Από το 1914 έως το 1923 εξελίχθηκε στον Πόντο, στη Μικρά Ασία και ευρύτερα στην Ανατολή μία από τις μεγαλύτερες τραγωδίες του 20ού αιώνα. Το καθεστώς των Νεότουρκων και στη συνέχεια ο Μουσταφά Κεμάλ οργάνωσαν την εξόντωση των χριστιανικών λαών της Ανατολής: Αρμενίων, Ασσυρίων και Ελλήνων του Πόντου. Η τραγωδία αυτή δεν αποτελούσε μια σειρά από ακρότητες πολέμου, ούτε επρόκειτο για σύγκρουση μεταξύ ισότιμων στρατιωτικών δυνάμεων. Ήταν ένα οργανωμένο σχέδιο εθνικής ομογενοποίησης.
Στον Πόντο η Γενοκτονία υπήρξε καθαρή και ολοκληρωτική. Δεν υπήρχε ελληνικός στρατός. Δεν υπήρχε πολεμικό μέτωπο. Υπήρχε μόνο το αντάρτικο σωτηρίας, ένα αντάρτικο που συστάθηκε τοπικά για να προστατέψει ότι μπορούσε ώστε να μην εξοντωθεί ολόκληρος ο αυτόχθονος ελληνικός πληθυσμός, ένας λαός με ιστορία χιλιάδων ετών στον Εύξεινο Πόντο, που οδηγήθηκε σε πορείες θανάτου, τάγματα εργασίας, σφαγές, εκτοπίσεις, βιασμούς και εξισλαμισμούς. Πάνω από 353.000 Έλληνες του Πόντου εξοντώθηκαν.
Αυτό είναι το κρίσιμο ιστορικό και νομικό στοιχείο που διαφοροποιεί τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου από άλλες ιστορικές περιπτώσεις πολέμου. Στον Πόντο δεν υπήρχε στρατιωτική αντιπαράθεση αλλά οργανωμένη εξόντωση ενός αυτόχθονα πληθυσμού. Αυτό είναι η ουσία της Γενοκτονίας.
Η ιστορική αλήθεια για την Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου τεκμηριώθηκε μέσα από ένα τεράστιο επιστημονικό έργο. Ο καθηγητής ιστορίας Κωνσταντίνος Φωτιάδης, με τη δεκατετράτομη εγκυκλοπαίδεια «Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου», συγκρότησε ένα από τα σημαντικότερα έργα ιστορικής τεκμηρίωσης του σύγχρονου Ελληνισμού. Η κυβέρνηση Ανδρέα Παπανδρέου ανέλαβε τη χρηματοδότηση της έρευνας και της έκδοσης του έργου. Στη συνέχεια όμως, η κυβέρνηση Κώστα Σημίτη σταμάτησε αυτή τη στήριξη, εντάσσοντας το ζήτημα στη λογική του κατευνασμού και της αποσιώπησης, στο δόγμα της “ελληνοτουρκικής φιλίας” και του φιλοκεμαλισμού κάτω από τις εντολές των Αμερικανών.
Επίσης σημαντικά είναι τα στοιχεία που προέρχονται από τα ίδια τα οθωμανικά και τουρκικά αρχεία. Ο ερευνητής Ταμέρ Τσιλιγκίρ ανέδειξε μέσα από τα πρακτικά της τουρκικής εθνοσυνέλευσης και τα επίσημα αρχεία ότι υπήρχε οργανωμένος σχεδιασμός εξόντωσης των Ελλήνων του Πόντου. Η ιστορική αλήθεια δεν αποδεικνύεται μόνο από τα αρχεία των θυμάτων αλλά και από τα αρχεία των θυτών.
Από τον Κεμάλ στον Χίτλερ — Η Σκοτεινή Γραμμή του Ολοκληρωτισμού
Ο κεμαλισμός δεν υπήρξε ποτέ ένα δημοκρατικό ή προοδευτικό πρότυπο, όπως προσπάθησαν να τον παρουσιάσουν διάφορες δυτικές και ελληνικές ελίτ. Υπήρξε ένα αυταρχικό εθνικιστικό σύστημα που οικοδομήθηκε πάνω στις γενοκτονίες και στις εθνοκαθάρσεις. Η ιστορική σχέση του κεμαλισμού με τον ναζισμό δεν είναι θεωρητική. Το πρότυπο της εθνικής «κάθαρσης», της δημιουργίας ενός μονοεθνικού κράτους μέσα από τη βία και τον αφανισμό ιστορικών λαών, αποτέλεσε προηγούμενο για τη φρίκη που ακολούθησε στην Ευρώπη.
Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου και η Γενοκτονία των Εβραίων της Ευρώπης συνδέονται ιστορικά μέσα από αυτή τη σκοτεινή διαδρομή του ολοκληρωτισμού. Η ιδέα ότι ένα κράτος μπορεί να αποκτήσει «καθαρή» ταυτότητα μέσα από την εξόντωση λαών δεν γεννήθηκε στο Βερολίνο του Χίτλερ. Είχε ήδη δοκιμαστεί στην Ανατολή. Η διαφορά όμως είναι ότι ο ναζισμός ηττήθηκε και έτσι η Γερμανία αναγνώρισε τη Γενοκτονία των Εβραίων της Ευρώπης, ανήγειρε μνημεία Γενοκτονίας και προχώρησε προς τον εκδημοκρατισμό, ενώ στην Τουρκία ο κεμαλισμός δεν έπεσε ποτέ και ζει ακόμα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οποίος άνθρωπος αναζητεί την αλήθεια, το κράτος να τον φυλακίζει και να τον εξοντώνει, συνεχίζοντας την ίδια μέθοδο από τότε μέχρι σήμερα.
Το τουρκικό κράτος συνεχίζει μέχρι σήμερα να αρνείται τις γενοκτονίες πάνω στις οποίες οικοδομήθηκε. Το ίδιο κράτος συνεχίζει να καταπιέζει λαούς, γλώσσες και ταυτότητες. Το Κουρδικό ζήτημα αποτελεί τη μεγαλύτερη απόδειξη ότι το πρόβλημα της Τουρκίας δεν είναι συγκυριακό αλλά δομικό. Οι Κούρδοι, όπως παλαιότερα οι Έλληνες, οι Αρμένιοι και οι Ασσύριοι, αντιμετωπίζουν μια κρατική αντίληψη που θεωρεί τη διαφορετικότητα απειλή.
Το ίδιο συμβαίνει και με τους ελληνόφωνους πληθυσμούς της Τραπεζούντας στον Πόντου, οι οποίοι συνεχίζουν να ζουν κάτω από καθεστώς πολιτιστικής πίεσης, φόβου και άρνησης της ιστορικής τους ταυτότητας. Εσκεμμένα το τουρκικό κράτος υποβαθμίζει την περιοχή οικονομικά παρά τη γεωστρατηγική της θέση. Με αυτό τον τρόπο αναγκάζει τους πολίτες της να φύγουν και πηγαίνοντας στα μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας να χάνουν σταδιακά την ταυτότητα τους.
Η Τουρκία οικοδομήθηκε ως κράτος άρνησης των λαών της. Γι’ αυτό ούτε ο κεμαλισμός ούτε η εκδοχή του, με τη μορφή ισλαμικού φονταμενταλισμού, μπορούν να δώσουν δημοκρατική προοπτική στην περιοχή. Η μόνη πραγματική δημοκρατική λύση είναι μια βαθιά δημοκρατική ανασυγκρότηση της Τουρκίας, βασισμένη στην αναγνώριση και την αυτονομία όλων των ιστορικών εθνοτήτων και λαών που ζουν εκεί. Ισπανοποίηση την ονόμασε ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης. Χωρίς δημοκρατία των λαών δεν μπορεί να υπάρξει ειρήνη.
Η ιστορική μνήμη όμως δεν μπορεί να λειτουργεί επιλεκτικά. Όποιος μιλά για γενοκτονίες οφείλει να έχει ενιαία στάση απέναντι σε κάθε πολιτική μαζικής εξόντωσης, συλλογικής τιμωρίας και εκτοπισμού πληθυσμών. Η υπεράσπιση της ανθρώπινης ζωής και αξιοπρέπειας δεν μπορεί να εξαρτάται από γεωπολιτικές σκοπιμότητες.
