. Ο Όρλιακας απέκτησε έτσι μια θέση πολύ πέρα από τα γεωγραφικά μας όρια. Ένα βουνό των Γρεβενών έγινε σύμβολο της δύναμης που έχει ένας άνθρωπος να μεταφέρει τον τόπο του στον κόσμο.
Σήμερα, το Εκπαιδευτικό Αστρονομικό Πάρκο Όρλιακα, ένα όραμα που συνδέθηκε με την έμπνευση και την επιμονή του, κάνει ένα ουσιαστικό βήμα προς την υλοποίηση. Η συνολική συγχρηματοδοτούμενη δημόσια δαπάνη της πράξης ανέρχεται σε 13.843.661,77 ευρώ, μέσω του Προγράμματος «Δυτική Μακεδονία» του ΕΣΠΑ 2021–2027, με δικαιούχο το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Η διαγωνιστική διαδικασία για την κατασκευή των κτιριακών υποδομών και τη διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου, ανέρχεται στο ύψος των 7,1 εκατομμυρίων ευρώ.
Πίσω από αυτά τα ποσά υπάρχει μια πολιτική επιλογή:
Να επενδύσουμε στη γνώση, στην έρευνα, στην εκπαίδευση και στη δυνατότητα της περιοχής μας να δημιουργήσει νέες προοπτικές.
Η Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας αξίζει αναγνώριση για τη στήριξη αυτής της επιλογής. Η αυτοδιοίκηση δείχνει την αξία της όταν αντιλαμβάνεται τη σημασία ενός οράματος και διαθέτει τους πόρους για να προχωρήσει. Όταν αναγνωρίζει ότι η ανάπτυξη χρειάζεται και έργα που διευρύνουν τον ορίζοντα μιας κοινωνίας, ανοίγουν δρόμους στα παιδιά της και τη συνδέουν με τη διεθνή επιστημονική κοινότητα.
Η πολιτική συνέπεια επιβάλλει να αναγνωρίζουμε μια ουσιαστική απόφαση, πέρα από παραταξιακές αφετηρίες.
Το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας αναλαμβάνοντας την υλοποίηση, δίνει στο όραμα θεσμική συνέχεια και επιστημονικό περιεχόμενο. Η συνεργασία του, με το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, για την επιστημονική υποστήριξη του Πάρκου και την ανάπτυξη εκπαιδευτικών και ερευνητικών δράσεων, ενισχύει αυτή την προοπτική. Έτσι το Πανεπιστήμιο μπορεί να γίνει δύναμη αλλαγής για την κοινωνία που το φιλοξενεί .
Αυτή η εξέλιξη αναδεικνύει, όμως, και ένα βαθύτερο πολιτικό ζήτημα. Πώς αντιμετωπίζουμε τους ανθρώπους του τόπου μας που έζησαν, εργάστηκαν ή διακρίθηκαν αλλού; Αξιοποιούμε την εμπειρία τους; Τους δίνουμε χώρο να προσφέρουν; Ή ζητούμε διαρκώς να αποδείξουν ότι δικαιούνται να ενδιαφέρονται για την πατρίδα τους;
Ο Αθανάσιος Οικονόμου αποτελεί ένα σπουδαίο παράδειγμα του πώς η γνώση που αποκτάται μακριά μπορεί να επιστρέφει ως πολύτιμο κεφάλαιο στον τόπο της αφετηρίας. Η απόσταση δεν ακύρωσε τον δεσμό του με τα Γρεβενά. Η διεθνής διαδρομή του πρόσθεσε δυνατότητες σε αυτόν τον δεσμό.
Η υπεραξία ενός ανθρώπου βρίσκεται σε όσα μπορεί να καταθέσει:
Στη γνώση, στην εμπειρία, στις συνεργασίες, στην κρίση του, στην ικανότητά του να μετατρέπει μια ιδέα σε όφελος για τους άλλους. Και αυτή η δυνατότητα αξίζει να αξιολογείται με σοβαρότητα.
Η αναφορά στον Οικονόμου φωτίζει μια αρχή ,που αφορά όλους μας:
Η σχέση με τον τόπο δοκιμάζεται στην ευθύνη που αναλαμβάνουμε και στην προσφορά που επιδιώκουμε καθημερινά .
Όταν η πολιτική αντιπαράθεση εξαντλείται στο πού μένει κάποιος, αποκαλύπτει την ανωριμότητά της. Όταν η εμπειρία και η εξωστρέφεια αντιμετωπίζονται ως λόγοι αποκλεισμού, η προχειρότητα γίνεται εμπόδιο στη συλλογική πρόοδο. .
Το Αστρονομικό Πάρκο Όρλιακα μάς δίνει ένα χειροπιαστό παράδειγμα αυτής της δυνατότητας. Το επόμενο χρέος είναι να ολοκληρωθεί και να λειτουργήσει με συνέχεια, επιστημονική επάρκεια και πραγματική πρόσβαση για μαθητές, φοιτητές, ερευνητές και πολίτες. Να γίνει ένας ζωντανός τόπος γνώσης, αντάξιος της έμπνευσης που το γέννησε.
Κρατώ τη φράση εκείνης της συνέντευξης και σκέφτομαι πόσα μπορεί να χωρέσει η αγάπη για την πατρίδα όταν συναντήσει τη γνώση και την επιμονή. Μπορεί να μεταφέρει το όνομα ενός βουνού μέχρι τον Άρη. Μπορεί και να επιστρέψει στον ίδιο τόπο, για να ανοίξει στα παιδιά του έναν δρόμο προς τα αστέρια.
Αυτόν τον δρόμο οφείλει να υπηρετεί η πολιτική. Και γι’ αυτόν τον δρόμο αξίζει να κάνουμε την υπέρβαση.
