Συμπτωματικά, πριν από λίγες ημέρες, έτυχε να περνάω τον δρόμο Κοζάνης – Σιάτιστας. Το βλέμμα μου αναπόφευκτα έπεσε πάνω σε άλλο ένα υπό κατασκευή φωτοβολταϊκό πάρκο, το οποίο πρόκειται να καταλάβει ένα ψηλό λόφο.
Άρθρο του Κωνσταντίνου Παπανικολάου
Η θέα είναι αποκαρδιωτική, καθώς ξηλώνονται σταδιακά τα εναπομείναντα δέντρα και θάμνοι και αντικαθίστανται από κομμάτια μετάλλου και πλαστικού με κατοπτρική όψη.
Οι νομοί Κοζάνης και Φλώρινας από χρόνια βρίσκονται σε μια διαρκή επίθεση εναντίον του φυσικού περιβάλλοντος. Για χρόνια η Δ.Ε.Η. απομυζούσε τους πόρους της περιοχής. Τεράστια ορυχεία αλλοίωναν το ανάγλυφο και οι εξωτερικές αποθέσεις των ορυχείων, δηλαδή οι τεράστιοι χώροι εναπόθεσης άγονων υλικών από την εξόρυξη του λιγνίτη τροποποιούσαν παράταιρα το τοπίο. Σε κάποιες περιπτώσεις, όπως στο χωριό Ανάργυροι Φλώρινας, υπήρξε τόσο μεγάλη υποβάθμιση στο φυσικό και οικιστικό περιβάλλον, με αποτέλεσμα την ανάγκη για μετεγκατάσταση του οικισμού, ύστερα από την τεραστίων διαστάσεων κατολίσθηση στο γειτονικό με το χωριό λιγνιτωρυχείο.
Παλιότερα η ΜΑΒΕ και η ΑΕΒΑΛ ρύπαιναν και μόλυναν με ιλιγγιώδεις ρυθμούς την περιοχή του νομού Κοζάνης. Χαρακτηριστικό είναι το μέγεθος της αποκατάστασης του χώρου αποθέσεων στην περιοχή των Μεταλλείων Αμιάντου Βορείου Ελλάδας (ΜΑΒΕ) στην Κοζάνη.
Σύμφωνα με την εταιρεία που ανέλαβε το έργο της αποκατάστασης, το μέγεθος των αποθέσεων του εργοστασίου αυτού είναι 69εκ. τόνοι προϊόντων εξόρυξης, από την πολυετή λειτουργία των μεταλλείων της ΜΑΒΕ. Η ίδια εταιρεία προσθέτει ότι αυτές οι αποθέσεις αποτελούσαν πηγή ρύπανσης της ατμόσφαιρας και των υδάτων της περιοχής, με αποτέλεσμα την αισθητική υποβάθμιση του τοπίου. Το ίδιο συνέβαινε και με την ΑΕΒΑΛ (Ανώνυμη Επιχείρηση Βιομηχανίας Αζωτούχων Λιπασμάτων) στην Πτολεμαΐδα.
Τα τελευταία χρόνια η περιοχή του νομού Κοζάνης βιώνει εκ νέου μια άνευ προηγουμένου περιβαλλοντική υποβάθμιση. Χιλιάδες φωτοβολταϊκά «κύτταρα» αντικαθιστούν τα φυσικά κύτταρα της περιοχής μας και δεκάδες ανεμογεννήτριες φύτρωσαν σαν μανιτάρια σε μέρη που θα έπρεπε να υπάρχουν δάση ή βοσκοτόπια. Το εντυπωσιακό είναι η ταχύτητα με την οποία χιλιάδες στρέμματα γόνιμης γης και φυσικού περιβάλλοντος μετατρέπονται σε μια άμορφη και ακαλαίσθητη μάζα μετάλλων και πάνελ και πάλι για το καλό των καταναλωτών της Ελλάδας.
Φυσικά, ο γράφων δεν είναι κατά της τεχνολογίας και της προόδου αλλά είναι επιφυλακτικός ως προς τη βιασύνη και την ορμή με την οποία γίνεται αυτή η μετάβαση στη λεγόμενη «καθαρή» ενέργεια.