Σήμερα το κράτος του Ισραήλ διαπράττει Γενοκτονία στην Παλαιστίνη. Ο κεμαλισμός και ο σιωνισμός μπορούν να επιβιώνουν, μόνο εξοντώνοντας διαχρονικά τους ιστορικούς αυτόχθονες λαούς της περιοχής και προσπαθώντας να επεκτείνουν περαιτέρο τα εδάφη τους. Αυτό αποδεικνύει ότι αν υπάρξει πραγματική δημοκρατία σε Τουρκία και Ισραήλ, αυτόματα καταργείται η κρατική τους οντότητα.
Φεβρουάριος 1994: Καθιέρωση της 19ης Μαΐου ως Ημέρα Μνήμης — Μια Ακτίνα Φωτός σε μια Διαχρονική Πολιτική Υπονόμευσης
Στις 24 Φεβρουαρίου του 1994 μετά από συστηματικές πιέσεις του ποντιακού κινήματος, ο Ανδρέας Παπανδρέου υιοθέτησε την πρόταση του Μιχάλη Χαραλαμπίδη και αναγνώρισε με νόμο τη 19η Μαΐου ως ημέρα μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, ο οποίος ψηφίστηκε ομόφωνα από το ελληνικό κοινοβούλιο. Ωστόσο από την αναγνώριση της και μετά η Ημέρα Μνήμης βρέθηκε αντιμέτωπη με μια διαρκή και πολυεπίπεδη υπονόμευση.
Το Ελληνικό Κατεστημένο και η Πολιτική της Λήθης
Σήμερα, αντί το ελληνικό κράτος να θέτει το ζήτημα της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου πρώτο στην κορυφή της διεθνούς ατζέντας, αντί να διεθνοποιεί τη Γενοκτονία συστηματικά όπως έκαναν οι Αρμένιοι, συχνά επιλέγει τη σιωπή, την υποβάθμιση και τον φόβο. Η 19η Μαΐου αντιμετωπίζεται ως μια εσωτερική τελετουργία μνήμης χωρίς πραγματική εθνική στρατηγική.
Στο πλαίσιο αυτής της διαχρονικής πολιτικής του ελληνικού κράτους, που για χρόνια υπονόμευσε και περιθωριοποίησε όλους όσους προσπάθησαν να αναδείξουν το ζήτημα της Γενοκτονίας, κατόπιν εντολών των Δυτικών “συμμάχων” στο δόγμα της ενιαίας Τουρκίας, ήταν και η αποτρόπαια πρόταση για Νόμπελ Ειρήνης στον Μουσταφά Κεμάλ από τον Ελευθέριο Βενιζέλο, οι ντροπιαστικές καταθέσεις στεφάνων από Έλληνες πολιτικούς στο μνημείο του Κεμάλ στην Τουρκία, καθώς και η προσπάθεια να ξαναγράψουν την ιστορία εντεταλμένοι “ιστορικοί” αρνητές της Γενοκτονίας. Στο πνεύμα αυτής της πολιτικής ήταν οι περσινές επίσημες τοποθετήσεις του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη όπου αποφεύχθηκαν συνειδητά οι λέξεις «Γενοκτονία», «Κεμάλ» και «Τουρκία». Σαν να μπορεί να υπάρξει ιστορική μνήμη χωρίς ονομασία του θύτη. Σαν να μπορεί να υπάρξει δικαιοσύνη χωρίς αλήθεια. Η λέξη Γενοκτονία είναι ο σκληρότερος νομικός όρος περιγραφής του εγκλήματος. Όταν ο πρωθυπουργός επιλέγει να αποφύγει τη λέξη Γενοκτονία, τότε συνειδητά υποβαθμίζει το ζήτημα. Και όπως έλεγε ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης, ένας μεγάλος άνθρωπος της πολιτικής διανόησης, είναι μεγάλη παρακμή, είναι μεγάλη ύβρης να λατρεύεις τους δημίους σου.
Στην ίδια λογική εντάσσεται και η προσπάθεια ορισμένων κύκλων να αντικαταστήσουν τον ιστορικό και νομικό όρο «Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου» με τη γενική και αόριστη διατύπωση «γενοκτονία όλων των Ελλήνων της Ανατολίας». Αυτή η επιλογή δεν είναι αθώα. Υποβαθμίζει το ιστορικό γεγονός και αποδυναμώνει τη νομική του υπόσταση.
Οι Εβραίοι μίλησαν συγκεκριμένα για τη Γενοκτονία των Εβραίων της Ευρώπης. Έτσι συγκροτήθηκε το διεθνές νομικό πλαίσιο αναγνώρισης. Το ίδιο ισχύει και για τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου. Η ιστορική και νομική ιδιαιτερότητα του Πόντου είναι σαφής: στον Πόντο δεν υπήρχε ελληνικός στρατός, δεν υπήρχε μέτωπο πολέμου. Υπήρχε οργανωμένη εξόντωση ενός αυτόχθονα λαού από το τουρκικό κράτος και τους μηχανισμούς του. Αυτό είναι Γενοκτονία.
Το Ποντιακό Ζήτημα στο Περιθώριο της Ελληνικής Εξωτερικής Πολιτικής
Η Ελλάδα χρειάζεται επιτέλους ιστορική αυτογνωσία και εθνική στρατηγική. Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου δεν είναι περιφερειακό θέμα. Είναι το κεντρικό ζήτημα που αν δεν αναγνωριστεί διεθνώς, αν δεν ηττηθεί ο κεμαλισμός και η εκδοχή του, με τη μορφή του φονταμενταλιστικού ισλάμ, δεν πρόκειται ποτέ η Ελλάδα να γίνει πραγματικά ανεξάρτητη χώρα και δεν θα υπάρξει ποτέ πραγματική ειρήνη στην περιοχή. Γι’αυτό πρέπει να γίνει κατανοητό σε όλους, ότι η Ελλάδα θα ανήκει στους Έλληνες, όταν η ανατολική Μεσόγειος ανήκει στους λαούς της!
Και πρέπει επιτέλους να ειπωθεί καθαρά: δεν υπάρχει Κυπριακό πρόβλημα, δεν υπάρχει πρόβλημα Αιγαίου, δεν υπάρχει πρόβλημα Θράκης. Υπάρχει ένα πρόβλημα, το τουρκικό πρόβλημα. Ένα πρόβλημα που γεννήθηκε από την άρνηση της δημοκρατίας, από την άρνηση των λαών και από τη βία του εθνικισμού.
Η μνήμη δεν είναι παρελθόν,
Η μνήμη είναι ευθύνη!
19η Μαΐου: Ημέρα Μνήμης και Ανθρωπισμού
Την Τρίτη 19η Μαΐου ημέρα Μνήμης και Ανθρωπισμού, θα προχωρήσουμε σε δύο δράσεις υψηλού συμβολισμού, συνεχίζοντας τον αγώνα στον δρόμο που χάραξε ο Μιχάλης.
Πρώτον, στους Ναούς της του Θεού Σοφίας, ή στους Μητροπολιτικούς Ναούς των πόλεων και των χωριών ανάβουμε δύο κεριά.
Το πρώτο είναι για τους νεκρούς της Γενοκτονίας των ετών 1914 – 1922. Των γυναικών, των παιδιών, των γερόντων, των ανδρών. Η κεμαλική μηχανή λειτούργησε αδηφάγα στον Πόντο.
Το δεύτερο για τα θύματα της πολύμορφης γενοκτονίας, της εθνοκτονίας των ετών 1922 – 2026 στον ιστορικό Πόντο. Τα θύματα αυτής ομιλούν την πλησιέστερη προς την Αρχαία Ελληνική ομιλούμενη σήμερα γλώσσα.
Δεύτερον, την Τρίτη 19η Μαΐου στις 12 το μεσημέρι θα στεφανώσουμε εκ νέου τους νεκρούς μας, τα θύματα των θαλάσσιων Νταχάου, των αμφίβιων Άουσβιτς του Πόντου, ρίχνοντας στεφάνια από τη γέφυρα του Αλιάκμονα.
Βάζουμε με αυτό τον τρόπο τα θεμέλια ενός ευγενούς κινήματος που πρωταγωνιστές του δεν είναι μόνο οι Πόντιοι.
Είναι όλοι οι Έλληνες.
Όμιλος πολιτικού προβληματισμού
«Μιχάλης Χαραλαμπίδης»