Εντύπωση προκαλεί το έργο του Πλάτωνα με τίτλο Κριτίας, στον οποίο ο Πλάτωνας (427-347 π.Χ) αναφέρει τους λόγους που κατέστησαν άγονη την Αττική στην εποχή του. Αναφέρει χαρακτηριστικά στο απόσπασμα 111 a – d ότι το έδαφος της Αττικής σε παλαιότερες εποχές ήταν πολύ πιο γόνιμο αλλά οι συνεχείς επεμβάσεις των κατοίκων της και η άκριτη υπερεκμετάλλευση το επηρέασαν αρνητικά. Λέει σε μετάφραση χαρακτηριστικά:
«Στον παλιό όμως καιρό επειδή ο τόπος μας δεν είχε χάσει τα χώματα του αντί για ξεροβούνια είχε ψηλούς λόφους γεμάτους χώμα. Και αυτός ο τόπος που σήμερα τον λένε Φελλέα (= άγονο τόπο), τότε ήταν γεμάτος από παχιά χώματα και τα βουνά ήταν γεμάτα από πολλά δάση, από τα όποια και σήμερα υπάρχουν φανερά σημάδια. Γιατί από τα βουνά αυτά, μερικά έχουν σήμερα μόνο για μελίσσια τροφή, δεν είναι δε και πολύς καιρός που κόπηκε απ’ εκεί ξυλεία για μεγάλες οικοδομές, που και στα χρόνια μας ακόμα σώζονται οι σκεπές τους, που δεν είχαν πάθει τίποτε. Υπήρχαν δε και πολλά άλλα ήμερα και μεγάλα δένδρα, και πολλά βοσκοτόπια για τα κοπάδια. Κι ακόμα το νερό πού έπεφτε κάθε χρόνο, χάρη στον Δία, το μάζευε και δεν πήγαινε χαμένο, καθώς γίνεται τώρα πού τρέχει πάνω στην αχώματη γη και καταλήγει όλο στη θάλασσα. Με το να είχε πολλά χώματα τότε ή γη, το νερό μαζεύονταν στο υπέδαφος και αποθηκεύονταν εκεί, μέσω της λάσπης πού σκέπαζε τη γη.
Έτσι το νερό (της βροχής) το έπινε η γη, γιατί το άφηνε να τρέχει από τα ψηλώματα και να μαζεύεται στους λάκκους. Και σ’ όλα τα μέρη υπήρχαν πολλά και τρεχούμενα βρυσικά και ποταμίσια νερά, από τα όποια έχουν απομείνει ακόμη, εκεί πού ήταν πριν οι βρύσες, ιερά-σημάδια, για να αποδεικνύουν ότι όσα λέγονται τώρα γι’ αυτήν (την Αττική) είναι αληθινά. […]Εν πρώτοις το μέρος της Ακρόπολης δεν ήταν τότε όπως είναι τώρα. Γιατί κάποτε έπεσε παρά πολλή βροχή και έγδαρε όλο το γύρω απ’ αυτήν χώμα και την έκαμε γυμνή.»
Μέσα από το απόσπασμα του Πλάτωνα γίνεται εμφανές ότι η υπερεκμετάλλευση και η κακή διαχείριση των πόρων δημιουργεί σε μακροχρόνιο επίπεδο πολλά προβλήματα που δύσκολα διορθώνονται και επιβαρύνουν τις επερχόμενες γενιές. Ίσως θα έπρεπε να γίνει μία αναθεώρηση στο εύρος των επεμβάσεων στην περιοχή μας, γιατί σε λίγο καιρό θα είναι δυσεύρετα τα γόνιμα εδάφη. Καθώς οι τιμές των τροφίμων αυξάνονται είτε λόγω της αύξησης του παγκόσμιου πληθυσμού είτε λόγω της υπερεκμετάλλευσης των εδαφών σε παγκόσμιο επίπεδο, στόχος μας πρέπει να γίνει η πραγματική αειφόρα ανάπτυξη, χωρίς υπερβολές και άσκοπες βιασύνες.
Αξίζει να διαβάσουν οι πολίτες και οι πολιτικοί μας τον διάλογο Κριτίας του Πλάτωνα.
Με εκτίμηση
Δάσκαλος – Φιλόλογος
